booktegi.eus

ARTHUR CONAN DOYLE

Margolari erretiratuaren aventura

Egilea: Paule Rementeria

Zuzentzailea: Maider Vazquez

Maketatzailea: Guren Coterón

Sherlock Holmes umore malenkoniatu eta filosofikoa zuen goiz hartan. Bere izaera erne eta praktikoak erreakzio horien mende zegoen.

—Ikusi al duzu? —galdetu zuen.

—Irten berri den agureaz ari zara?

—Hain zuzen ere.

—Bai, atean gurutzatu naiz berarekin.

—Zer iruditu zaizu?

—Izaki patetiko, alfer eta hautsia.

—Zehazki, Watson. Patetikoa eta alferra. Baina, ez al da bizitza osoa patetikoa eta alferra? Ez al da bere istorioa mundu osoaren mikrokozmos bat? Eskua luzatzen dugu. Heldu egiten dugu. Eta zer geratzen zaigu eskuetan amaieran? Itzal bat. Edo itzala baino okerragoa: miseria.

—Zure bezeroetako bat al da?

—Bada, suposatzen dut hala deitu diezaiokedala. Yardek bidali du hona. Medikuek batzuetan gaixo sendaezinak sasimediku baten esku uzten dituzten bezala. Argudiatzen dute ezin dutela besterik egin, eta edozer gertatuta ere, dagoeneko gaixoa ezin dela okerrago egon dagoena baino.

—Zer gertatzen da?

Holmesek txartel zikin samarra hartu zuen mahaitik. —Josiah Amberley. Dio Brickfall eta Amberley konpainiako bazkide gaztea izan zela, material artistikoen fabrikatzaileak direnak. Haien izenak margo-kutxetan ikusiko zenituen. Diru dezentea lortu zuen, hirurogeita bat urterekin negozioetatik erretiratu zen, Lewishamen etxe bat erosi zuen eta atsedena hartu zuen bizitza osoan etengabe lanean aritu ondoren. Batek pentsa dezake bere etorkizuna erabat ziurtatuta dagoela.

—Bai, hala dirudi.

Holmesek gutunazal baten atzealdean idatzitako ohar batzuk gainetik begiratu zituen.

—1896an erretiratu zen, Watson. 1897aren hasieran bera baino hogei urte gazteagoa zen emakume batekin ezkondu zen. Gainera, emakume ederra zen, argazkiak gehiegi edertzen ez duen arren. Diru-sarrera nahikoak, emaztea, aisialdia... dena bide zuzenean zihoala ematen zuen. Eta, hala ere, bi urteren buruan, ikusi duzun bezala, eguzkipean arrastaka dabilen izaki hautsi eta miserablea bihurtu da.

—Baina, zer gertatu da?

—Betiko istorioa, Watson. Lagun traidore bat eta emazte aldakorra. Dirudienez, Amberleyk zaletasun bakarra du bizitzan: xakea. Lewishamen, beraren etxetik gertu, xake-jokalaria ere baden mediku gazte bat bizi da. Bere izena Ray Ernest bezala ezagutzen da. Ernest maiz egoten zen etxean, eta haren eta Amberley andrearen arteko harreman estua ondorio naturala izan zen; izan ere, onartu behar duzu gure bezero gajoa ez dela oso ederra, barne-birtuteak  dituen arren. Joan den astean bikoteak elkarrekin ospa egin zuen, helmugarik jakin gabe. Are gehiago, emazte fedegabeak agurearen agiri-kutxa eraman zuen ekipaje pertsonal gisa, bere bizitza osoko aurrezki gehienak barruan zituela. Aurkituko al dugu andrea? Berreskuratuko al dugu dirua? Arazo hori ohikoa izan da orain arte, baina ezinbestekoa Josiah Amberleyrentzat.

—Zer egingo duzu kontu horrekin?

—Bada, berehalako galdera, Watson maitea, hauxe da: Zer egingo duzu zuk? —nire ordezko lana egiteko adina prestutasun baduzu—. Badakizu bi Aitabitxi Koptoen kasu honekin nagoela buru-belarri, eta gaur argitu beharko litzatekeela. Benetan ez dut Lewishamera joateko astirik, eta, hala ere, bertan bildutako frogak bereziki baliotsuak dira. Agurea oso tematuta zegoen ni joateko, baina nire zailtasuna azaldu nion. Ordezkari bat hartzeko prest dago.

—Noski—erantzun nuen nik—. Aitortzen dut ez dudala uste laguntza handirik emango dudanik, baina ahal dudan guztia egingo dut. Eta hala, udako arratsalde batean, Lewishamera abiatu nintzen, aste baten buruan Ingalaterra osoan eztabaidagai nagusietako bat bihurtuko zen aferan parte hartzen ari nintzela pentsatu ere egin gabe.

Ilundu arte ez nintzen Baker Streetera itzuli nire eginkizunaren berri emateko.  Holmes bere aulki sakonean etzanda zegoen, bere irudi zaluarekin.  Bere pipatik tabako garratzaren ke-eraztun geldoak ateratzen ziren. Betazalak, berriz, erorita zituen begien gainean, lo balego bezala. Baina nire kontakizunean geldialdiren bat edo pasarte zalantzagarriren bat zegoen bakoitzean, erdi irekitzen zituen; eta orduan, bi begi gris —ezpatak bezain argiak eta zorrotzak— nigan iltzatzen zituen, begirada ikertzaile batez.

—"The Haven" da Josiah Amberley jaunaren etxearen izena —azaldu nion—. Uste dut interesatuko litzaizukeela, Holmes. Dirurik gabe geratu den noble bat bezalakoa da, bere azpikoen konpainian eroria balitz bezala. Ezagutzen duzu auzo hori: adreiluzko kale monotonoak, auzo-inguruko errepide aspergarriak... Horien guztien erdian, kultura zahar eta erosotasunezko uharte txiki bat bezala, etxe zahar hau dago. Horma altu eta eguzkiak erretako batez inguratuta dago, likenez beteta eta goroldioz estalia; horma mota hori...

—Utzi alde batera poesia, Watson —esan zuen Holmesek gogor—. Horma altua zela ohartu naiz.

—Hori da. Ez nukeen jakingo zein zen "The Haven", kalean erretzen ari zen gizon bati galdetu ez banio. Badut arrazoi bat hura aipatzeko. Gizon altua zen, beltzarana, bibote handiduna eta itxura militar samarrekoa. Buruarekin baietz esan zidan nire galderari erantzunez eta begirada bitxi eta ikertzailea bota zidan; geroxeago etorri zitzaidan gogora begirada hori.

—Atarian sartu bezain pronto Amberley jauna ikusi nuen bidetik behera zetorrela. Goizean gainetik bakarrik ikusi nuen, eta izaki bitxia iruditu zitzaidan, zalantzarik gabe, baina argi betean ikusi nuenean, bere itxura are anormalagoa zen.

—Nik aztertu dut, noski, baina interesgarria irudituko litzaidake zure inpresioa jasotzea —esan zuen Holmesek.

—Gizon zimurtu eta erabat makurtua iruditu zitzaidan. Bizkarra kurbatuta zeukan, posu handiren bat gainean balerama bezala. Hala ere, ez zen hasieran iruditu zitzaidan bezain ahula: sorbaldak eta bularra sendoak zituen, ia erraldoi batenak; baina gorputza beherantz mehetzen zen, hanka mehe-meheetan bukatu arte.

—Ezkerreko oinetakoa zimurtuta, eskuinekoa leuna.

—Ez nintzen horretaz konturatu.

—Ez, ez zinen konturatuko. Nik bere hanka artifiziala antzeman nuen. Baina jarraitu.

—Harrituta utzi ninduten bere lastozko txapel zaharraren azpitik ateratzen ziren suge-itxurako ile gris kiribilduek, eta bere aurpegiak, bere itxura basati eta joriarekin eta bere ezaugarri sakonekin.

—Oso ondo, Watson. Zer esan zuen?

—Bere kexuen istorioa kontatzen hasi zen. Bidetik behera ibili ginen elkarrekin eta, nola ez, inguruari ondo begiratu nion. Ez dut inoiz hain gaizki zaindutako lekurik ikusi. Lorategia erabat baztertuta zegoen, landareak naturaren bidetik hazten utzi zituzten, ez zaintza eta ordenaren arabera. Ez dakit nola jasan zezakeen egoera hori edozein emakume txukunek. Etxea ere zikin eta utzia zegoen, baina gajoa bera horretaz jabetzen zela zirudien, eta konpontzen saiatzen ari zela: Hall-aren erdian margo berdeko ontzi handi bat zegoen, eta ezkerreko eskuan pintzel lodi bat zeraman. Zurajea margotzen aritu zen.

—Bere bulego zikinera eraman ninduen eta berriketaldi luzea izan genuen. Etsita zegoen, noski, zu zeu etorri ez zinela ikusita. "Ez nuen espero", esan zuen, "ni bezalako gizon xume batek, nire galera ekonomiko handiaren ondoren batez ere, Sherlock Holmes jauna bezalako gizon ospetsu baten arreta osoa bereganatzea".

—Argitu nion kontu ekonomikorik ez zela sortu. "Ez, noski, berarentzat artea arteagatik da", esan zuen hark, "baina krimenaren alde artistikotik ere bazegoen hemen zer aztertu. Eta giza natura, Watson doktorea: zer nolako esker txarra! Noiz ukatu nion nik haren eskaeretako bat? Izan al da inoiz emakumerik hain mimatuta? Eta mutil gazte hori... nire seme propioa izan zitekeen. Nire etxeko ateak zabalik zituen. Eta begira nola tratatu nauen! Ai, Watson doktorea, mundu izugarria, izugarria da hau!".

—Horixe izan zen behin eta berriz errepikatu zuena ordubetez edo gehiagoz. Ez zuen, dirudienez, inolako intriga susmorik. Bakarrik bizi ziren, egunero etorri eta arratsaldeko seietan joaten zen emakume bat izan ezik. Arratsalde zehatz hartan, Amberley zaharrak, emazteari opari bat egin nahian, Haymarket antzokirako bi sarrera hartu zituen. Azken unean, emazteak buruko mina zuela eta ez zuen joan nahi izan. Bakarrik joan zen. Ez zirudien gertaeraz zalantzarik zegoenik, emaztearentzat hartu zuen erabili gabeko sarrera erakutsi baitzidan.

—Hori harrigarria da, oso harrigarria —esan zuen Holmesek, kasuan zuen interesa hazten ari zela zirudien bitartean—. Mesedez, jarraitu, Watson. Zure kontakizuna oso erakargarria egiten ari zait. Zuk zeuk aztertu al zenuen sarrera hori? Ez zenuen, kasualitatez, zenbakia hartu?

—Bada, hala gertatu zen —erantzun nion harro samar—. Nire eskolako zenbakia zen, hogeita hamaika, eta horregatik geratu zait buruan.

—Bikain, Watson! Bere eserlekua, orduan, hogeita hamar edo hogeita hamabi zen.

—Hala da —erantzun nion, zertxobait nahasita—. Eta B errenkadan.

—Oso pozgarria da hori. Zer gehiago esan zizun?

—Bere "gela sendoa" erakutsi zidan, berak deitzen zion bezala. Benetan gela sendoa da —banku batekoa bezalakoa— burdinazko ate eta pertsianarekin; lapurren aurkakoa, berak dioenez. Hala ere, emakumeak giltza bikoiztu bat omen zuen, eta bien artean zazpi mila libera inguruko balioa duten dirua eta balio-agiriak eraman dituzte.

—Balio-agiriak! Nola salduko dituzte horiek?

—Poliziari zerrenda bat eman diola esan zuen, eta saldu ezinik izatea espero duela. Antzokitik gauerdia aldera itzuli zela eta etxea hustuta aurkitu zuela esan zuen, atea eta leihoa zabalik, eta iheslariak joanda. Ez zegoen gutunik ez mezurik, eta ez du haien berririk izan geroztik. Berehala eman zion abisua poliziari.

Holmes pentsatzen geratu zen minutu batzuetan.

—Margotzen ari zela esan duzu. Zer margotzen ari zen?

—Bada, pasabidea margotzen ari zen. Baina aipatu dizudan gela horretako atea eta zurajea margotuak zituen lehendik.

—Ez al zaizu lanbide bitxia iruditzen egoera horietan?

—"Zerbait egin behar da bihotzeko mina arintzeko". Hori izan zen bere azalpena. Bitxia zen, zalantzarik gabe, baina argi dago gizon bitxia dela. Bere emaztearen argazki bat puskatu zuen nire aurrean; amorru bizian puskatu ere, amorru bizian. "Ez dut bere aurpegi madarikatua berriro ikusi nahi!", oihukatu zuen.

—Besterik, Watson?

—Bai, gauza bat niri beste guztia baino gehiago harritu ninduena. Blackheath geltokiraino joan nintzen eta han trena hartu nuen; trena abiatzear zegoela, gizon bat nire ondoko bagoian sartzen ikusi nuen. Badakizu aurpegiak gogoratzeko begi bizkorra dudala, Holmes. Kalean galdegin nion gizon altu eta beltzarana zen, zalantzarik gabe. London Bridgen ikusi nuen berriro, eta gero jende artean galdu nuen. Baina ziur nago jarraitzen ari zitzaidala.

—Zalantzarik gabe! Zalantzarik gabe! —esan zuen Holmesek—. Gizon altu eta beltzarana, diozu, bibote handiduna eta eguzkitako betaurreko grisekin?

—Holmes, azti bat zara! Ez dut hori esan, baina eguzkitako betaurreko grisaxkak zituen.

—Eta masoneriaren orratz bat gorbatan?

—Holmes!

—Oso erraza da, Watson maitea. Baina goazen gauza praktikoetara. Aitortu behar dizut kasu hau, hasieran hain sinplea iruditu zitzaidana eta nire arreta merezi ez zuela uste nuena, itxura oso desberdina hartzen ari dela bizkor. Egia da zure misioan garrantzizko guztia galdu duzun arren, zure arretara hurbildu diren gauza horiek ere pentsamendu sakonak eragiten dituztela.

—Zer galdu dut?

—Ez zaitez mindu, lagun maitea. Badakizu niretzat dena inpertsonala dela. Beste inork ez zuen hobeto egingo. Batzuek, agian, ez horren ondo. Baina bistan da funtsezko puntu batzuk galdu dituzula. Zer iritzi dute auzokoek Amberley honetaz eta bere emazteaz? Hori ziurrenik garrantzitsua da. Zer Ernest doktoreaz? Bera al zen espero zitekeen Lothario alai hori? Zure abantaila naturalekin, Watson, emakume bakoitza zure laguntzaile eta konplize bihur daiteke. Zer postetxeko neskaz, edo barazki-saltzailearen emazteaz? Imajinatzen zaitut Blue Anchor tabernako neskari gozoak esaten, eta trukean zerbait gogorra jasotzen. Hori guztia egin gabe utzi duzu.

—Oraindik egin daiteke.

—Egina dago. Telefonoari eta Yard-ekoen laguntzari esker, normalean lortzen ditut funtsezko datuak gela honetatik irten gabe. Egia esan, nire informazioak gizonaren istorioa berresten du. Herrian zikoitz fama du, baita senar zorrotz eta exijentearena ere. Bere gela sendo horretan diru kopuru handia zuela ziurra da. Baita Ernest doktore gazteak, gizon ezkongabea bera, Amberleyrekin xakean jokatzen zuela ere, eta seguruenik emaztearekin tontoarena egin zuela. Denak bide erraza dirudi, eta batek pentsatuko luke ez dagoela ezer gehiago esateko... eta hala ere! eta hala ere!

—Non dago zailtasuna?

—Nire irudimenean, agian. Beno, utzi horrela, Watson. Ihes egin dezagun lan-mundu nekagarri honetatik musikaren bidez. Carinak abesten du gaur gauean Albert Hall-en, eta oraindik badugu astia janzteko, afaltzeko eta gozatzeko.

Goizean garaiz jaiki nintzen, baina tostada apur batzuek eta bi arrautza-oskol hutsek esan zidaten nire laguna are lehenago ibili zela. Mahai gainean azkar idatzitako ohar bat aurkitu nuen.

Watson maitea: Badira Josiah Amberley jaunarekin ezarri nahi ditudan  harreman-puntu bat edo bi. Hori egin ondoren, kasua bertan behera utzi ahal izango dugu —edo ez—. Hiruretan hemen egotea eskatuko nizuke, baliteke-eta zure laguntza behar izatea. — S. H.

Ez nuen Holmes ikusi egun osoan, baina esandako orduan itzuli zen, serio, kezkati eta hotz. Horrelakoetan hobe zen bere bidean ez jartzea.

—Etorri al da Amberley?

—Ez.

—Ah! Bere zain nago.

Ez zuen huts egin, handik gutxira agureak atea jo baitzuen, bere aurpegi zakarrean kezka eta nahasmen handia zuela.

—Telegrama bat jaso dut, Holmes jauna. Ez dut ezer ulertzen. —Eskura eman zion, eta Holmesek ozen irakurri zuen.

"Zatoz berehala, hutsik egin gabe. Zure azken galerei buruzko informazioa eman diezazuket. — Elman. — Bikario-etxea."

—Little Purlingtonetik bidalia, 2:10ean —esan zuen Holmesek—. Little Purlington Essexen dago, uste dut, Frintonetik gertu. Beno, noski, joan beharko duzu berehala. Argi dago pertsona arduratsu batek bidalia dela, herriko bikarioak. Non dago nire Crockford gida? Bai, hemen daukagu: "J. C. Elman, M. A., Moosmoor cum Little Purlington-eko parrokoa". Begiratu trenak, Watson.

—5:20an dago bat Liverpool Streetetik.

—Bikain. Hobeto izango da berarekin bazoaz, Watson. Baliteke laguntza edo aholkua behar izatea. Argi dago aferaren krisira iritsi garela.

Baina gure bezeroak ez zuen joateko gogo handirik erakusten.

—Zentzugabea da, Holmes jauna —esan zuen—. Zer jakingo du gizon horrek gertatutakoaz? Denbora eta dirua galtzea da.

—Ez zizun telegramarik bidaliko zerbait jakingo ez balu. Bidali mezua berehala bazoazela esanez.

—Ez dut uste joango naizenik.

Holmesek bere itxura gogorrena hartu zuen.

—Oso inpresio txarra emango luke, bai poliziarentzat bai niretzat ere, Amberley jauna, hain argia den pista bati uko egitea. Ikerketa honetan benetako interesik ez duzula pentsatuko genuke.

Gure bezeroa izutu egin zen iradokizun horrekin.

—Bada, joango naiz horrela ikusten baduzu —esan zuen—. Itxuraz, zentzugabea dirudi pertsona horrek ezer jakitea, baina zuk uste baduzu...

—Hala uste dut —esan zuen Holmesek sendo; eta hala ekin genion bidaia horri. Gela utzi aurretik, Holmesek alde batera eraman ninduen eta aholku bat eman zidan, gaiari garrantzia ematen ziola erakutsiz. —Egin ezazu egin beharrekoa, baina ziurtatu joan egiten dela —esan zidan—. Ihes egiten saiatzen bada edo itzultzen bada, joan zaitez hurbilen dagoen telefono-zentralera eta bidali hitz bakarra: "Ihes" (Bolted). Nik moldatuko naiz nagoen lekura iristeko.

Little Purlington ez da iristeko toki erraza, adar-linea batean baitago. Bidaia hortaz daukadan oroitzapena ez da atsegina: bero egiten zuen, trena motela zen, eta nire laguna zakar eta isilik zegoen; apenas hitz egin zuen, gure jardunaren hutsaltasunari buruzko ohar sarkastikoren bat egiteko izan ezik. Azkenean geltoki txikira iritsi ginenean, bi miliako bidea egin genuen bikario-etxeraino; han, apaiz handi, serio eta harroputz batek hartu gintuen bere bulegoan. Gure telegrama bere aurrean zuen.

—Beno, jaunak —galdetu zigun—, zer egin dezaket zuengatik?

—Zure telegramari erantzunez etorri gara —azaldu nion.

—Nire telegrama! Nik ez dut telegramarik bidali.

—Amberley jaunari bere emazteari eta diruari buruz bidali zion telegramaz ari naiz.

—Hau txantxa bat bada, jauna, oso txantxa kaskarra da —esan zuen bikarioak haserre—. Inoiz ez dut entzun aipatzen duzun jaun horren izenik, eta ez diot telegramarik bidali inori.

Bezeroak eta biok harrituta begiratu genion elkarri.

—Agian akatsen bat egon da —esan nuen nik—; agian bi bikario-etxe daude? Hemen dago telegrama bera, Elmanek sinatua eta bikario-etxetik bidalia.

—Bikario-etxe bakarra dago hemen, jauna, eta bikario bakarra, eta telegrama hori faltsutze eskandalagarria da, poliziak ikertu beharko lukeena. Bitartean, ez dut arrazoirik ikusten elkarrizketa honekin jarraitzeko.

Hala, Amberley jauna eta biok errepidean geratu ginen, Ingalaterrako herririk primitiboena zirudien hartan. Telegrafo bulegora joan ginen, baina itxita zegoen. Telefono bat bazegoen, ordea, "Railway Arms" ostatu txikian, eta haren bidez Holmesekin harremanetan jarri nintzen; hark ere harridura azaldu zuen gure bidaiaren emaitzarengatik.

—Oso bitxia! —esan zuen urruneko ahotsak—. Harrigarria! Beldur naiz, Watson maitea, gaur gauean ez dagoela itzultzeko trenik. Ohartu gabe landa-ostatu baten izugarrikerietara kondenatu zaitut. Hala ere, beti dago Natura, Watson; Natura eta Josiah Amberley... bi-biekin harreman estuan egon zaitezke.

Bere barre-algara lehorra entzun nuen telefonoa utzi aurretik. Laster konturatu nintzen nire lagunaren zikoitz fama ez zela alferrekoa. Bidaiako gastuengatik kexu zen, hirugarren klasean bidaiatzea exijitu zuen, eta orain oihuka ari zen hotelaren fakturaren aurka. Hurrengo goizean, azkenean Londresera iritsi ginenean, zaila zen esatea bietatik nor zegoen umore txarragoan.

—Hobeto izango da Baker Streetetik pasatzea —esan nion—. Holmes jaunak jarraibide berriak izan ditzake.

—Azkenak bezalakoak badira, ez dute askorako balio —esan zuen Amberleyk begirada gaizto batekin. Hala ere, lagundu egin zidan.

Holmes lehendik ohartarazi nuen telegramaz gure itzulera orduaren berri emateko, baina mezu bat aurkitu genuen Lewishamen zegoela esanez eta han itxaroten zigula. Hori sorpresa izan zen, baina are handiagoa izan zen gure bezeroaren egongelan bakarrik ez zegoela ikustea. Gizon itxura gogorreko eta lasai bat zegoen bere ondoan; gizon beltzarana, eguzkitako betaurreko grisekin eta gorbatan masoneriaren orratz handi bat zuela.

—Nire lagun Barker jauna da —esan zuen Holmesek—. Bera ere zure aferaz interesatu da, Josiah Amberley jauna, nahiz eta modu independentean lan egin dugun. Baina biek galdera bera egin nahi dizugu!

Amberley jauna astiro eseri zen. Arrisku hurbila sumatu zuen. Bere begi nekatuetan eta aurpegi urdurian irakurri nuen.

—Zein da galdera, Holmes jauna?

—Bakarra: Zer egin zenuen gorpuekin?

Gizona zutik jarri zen oihu zakar batekin. Eskuekin airea urratzen hasi zen bere hatz hezurtsuekin. Ahoa zabalik zuen, eta une batez harrapari beldurgarri baten itxura hartu zuen. Flash baten moduan, benetako Josiah Amberley ikusi genuen: deabru itxuragabe bat, bere gorputza bezain arima deformatua zuena. Aulkira berriro erori zenean, eskua ezpainetara eraman zuen eztula estali nahi balu bezala. Holmes tigre baten moduan bota zitzaion eztarrira eta aurpegia lurrerantz bihurritu zion. Pilula zuri bat erori zen bere ezpain dardartien artean.

—Bidezidorrik ez, Josiah Amberley. Gauzak txukun eta ordenan egin behar dira. Zer diozu, Barker?

—Kotxe bat dut atean —esan zuen gure lagun isilak.

—Ehunka metro gutxi batzuk besterik ez daude geltokira. Elkarrekin joango gara. Zu hemen geratu zaitezke, Watson. Ordu erdi barru itzuliko naiz.

Margolari zaharrak lehoiaren indarra zuen enbor handi horretan, baina ezinezkoa zitzaion ezer egiteko bi gizon trebe horien eskuetan. Mugituz eta bihurrituz kotxeraino eraman zuten, eta ni bakarrik geratu nintzen etxe madarikatu hartan zaindari. Esandakoa baino denbora gutxiagoan, ordea, Holmes itzuli zen polizia-inspektore gazte eta dotore batekin.

—Barker utzi dut tramiteak egiten —esan zuen Holmesek—. Ez zenuen Barker ezagutzen, Watson. Nire etsai gorrotatua da Surreyko aldean. Gizon altu eta beltzarana aipatu zenidanean, ez zitzaidan zaila izan irudia osatzea. Kasu on batzuk baditu bere kargura, ezta, inspektore?

—Esku hartu du batzuetan, zalantzarik gabe —erantzun zuen inspektoreak zuhur.

—Bere metodoak irregularrak dira, zalantzarik gabe, nireak bezala. Irregularrak baliagarriak dira batzuetan, badakizu. Zuk, adibidez, legeak behartutako abisu horiekin —esan zezakeen guztia bere aurka erabil zitekeela dioen horrekin—, ezingo zenuke sekula errebebel hori engainatu aitorpen bat dena lortu arte.

—Agian ez. Baina iritsi egiten gara, hala ere, Holmes jauna. Ez pentsa ez genituela gure susmoak, eta ez genuela gure gizona harrapatuko. Barkatu, baina mindu egiten gaitu zuek guk erabili ezin ditugun metodoekin sartzen zarenean eta meritua kentzen diguzunean.

—Ez da horrelako lapurretarik izango, MacKinnon. Hemendik aurrera ni desagertu egiten naizela ziurtatzen dizut, eta Barkeri dagokionez, nik esandakoa besterik ez du egin.

Inspektorea lasaitu egin zen.

—Hori oso eskuzabala da zure aldetik, Holmes jauna. Zuretzat gorespenak edo kritikak gutxi dira, baina guretzat oso desberdina da egunkariak galdezka hasten direnean.

—Hala da. Baina seguruenik galderak egingo dituzte, beraz hobe litzateke erantzunak izatea. Zer esango duzu, adibidez, kazetari argi eta ekintzaileak galdetzen dizunean zeintzuk izan ziren zure susmoak piztu zituzten puntu zehatzak eta, azkenean, egiazko gertaeren ziurtasuna eman zizutenak?

Inspektorea nahasita geratu zen.

—Oraindik ez dugu benetako daturik lortu, Holmes jauna. Zuk diozu presoak, hiru lekukoren aurrean, bere buruaz beste egiten saiatzean praktikoki aitortu duela bere emaztea eta haren maitalea hil dituela. Zer beste datu daukazu?

—Antolatu al duzu miaketa?

—Hiru polizia bidean dira.

—Orduan laster izango duzu daturik argiena. Gorpuak ez dira urrun egongo. Begiratu upategietan eta lorategian. Ez luke asko behar izan behar toki bideragarriak zulatzeko. Etxe hau ur-hodiak baino zaharragoa da. Putzu abandonaturen bat egongo da nonbait. Probatu zortea han.

—Baina nola jakin zenuen, eta nola egin zuen?

—Lehenengo nola egin zuen erakutsiko dizut, eta gero zor dizudan azalpena emango dizut, baita nire lagun sufritu honi ere, bera izan baita ezinbestekoa prozesu guztian zehar. Baina, lehenik, gizon honen mentalitatea ulertarazi nahi dizut. Oso berezia da; hainbesteraino, non uste dudan bere amaiera Broadmoor-eko erotegia izango dela, eta ez urkamendia. Errenazimentuko italiar baten burua du, eta ez britainiar moderno batena. Zikoitz miserable bat zen, emazteari bizitza hain mingotsa egin ziona bere zekenkeriarekin, non emakumea edozein abenturazalerentzako harrapakin erraza bihurtu baitzen. Horrela agertu zen xake-jokalaria zen mediku hori. Amberley bikaina zen xakean —hori da gogo kalkulatzaile baten seinalea, Watson—. Zikoitz guztiak bezala, gizon jeloskorra zen, eta bere jelosia mania sutsu bihurtu zen. Zuzen ala oker, harreman bat susmatu zuen. Mendeku hartzea erabaki zuen, eta maltzurkeria diabolikoz planifikatu zuen. Zatozte hona!

Holmesek pasabidetik eraman gintuen, etxean bizi izan balitz bezalako segurtasunarekin, eta gela sendoaren ate irekian gelditu zen.

—Aupa! Nolako pintura usain izugarria! —oihukatu zuen inspektoreak.

—Hori izan zen gure lehenengo pista —esan zuen Holmesek—. Watson doktorearen behaketari zor diozu hori, nahiz eta berak ondoriorik atera ez zuen. Nire oina arrastoan jarri zuen. Zergatik ibiliko zen gizon hau, une horretan, etxea usain sarkorrez betetzen? Argi dago, ezkutatu nahi zuen beste usainren bat estaltzeko; susmoak piztuko lituzkeen usain errudun bat. Gero, gela baten ideia etorri zitzaidan, hemen ikusten duzuen bezalakoa, burdinazko ate eta pertsianarekin; hermetikoki itxitako gela bat. Jarri bi datu horiek elkarrekin, eta nora garamatzate? Hori jakiteko etxea neronek ikuskatu behar nuela erabaki nuen. Banekien kasua serioa zela, Haymarket antzokiko txartel-leihatilako grafikoa aztertu nuelako (Watson doktorearen beste asmatze bat) eta baieztatu nuelako ez goiko pisuko (upper circle) B hogeita hamarrak ez hogeita hamabiarrak ez zirela erabili gau hartan. Beraz, Amberley ez zen antzokian egon, eta bere alibiak hondoa jo zuen. Hutsegite handia egin zuen nire lagun argiari emaztearentzat hartutako sarreraren zenbakia ikusten utzi zionean. Orduan, galdera zen nola aztertu ahal izango nukeen etxea. Agente bat bidali nuen bururatu zitzaidan herrixka ezinezkoenera, eta nire gizona hara deitu nuen, itzultzeko aukerarik ez zuen orduan. Ezustekorik ez gertatzeko, Watson doktorea berarekin joan zen. Bikario onaren izena, noski, nire Crockford gidatik atera nuen. Dena argi utzi dizut?

—Maisulana da —esan zuen inspektoreak, miresmen-ahotsarekin.

—Etenik izango ez nuelakoan, etxean sartu nintzen (lapurreta eginez). Lapurreta beti izan da niretzat beste lanbide bat, nahi izan banu, eta ziur nago lehen mailakoa izango nintzatekeela. Begira zer aurkitu nuen. Ikusten duzue gas-hodia hemen molduraren gainean. Oso ondo. Hormaren angeluan gora doa, eta giltza bat du izkinan. Hodia gela sendoraino iristen da, ikus dezakezuen bezala, eta sabaiaren erdiko igeltsuzko arrosan amaitzen da, apaingarriekin ezkutatuta. Amaiera hori zabalik dago. Edozein unetan, kanpoko giltza irekiz, gela gasez beteko litzateke. Atea eta pertsiana itxita eta giltza topera irekita, ez nioke bi minutu baino gehiago emango barruan dagoenari. Zer trikimailurekin erakarri zituen han? Ez dakit, baina behin barruan, bere esanetara zeuden.

Inspektoreak hodia aztertu zuen interesez. —Gure agenteetako batek gas usaina aipatu zuen —esan zuen—, baina noski, leihoa eta atea zabalik zeuden orduan, eta pintura —edo zati bat— bazegoen inguruan. Bere istorioaren arabera, bezperan hasi zen margotzen. Baina zer gehiago, Holmes jauna?

—Bada, ondoren niretzat ere ezustekoa izan zen gertaera bat izan nuen. Goizaldean sukaldeko leihotik irristatzen ari nintzela, esku bat sentitu nuen nire lepoan, eta ahots batek esan zuen: "Beno, txakurra, zer ari zara hor egiten?". Burua jiratu ahal izan nuenean, nire lagun eta etsai Barker jaunaren betaurreko tintatuei begira geratu nintzen. Topaketa bitxia izan zen eta biei barre eragin zigun. Dirudienez, Ray Ernest doktorearen familiak kontratatu zuen ikertzeko, eta ondorio berera iritsi zen: joko zikina zegoela. Etxea zelatatzen egon zen egun batzuetan eta Watson doktorea identifikatu zuen bertara joan zen pertsona susmagarrienetako bat bezala. Ezin zuen Watson atxilotu, baina norbait sukaldeko leihotik irteten ikusi zuenean, pazientzia amaitu zitzaion. Jakina, nola zeuden gauzak azaldu nion eta elkarrekin jarraitu dugu kasuarekin.

—Zergatik hura? Zergatik ez gu?

—Nire asmoa proba txiki hori egitea zelako, eta bikain atera da. Beldur naiz zuek ez zinateketela hain urrun joango.

Inspektoreak irribarre egin zuen.

—Bada, agian ez. Ulertzen dut zure hitza dudala, Holmes jauna, orain kasua uzten duzula eta emaitza guztiak gure esku uzten dituzula.

—Zalantzarik gabe, hori da nire ohitura beti.

—Bada, talde guztiaren izenean, eskerrik asko. Kasu argia dela dirudi, zuk diozun bezala, eta ez da zailtasun handirik izango gorpuak aurkitzeko.

—Froga makabro bat erakutsiko dizut —esan zuen Holmesek—, eta ziur naiz Amberley berak ere ez duela inoiz ikusi. Emaitzak lortuko dituzu, inspektore, beti bestearen lekuan jarriz eta zuk zer egingo zenukeen pentsatuz. Irudimena behar da, baina merezi du. Orain, pentsa dezagun gela txiki honetan giltzapetuta zaudela, ez dituzula bi minutu bizitzeko, baina atearen bestaldean zutaz trufatzen ari den deabruarekin kontuak garbitu nahi dituzula. Zer egingo zenuke?

—Mezu bat idatzi.

—Hain zuzen. Nola hil zaren kontatu nahi zenioke jendeari. Paperean idaztea alferrikakoa da; ikusi egingo lukete. Pareta idazten baduzu, norbait hortaz konturatuko litzateke. Begira hemen! Zokaloaren gainean, arkatz more ezabaezin batekin idatzita dago: "Ni, ni..." (We we...). Hori da dena.

—Zer esan nahi du horrek?

—Bada, lurretik oin batera dago bakarrik. Gizon gajoa lurrean zegoen hiltzen idatzi zuenean. Kontzientzia galdu zuen amaitu baino lehen.

—"Hil egin gaituzte" (We were murdered) idazten ari zen.

—Hala irakurtzen dut nik. Gorpuan arkatz more bat aurkitzen baduzu...

—Begiratuko dugu, ziur izan. Baina balore horiek? Argi dago ez dela lapurretarik izan. Eta hala ere, bonu horiek bazituen. Hori egiaztatu dugu.

—Ziur egon leku seguru batean gordeta dituela. Ihesaldia historiara pasatzen denean, bat-batean aurkituko lituzke eta iragarriko luke bikote errudunak damutu egin direla eta lapurtutakoa itzuli dutela, edo bidean utzi dutela.

—Zalantzarik gabe, zailtasun guztiei erantzun diezu —esan zuen inspektoreak—. Noski, guri deitu behar zigun, baina zergatik joan zen zuengana, hori ez dut ulertzen.

—Harrokeria hutsa! —erantzun zuen Holmesek—. Hain sentitzen zen azkarra eta bere buruaz ziur, non pentsatu baitzuen inork ezingo zuela ukitu. Edozein auzoko susmagarriren aurrean esan zezakeen: "Begira zer pauso eman ditudan. Poliziari ez ezik, Sherlock Holmesi ere galdetu diot".

Inspektoreak barre egin zuen.

—Barkatu beharko dizugu "ere" hori, Holmes jauna; gogoratzen dudan lanik trebeenetakoa izan da.

Pare bat egun geroago, nire lagunak North Surrey Observer bi-astekariaren kopia bat bota zidan. Izenburu deigarrien azpian ("Haveneko Izugarrikeria"tik hasi eta "Poliziaren Ikerketa Bikaina"rekin bukatuz), testu zutabe bete bat zegoen gertatutakoaren lehen kontakizun jarraitua ematen zuena. Amaierako paragrafoa gainerakoen tipikoa zen. Honela zioen:

Inspektore MacKinnonek izan zuen azkartasun ikusgarria. Margoaren usainetik ondorioztatu zuen beste usain bat ezkutatuta egon zitekeela; adibidez, gasarena. Kutxa gotorra heriotza-gela ere izan zitekeela ondorioztatu zuen. Eta ondorengo ikerketak gorpuen aurkikuntzara eraman zuen: erabilerarik gabeko putzu batean zeuden, txakur-etxola batek trebetasunez ezkutatuta. Horrek guztiak krimenaren historian iraun beharko luke, gure detektibe profesionalen adimenaren adibide iraunkor gisa.

—Beno, beno, MacKinnon mutil ona da —esan zuen Holmesek irribarre tolerante batekin—. Gorde dezakezu gure artxiboetan, Watson. Egunen batean benetako istorioa kontatu ahal izango da.