booktegi.eus

MIKEL HARANBURU OIHARBIDE

Edgar Allan Poeren Gutun Ebatsia, Lacanen arabera

AURKIBIDEA

Sarrera

Egitura Orokorra

Azterketa psikoanalitikoa: adierazlearen zirkulazioa

Errepikapen-konpultsioa

Lacanen kontzeptu psikoanalitiko nagusiak

Lacan eta Françoise Levy gutun lapurtua aztertzen

Adierazlearen autonomiaren ondorioak, Lacanen teorian

"Gutun Ebatsia"-ren kasua Lacanen II. Mintegian

Lacanen “Écrits” liburua: “Gutun ebatsiaren mintegia”

Ondorioak

Erreferentzia bibliografikoak

Sarrera

Jacques Lacanen teoria psikoanalitikoan Edgar Allan Poeren "The Purloined Letter" ("Gutun ebatsia") kontakizunak toki berezia du. Lacanen pentsamendu teorikoaren oinarri garrantzitsuenetako bat da. II. Mintegian (“Nia Freuden teorian eta teknika psikoanalitikoan”, 1954-1955) Edgar Allan Poeren "The Purloined Letter" ("Gutun Ebatsia") ipuina aztertzen du Lacanek (Poe, 1844, 1996; Lacan, 1988). Psikoanalisiak sinboloei, hizkuntzari eta subjektuaren egiturei eskaintzen dien gogoeta sakonaren abiapuntua da. Lacanek kasu honen bidez erakusten du subjektua ez dela bere buruaren jabe, baizik eta sinboloen sare batean kokatzen dela, eta objektu baten (gutunaren) ibilbideak subjektuen kokalekua eta identitatea baldintzatzen dituela.

Lacanentzat Poeren kontakizun hori ez zen literaturaren analisi soil bat, baizik eta psikoanalisiaren oinarrizko kontzeptuak —bereziki inkontzientearen egitura sinbolikoa eta errepikatze konpultsioa— ilustratzeko tresna teoriko bat. Lacanen interpretazio nagusia da gutunak adierazle gisa funtzionatzen duela, eta haren ibilbideak subjektuen kokalekua eta ekintzak determinatzen dituela. Gutuna ez da garrantzitsua bere edukiagatik, baizik eta bere lekualdatzeengatik eta horiek sortzen dituzten efektuengatik. Lacanen tesi nagusia da ordena sinbolikoak subjektua eraikitzen duela, eta ez alderantziz. Gutunaren zirkulazioak erakusten du subjektua hizkuntzaren eta sinboloen mende dagoela, bere kontzientziatik haratago.

II. Mintegiaren testuinguruari dagokionez, Lacan irakasten hasi zen garaian "Niaren psikologia" baterantz lerratzen ari zen psikoanalisia eta horrek Freuden jatorrizko aurkikuntza desitxuratzen zuen. Lacanek Bigarren Mintegi horretan Freuden aurkikuntzetara itzuli nahi izan zuen eta ahalegin horretan “Atsegin-printzipioaz haratago" izeneko idazlana (Freud, 1920) egituratu zuen, errepikapen automatismoaren kontzeptua berreskuratuz.

Egitura Orokorra

Jacques Lacanek Edgar Allan Poeren "Gutun Ebatsia" (The Purloined Letter, 1844) izeneko kontakizunean bi eszena nagusi bereizten ditu. Lacanen arabera, bi eszena horietan gutun baten lapurretaren ekintza errepikatzen da. Bigarren eszenak, errepikapenaren bidez, lehenengoa ulertzeko aukera ematen du.

Lehen eszena "boudoir royal"-ean gertatzen da eta bertan Erreginak, Erregeak eta Ministroak hartzen dute parte. Erregina bakarrik dago maitalearen gutun bat jasotzen duenean, eta gutun horrek haren ohorea eta segurtasuna arriskuan jar ditzake. Erregea eta D. ministroa ganberan ezustean sartzen direnean, Erreginak ez du denborarik gutuna ezkutatzeko, eta mahaiaren gainean uzten du aurpegiz behera.

Ministroaren begia zorrotza da eta berehalakoan ohartzen da gutunaren presentziaz eta Erreginaren deserosotasunaz. Une horretan erloju baten gisara funtzionatzen du guztiak: ministroak bere poltsatik antzeko gutun bat ateratzen du, irakurtzearen itxura egiten du, eta Erreginaren gutunaren ondoan jartzen du, erregea konturatu gabe. Gero, Erreginaren gutuna hartzen (ebasten) du, Erregea ohartu gabe. Erreginak isilik egon beharra duela probesten du Ministroak. Erreginak ezin du ezer egin, erregearen arreta deitzeko beldurrez. Horrela lapurtzen du ministroak gutuna, erreginaren begien aurrean.

Bigarren eszena ministroaren bulegoan gertatzen da. Dupin detektibeak, bere adimenagatik ezagunak, horrenbeste hilabetez poliziak aurkitu ez duen gutuna topatu behar du. Lehen bisitan, Dupin ohartzen da gutuna ez dagoela ezkutuan, agerian baizik. Poliziak D Ministroaren etxea sakonki miatu du gutuna aurkitzeko. Prefektuak Dupin detektibeari azaltzen dio etxeko (hotel) altzari guztiak, horma guztiak eta zoruak mikroskopioz aztertu dituztela, baina alfer-alferrik. Poliziaren metodoa zehatza da, liburu guztiak orrialdez orrialdez aztertzeraino, baina gutuna ez dute aurkitzen. Dupinek badaki behar ez zen lekuan ibili dela polizia gutunaren bila. Bigarren bisitan, Dupin-ek kalean gertakari bat prestatzen du, ministroaren arreta leihora erakartzeko eta, horretaz baliatuz, gutuna haren kopia batez ordezkatzen du. Auguste Dupin detektibeak poliziak ez bezalako metodologia erabiltzen du; pentsatzen du ministroak gutuna ageriko lekuan ezkutatuko zuela, poliziek ezkutuko tokiak bakarrik arakatzen dituztelako. Dupin-ek agerian ezkutatzeko printzipioari jarraitzen dio.

Bigarren bisita hori antolatzeko, Dupinek bere tabako-kaxa berariaz ahanzten du Ministroaren etxean. Biharamonean Ministroaren etxera itzultzen da Dupin, tabako-kaxa hartzeko aitzakiaz. Dupinek kanpoan zarata bat antolatu du: gizon bati tiro bat eginarazten dio leihoen azpian. Ministroa, zer gertatzen den ikusteko, leihora hurbiltzen denean, Dupinek gutuna hartzen du eta berak egindako gutun faltsu batez ordezkatzen du.

Azterketa psikoanalitikoa: adierazlearen zirkulazioa

Lacanen interpretazioaren erdigunean gutuna dago, baina ez haren edukia, haren funtzioa baizik. Ipuinean inoiz ez da azaltzen gutunaren edukia. Lacanentzat, kate sinbolikoa osatzen duen "adierazle boteretsua" da gutuna. Haren inguruan pertsonaiak (Erregea, Erregina, Ministroa eta Dupin) mugitzen dira. Lacanek azpimarratzen du adierazlearen lekualdatzeek zehazten dituztela subjektuen ekintzak. Gutuna "zirkuitu sinboliko" batean zehar mugitzen da, Erreginarengandik Ministroarengana, Ministroarengandik Dupinengana.

Lacanek Poeren ipuinean ikustearen eta itsutasunaren arteko botere-dinamika indartsua ikusten du. Ezkutatzea ez da lortzen objektua ikusezin bihurtuz (gutuna ezkutuko tiradera batean edo zoruaren azpian ezkutatuz). "Ezkutatzea" baldintza guztiz desberdinetan gerta daiteke. Ipuina behatzaile bat behatua izateari buruzkoa da, behatua dela ohartu gabe.

"Gutun Ebatsia"-ren ipuina Lacanen Ordena Sinbolikoaren nozioaren adibide argia da. Ordena Sinbolikoak hizkuntza bidezko komunikazioaren mundua, subjektuen arteko harremanak, itun ideologikoen ezagutza eta legearen onarpena biltzen ditu. Haur batek hizkuntzara sartu eta gizartearen arauak eta aginduak onartzen dituenean, mundu sinbolikoan besteekin harremanetan jartzeko gai da.

Lacanentzat, gutuna "leku" bat da. Leku horretan inkontzientearen eta hizkuntzaren artean kokatzen da izatea (l'être), eta leku jakin bat duen adierazle gisa definitzen da. Gutunaren funtzioa ez da haren edukian oinarritzen, haren zirkulazioan eta subjektuen arteko harremanetan duen eraginean baizik.

Errepikapen-konpultsioa

Lacanen arabera, bi eszenek errepikapenaren egitura dute. Lehenik, ministroak Erreginari lapurtzen dio gutuna, eta gero, Dupinek ministroari. Kasu bietan, gutuna duen pertsona ez da ohartzen lapurketa gertatu arte. Eszena bakoitzean hiru posizio bereiz daitezke: 1) Ikusten ez duena: erregea lehen eszenan; ministroa, bigarrenean. Ministroa ez da konturatzen Dupinek nola lapurtu dion gutuna; bigarren eszenan ikusmena galtzen du. 2) Ikusten duena, baina ezer egiten ez duena: erregina, lehen eszenan; polizia (prefektua), bigarrenean. 3) Guztia ikusten eta egiten duena: ministroa, lehen eszenan; Dupin, bigarrenean. Ministroa lehen eszenan trebeena da, azkarra eta bihurria; egoera kontrolatzen du eta boterea du. Gutuna azkar lapurtu eta gordetzen du, denak engainatuz. Dupinek, bigarren eszenan, logika eta ulermen sakonaren bidez kasua argitzen du. Azkenean, ministroa engainatzen du eta gutuna berreskuratzen du, kasuaren benetako heroi bihurtuz.

Lacanen kontzeptu psikoanalitiko nagusiak

Lacanen arabera, adierazleak adieraziaren gainean duen lehentasuna oinarrizkoa da. Gutuna adierazle hutsa da; ez dakigu zer dioen, baina, hala ere efektu sakonak sortzen ditu. Zentzua ez dator adierazle bakarretik, baizik eta adierazle kate batetik.

Subjektua ez da bere buruaren jabe, baizik eta ordenaren sinbolikoaren efektua. Ordena sinbolikoak determinatzen du subjektua. Subjektua "ex-sistitzen" (kanpotik existitzen) da. Inkontzientea lengoaia moduan egituratua dago. Sintomak adierazleen kateatik sortzen dira.

Lacanak defendatzen du fikzioa errealitatea bezain baliozkoa dela egitura sinbolikoak azaltzeko. Poeren ipuinak erakusten du egitura sinbolikoek subjektuen ekintzak aurre-determinatzen dituztela. "Le séminaire sur la Lettre Volée" Lacanen oinarrizko testuetako bat da. Testu horretan subjektuaren eta lengoaiaren arteko harremana aztertzen da eta erakusten da gure inkontzienteak adierazleen bidez gidatzen duela gure bizitza (Lacan, 1956).

Edgar Allan Poeren "Gutun ebatsia" ipuineko eszena primitiboa funtsezkoa da Lacanek ordena sinbolikoaren inguruan eraikitzen duen teoriarentzat (Poe, 2000). Eszena hori, erreginaren boudoir-ean gertatua, ez da narrazioaren abiapuntu hutsa: ordena sinbolikoak subjektua nola determinatzen duen agertzen du. Eszena primitiboa ordena sinbolikoaren matrizea da. Erregina bakarrik dago gutun arriskutsu bat jasotzen duenean. Lacanek eszena "primitiboa" deitzen dio. Testuaren inkontzientean sinbolikoki eratu eta osatu behar den adierazle bat dago.

Lehen eszenaren egiturak erakusten du subjektuaren kokalekua ez duela pertsonaien borondate kontzienteak erabakitzen, baizik eta adierazlearen (gutunaren) zirkulazioak. Erregea ustekabean sartzen denean, Erreginak gutuna ezkutatu nahi du, baina ez du lortzen, eta mahai gainean uzten du. Egoera hori Lacanek espazio eta denboran erakutsi nahi duen egitura sinbolikoaren adibide paradigmatikoa da: ordena sinbolikoa subjektuaren aurretik dago eta hura determinatzen du. Lacanek adierazten du ordena sinbolikoak osatzen duela subjektua, eta osatze hori hizkuntzatik datorrela.

Eszena horretan Lacanek adierazle huts gisa identifikatzen du gutuna: haren edukia ezezaguna da, baina haren efektuak erabakigarriak. Lacanen sinbolikoaren teorian, adierazleak adieraziaren gain eragiten du, haren esanahi zehatzetik haratago. Lacanek adierazlearen funtzioaren nagusitasuna adierazten du eta gutuna da horren adierazpen materiala, subjektua determinatzen duena. Lacanek dio adierazlea ez dela soilik hizkuntzaren elementu bat; subjektua hizkuntzak determinatzen eta egituratzen duela. Subjektua ez da aurrez existitzen den entitate bat: adierazleen funtzioaren ondorio gisa eratortzen da, adierazleen katearen ondorioz. Subjektua sinbolikoaren, adierazleen eta diskurtsoaren mende dago.

Poeren eszena primitiboak Lacani erakusten dio intersubjektibitatea ez dela subjektu kontzienteen arteko komunikazio zuzena, baizik eta bakoitzak adierazlearekiko (gutunarekiko) duen kokagune diferentzialaren emaitza. Eszena horretan hiru subjektu-posizio bereizten dira: ezer ikusten ez duena, bestea ez dela ohartzen uste duena eta dena ikusten duena. Eredu hori bihurtuko da Lacanen intersubjektibitatearen egitura.

Lacanentzat sinboloak giza errealitatea osatzen du, gizakia sinboloak bihurtzen du gizaki. Lacanentzat inkontzientea "hizkuntza bezala egituratuta" dago. Forklusio, erreprimitze eta ukapen gertaerak adierazlearen desplazamenduaren ondorio gisa ulertzen ditu. Poeren "Gutun ebatsia" ipuineko eszena primitiboak eragin funtsezkoa du Lacanen sinbolikoaren teorian, subjektuaren determinazio sinbolikoa agerian uzten duen egoera zehatz baten eredua ematen baitu.

Lacanen interpretazioan gutuna adierazle hutsa da, haren edukia inoiz ez baita agertzen kontakizunean. Gutunaren garrantzia ez dago haren esanahian, baizik eta adierazleen katean betetzen duen funtzioan. Lacanentzat, gutuna inkontzientearen subjektu erradikala da. Gutunaren zirkulazioak erakusten du adierazleen katearen logikak subjektuen jarrera eta harremanak determinatzen dituela.

“Gutun ebatsiaren” mintegiko kontzeptu gakoa "errepikatze konpultsiboa" da. Freudek uste zuen libidoa atsegin printzipioak gidatzen duela; Lacanek galdetzen du zergatik egiten ditugun batzuetan auto-suntsitzaileak diren ekintza errepikakorrak. Haren erantzuna da inkontzientea ez dela bulkada multzo soil bat, baizik eta bere logika eta indar motibatzailea dituen kate sinbolikoa. Kontakizunean pertsonaiek gutunaren aurrean hartzen dituzten kokagune eta jarrerak errepikatu egiten dira, aktoreak aldatu egiten badira ere.

Lacanen azterketan erregistro sinbolikoak lehentasuna du. Haurra hizkuntzara sartzen denean eta gizartearen arauak onartzen dituenean, beste batzuekin harremanetan jartzeko gai bihurtzen da. Poeren kontakizunean, erregistro sinbolikoaren adierazle gisa funtzionatzen du gutunak. Gutunaren bidez subjektuen arteko harremanak eta botere-egitura eratzen dira. Errege, erregina, ministroa eta Dupin gutunaren eremuan sartuta daude, hark determinatutako kokaguneetan.

Nahiz eta mintegi honetan erregistro sinbolikoa nagusitu, Lacanek garatzen ditu irudimenezko eta errealaren erregistroak ere. Hiru erregistro horiek Borromeo korapiloaren moduan lotuta daude, bat askatuz gero guztiak bereizten baitira. Gutunaren kasuan, pertsonaiek gutunaren edukiari buruz sortzen dituzten fantasietan agertzen da irudimenezkoa. Erreala, berriz, sinbolizatu ezin dena da, gutunaren egiazko edukia inoiz ez baita agertzen.

Lacan eta Françoise Levy gutun lapurtua aztertzen

Saussureren arabera, adierazleak eta adieraziak modu berdintsuan osatzen zuten zeinu linguistikoa, biak elkarren mendekoak izanik. Lacanek, aldiz, adierazlearen lehentasuna defendatzen du eta argudiatzen du adierazia adierazleen jokoaren ondorio hutsa dela, metaforen bidez sortutako signifikazio-prozesuaren emaitza. Jacques Lacanen psikoanalisiak oinarrizko aldaketa bat proposatzen du linguistikaren eremu tradizionalean. Saussureren eredu klasikotik aldenduz, adierazlearen lehentasuna ezartzen du adieraziaren gainetik. Hau da, gutunaren eduki materiala hartu behar da kontuan, ez haren esanahi kontzeptuala.

Lacanentzat, gutuna ez da soilik mezua dakarren objektua, baizik eta efektu materiala duena, bere edukitik independenteki. Kritikari batzuek (Françoise Levy) Lacanen ikuspegi hori zalantzan jarri dute. Françoise Levy-k Lacanen ikuspegiari kritika zorrotza egiten dio (Lévy, 1981), gutunaren esanahiaren galtzeari dagokionez.

Lévy-rentzat Lacanek berak ere gutuna lapurtu egin du. Ez du salatu gutunaren esanahia galtzea. Lacaniar ortodoxoak adierazlearen lehentasuna eta gutunaren autonomia defendatzen zuen. Lévy-ren interpretazio kritikoak gutunaren eduki konkretua eta hark errealarekin duen lotura azpimarratzen zuen. Lacanek bere azken irakaskuntza-fasean (1970-1981) zalantzan jartzen zituen estruturalismo klasikoko kontzeptu gehienak. Lévy-ren kritika transizio-momentu horretan kokatzen da. Lévy-k psikoanalisi eta literatura-kritikoaren arteko harremana birpentsatzera jotzen zuen, adierazlearen abstrakzio hutsetik urrunduz eta errealarekin duen lotura azpimarratuz.

Levy-ren kritika puntu honetan oinarritzen da: gutunaren esanahia gogorra da eta ezin da hain erraz galdu. Levyren kritika nagusia honakoa da: Lacanek gutunaren esanahia galtzea dakar, esku batetik bestera pasatzen denean. Levyren arabera, gutunaren edukiaren esanahia galduz gero, ipuin osoaren motibazio-indarra galduko litzateke. Hau da, kontakizunaren fikziozko potentzia desagertuko litzateke esanahirik gabe. Levy-ren arabera, gutunaren esanahia benetan galduko balitz, honako ondorio hauek gertatuko lirateke: kontakizunak bere kohesioa galduko luke; pertsonaien motibazioa ulertezina bihurtuko litzateke; kontakizunaren barne logika hautsiko litzateke. Levyk gutunaren esanahia gogorra dela esatean, esanahiak erresistentzia-gaitasuna duela eta ezin dela hain erraz galdu edo desegin esan nahi du. Levyren baieztapen hori kontraesanean dago Lacanen tesiarekin. Lacanek dio esanahia adierazleen jokoaren ondorio aldakorra dela. Levy-ren kritika honako puntu hauetan oinarritzen da: esanahia iraunkorrra da eta ezin da hain erraz desagertu edo aldatu. Gutunaren balioa ez dago soilik haren materialitate fisikoan. Interpretazio-prozesua konplexua da eta esanahiaren transmisioa ez da prozesu lerrokatua.

Lacanentzat, gutunaren materialitatea da garrantzitsuena. Gutunak adierazle gisa funtzionatzen du, eta haren eragina ez dago bere eduki semantikoarekin lotua, baizik eta katean duen kokalekuarekin. Hori bat dator psikoanalisiak defendatzen duen adierazlearen autonomiarekin. Levy-k, aldiz, defendatzen du esanahiak (adieraziak) bere indar propioa duela eta ezin dela murriztu adierazle hutsa izatera. Bere ustez, gutunaren edukiak egiazko eragina du pertsonaien portaeran eta kontakizunaren garapenean.

Lacanen ikuspegitik, adierazlea ez da soilik hitzen irudi akustikoa, baizik eta egitura diferentziala eta artikulatua osatzen duen elementua. Adierazle-kateak esanahia sortzen du, baina esanahi hori ez da egonkorra edo finkoa; aitzitik, adierazleen arteko harremanetan sortzen den efektu birtuala da. Edgar Allan Poeren "Gutun Ebatsia"-ri dagokionez, Lacanek gutunaren materialitatea azpimarratzen du haren edukiaren gainetik. Gutunaren edukia ez da inoiz ezagutzen, baina horrek ez du ahultzen gutunak pertsonengan duen eragina. Gutunak adierazle huts gisara zirkulatzen du subjektutik subjektura.

Adierazlearen autonomiaren ondorioak, Lacanen teorian

Adierazle batek ez du esanahi propio edo berezkorik; esanahi hori kate-egituretan oinarritzen da. Hizkuntza eta subjektibitatea ulertzeko moduan errotiko aldaketa gertatu da. Jacques Lacanek Ferdinand de Saussureren eredu tradizionala apurtzen du. Aurrerantzean, adierazlea eta adierazia ez dira zeinu linguistikoaren atal osagarriak. Lacanen proposamenean, adierazleak autonomia osoa lortzen du adieraziaren aurrean, eta bere egiturazko lege propioen arabera jokatzen du.

Lacanen arabera, adierazleak, hala den heinean, ez du ezer esan nahi. Adierazleak ez du esanahi finko edo aurredeterminatu bat seinalatzen, baizik eta eduki semantiko guztietatik independenteki jokatzen du. Adierazleak independentzia osoa du adieraziaren aurrean. Adierazle eta adieraziaren arteko bereizketa hori inkontzientearen eta kontzientziaren arteko bereizketaren antzekoa da. Inkontzientea adierazle-funtzioaren autonomia horrek definitzen du zehazki.

Lacanentzat "adierazle batek subjektua adierazten du beste adierazle batentzat". Definizio horrek oinarrizko ondorio batzuk dakarzkio: faktore gizatiarra desagertzen da eta adierazlearen definizioak ez du aurrez ezarritako pertsona edo banakotasun beharrik. Adierazleak beste adierazleen aurrean bakarrik lortzen du balioa, ez kanpoko objektu edo kontzeptuei erreferentzia eginez. Subjektua ez da adierazle-katea baino lehen existitzen, baizik eta adierazleen arteko harremanen efektu gisa agertzen da. Bi termino harremanetan jartzen direnean, termino horien arteko ordezkapen-efektuek subjektu deitzen duguna sortzen dute. Ikuspegi horrek ondorioztatzen du: subjektua adierazleen artean banatuta dagoela; ezin esan daitekeela adierazle bakar bat dela hura ordezkatzen duena.

Adierazlearen autonomia funtsezkoa da inkontzientearen eraketak ulertzeko. Hizkuntzarako sarbidea eta inkontzientearen eraketa aldi berean gertatzen dira: hizketan hasten denetik, bere eskuragarritasunari ihes egiten dion diskurtso batek determinatzen du subjektua.

"Gutun Ebatsia"-ren kasua Lacanen II. Mintegian

Lacanen arabera, "Gutun Ebatsia" ipuinak sinboloen ordenaren nagusitasuna erakusten du. Gutuna bera ez da objektu huts bat, baizik eta sinboloen ordenako elementu bat, eta haren zirkulazioak pertsonaien arteko harremanak eta posizioak definitzen ditu. Gutuna une bakoitzean noren esku dagoen, horrek markatuko du pertsonaiak duen kokaleku sinbolikoa: boterea, ezagutza edo sekretua kontrolatzen duenaren posizioa.

Lacanentzat subjektua sinboloaren mende dago. Ez da autonomoa; sinboloen ordenak zehazten du subjektuaren posizioa eta nortasuna. "Gutun Ebatsia"-n, pertsonaia bakoitza (Erregina, Ministroa, Prefeta, Dupin) gutunaren ibilbidearen arabera definitzen da, eta gutuna bera subjektuaren desira eta identitatearen erdigunean kokatzen da. Subjektua, beraz, gutunaren ibilbidearen arabera definitzen da, ez bere borondatearen edo kontzientziaren arabera.

Lacanek dio gutunak bere ibilbidean "errepikapenaren legea" jarraitzen duela: gutuna beti itzultzen da, eta haren zirkulazioak subjektuen arteko harremanak errepikarazten ditu, nahiz eta pertsonak eta testuinguruak aldatu. Gutunak ez du benetako edukirik; garrantzia duena haren existentzia bera da, haren zirkulazioa, hau da, sinboloen ordenaren funtzionamendua.

Lacanek azpimarratzen du falta edo gabezia baten sinboloa dela gutuna: ez dagoen zerbaitena; desiratzen denaren, baina lortu ezin denaren seinale. Subjektua beti gutunaren bila dabil, baina gutuna lortzeak ez du inoiz gabezia hori betetzen; beti dago zerbaiten falta, eta horrek desiraren dinamika elikatzen du. "Gutun Ebatsia"-ren kasuak erakusten du subjektua ez dela bere buruaren jabe, baizik eta sinboloen sarean harrapatuta dagoela. Psikoanalisiaren ikuspegitik, Lacanek defendatzen du sinboloen ordena (hizkuntza, legea, gizartearen arauak) dela subjektuaren egituraren oinarria, eta kasu honetan, gutunaren zirkulazioak hori agerian uzten du.

Lacanen “Écrits” liburua: “Gutun ebatsiaren mintegia”

Lacanentzat, "Gutun ebatsia" (La lettre volée) izeneko testua, “Écrits” liburuan argitaratua (Lacan, 1966), psikoanalisia eta egitura-linguistikoaren ikuspegitik idatzitako testurik konplexuenetako eta esanguratsuenetako bat da. Lacanek Edgar Allan Poeren ipuina abiapuntu hartuta, adierazlearen funtzioa, subjektuaren lekua eta desiraren logika aztertzen ditu inkontzientean.

Lacanek Poeren ipuinaren analisia egiten du: gutun konprometigarri bat esku batetik bestera pasatzen da eta ebatsia da, pertsonaia gehienek haren edukia edo garrantzi sinbolikoa benetan ulertu gabe. Lacanek gutunaren edukia baino gehiago, haren funtzioa azpimarratzen du: adierazle hutsa da eta haren balioa ez dago esaten duen horretan, baizik eta zirkulatzeko moduan eta pertsonaien kokaguneak zehazteko duen moduan. Gutunaren ibilbidea da benetako protagonista: Erreginarengandik Ministroarengana pasatzen da, eta harengandik Dupinengana; aldiz, erregeak eta poliziak haren garrantzia ulertu edo ikusi ere ez dute egiten.

Lacanentzat, gutun lapurtua adierazlearen nagusitasunaren adibide paradigmatikoa da. Gutuna "adierazle hutsa" da, eta haren edukia ez da garrantzitsua: garrantzitsuena da noren esku dagoen eta zer efektu sortzen duen. Beraz, gutuna amets edo sintoma baten parekoa da. Haren indarra ez dago haren edukian. Garrantzitsua da noren esku dagoen eta nola eraldatzen duen gutunaren jabe den pertsona. Edukia ezezaguna denez, subjektuaren gainetik dagoen adierazle huts bihurtzen da.

Errepikapen konpultsiboa eta subjektuaren kokagunea: Lacanek ipuinak egitura errepikakorra azpimarratzen du: gutunaren lapurreta bi aldiz gertatzen da, eta pertsonaiek posizio ezberdinak hartzen dituzte objektuarekiko. Errepikatze horrek Freudek aipatzen duen errepikapen automatismoa erakusten du: adierazlearen logikak eramaten du subjektua, txandaka gutunarekin edo gutunik gabe gelditzen baita. Subjektu bakoitzaren posizioa gutunarekiko duen harremanaren arabera zehazten da, ez bere ezaugarri psikologikoen arabera. Beraz, subjektua adierazleen (gutunaren) kate sinbolikoan duen lekuak determinatzen du.

Feminizazioa eta botere sinbolikoa: Lacanek azpimarratzen du gutunak "feminizazio" efektua duela haren jabearengan. Freuden ideietan oinarrituta, Lacanek dio gutunak bere jabea feminizatzen duela, hau da, beste baten nahiaren eta begiradaren aurrean posizio pasiboan jartzen duela. Gutunaren jabea desiraren eta boterearen objektu bihurtzen da eta haren kokagunea adierazlearen logikak aldatzen du, ez haren borondateak. Gutunak boterearen balioa determinatzen du: besteengan nagusitasuna agertzen du gutunaren jabe izateak. Lacanentzat, gutunak "gutun" izaten jarraitzen du, suntsitua edo zatitua egon arren. Haren funtzioa ez baitago bere osotasun materialaren mende, baizik eta kate sinbolikoan duen lekuaren mende.

Ondorioak

Ordena Sinbolikoa eratzailea da. Lacanen arabera, Poe-ren ipuinak erakusten du ordena sinbolikoa eraikitzailea dela subjektuarentzat. Hau da, gizakia ez da lehendik emanda dagoen izaki bat, baizik eta lengoaia sinbolikoaren bidez eratzen den entitate bat. Lacanen arabera, gutuna adierazle hutsa da, eta haren ezaugarri nagusia da materialitate berezia duela. Gutuna beste objektu guztietatik desberdina da; ez du zatiketarik onartzen: gutuna puskatan zatitu arren gutuna izaten jarraitzen du. Gutuna ez dago inon zehazki kokatuta; dagoen tokian egongo da eta ez da egongo. Hau da, adierazleak ezaugarri hori du: aldi berean presente eta absente dago.

Gertaeren errepikapena: Lacanen arabera, ipuineko bi eszena nagusiek (erreginaren ganbera eta ministroaren bulegoa) errepikapen automatismo bat erakusten dute. Gutuna leku batetik bestera mugitzeak subjektuen rola determinatzen du. Lacanek azpimarratzen du gutuna duen pertsona beste norbait bihurtzen dela: gutun hori bere inkontzientea da. Zirkuitu sinbolikoaren une bakoitzean bakoitza beste gizaki bat bihurtzen da. Lacanen tesi nagusietako bat da inkontzientea lengoaia gisa egituratuta dagoela. Gutuna inkontziente horren metafora da. Inkontzientea ez dago sakonki ezkutaturik. Inkontzientea agerian dagoena da. Lacanentzat Inkontzientea Bestearen diskurtsoa da. Gutuna Bestearen presentzia sinbolikoa da, eta haren zirkulazioak subjektua eratzen du.

Lacanek analizatzailearen irudi gisa interpretatzen du Dupin detektibea. Dupinek ez du gutunak dakarren mezua ulertu beharrik; haren zeregina da gutuna bere leku egokira itzultzea. Analizatzailea, Dupin bezala, ez da edukietan zentratzen; interesatzen zaiona adierazleen zirkulazioa ulertzea da. Hau da, garrantzitsuena ez da zer esaten den, baizik eta nola esaten den eta non kokatzen den diskurtsoan. Lacanen "Gutun Ebatsiaren" interpretazio psikoanalitikoak erakusten du ordena sinbolikoak subjektua eratzen duela, eta ez alderantziz. Adierazleak bere baitan du subjektua determinatzeko boterea. Inkontzientea ez dago ezkutatuta, baizik eta ikusgai, baina ez dugu ikusten. Analizatzaileak interpretatzailearen rola du, ez ulertzailearen rola. Lacanentzat, Poe-ren ipuina gizakiaren egitura sinbolikoaren alegia da. Erakusten du lengoaiak eta adierazleek gure existentzia eratzen dutela, modu ezezagunean baina determinantean.

Lacanek ipuineko pertsonaiak zenbatzean, proposamen harrigarri bat egiten du: lehen eszena batean lau pertsonaia daude: erregea, erregina, ministroa eta gutuna. Hau ez da metafora soil bat, baizik eta analisi sakonago baten oinarria da: gutuna hasierako subjektuaren sinonimoa da. Egoera puruan desplazatzen den sinboloa da. Gutuna ez da objektu soil bat; benetako pertsonaia bat da, zirkulatzean pertsonaiak determinatzen dituena. Lacanen arabera, gutuna adierazle hutsa da, hau da, haren edukia ezezaguna izanda ere, haren zirkulazio hutsak efektuak sortzen ditu. Bere materialitatearen berezitasuna da haren ezaugarri nagusia: zatitu arren, gutun bera izaten jarraitzen du. Horrek erakusten du adierazleak bere materialitatean boterea duela subjektuak determinatzeko.

Lacanen analisiaren muina: pertsonaiak eraldatu egiten dira, gutunaren zirkulazioaren arabera. Haren hitzetan: bakoitza beste gizaki bat bihurtzen da, gutunaren zirkuitu sinbolikoaren arabera. Eraldaketa hori ez da pertsonaiaren izaera psikologikoagatik gertatzen, baizik eta gutunaren aurrean hartzen duen posizioagatik. Lacanentzat gutuna inkontzientearekin aldera daiteke: bakoitzarentzat gutuna bere inkontzientea da. Inkontzientea ez dago ezkutatuta, baizik eta agerian dago. Beraz, inkontzientea ez dagokio psikologia sakonari, hizkuntza egiturari baizik. Adierazleak determinatzen du subjektua. Lacanen arabera, subjektuaren inkontzientea Bestearenaren diskurtsoa da. Gutuna Bestearenaren presentzia sinbolikoa da, eta haren zirkulazioak subjektua eratzen du. Lacanentzat, Poe-ren ipuina ez da detektibe-istorio soil bat, baizik eta gizakiaren egitura sinbolikoaren alegia bat: lengoaiak eta adierazleek gure existentzia eratzen dute, modu ezezagunean baina determinantean.

Erreferentzia bibliografikoak

Freud, S. (1920). Beyond the pleasure principle (C. J. M. Hubback, Trans.). Vienna: The International Psycho-Analytical Press.

Lacan, J. (1956). Le séminaire sur “La lettre volée”. La Psychanalyse, 2, 13-42.

Lacan, J. (1966). Écrits. Paris: Éditions du Seuil.

Lacan, J. (1966). Le séminaire sur la “lettre volée”. In Écrits (or. 11-61). Paris: Éditions du Seuil.

Lacan, J. (1978). Le séminaire, Livre II: L’ego dans la théorie de Freud et dans la technique de la psychanalyse, 1954-1955 (J.-A. Miller, arg.). Paris: Éditions du Seuil.

Lacan, J. (1988). The seminar of Jacques Lacan, Book II: The ego in Freud’s theory and in the technique of psychoanalysis, 1954-1955 (J.-A. Miller, arg. S. Tomaselli, Trans.). W. W. Norton & Company. (Original work published 1978)

Lévy, F. P. (1981). "La Lettre..." Tel Quel, 87, 64-73.

Poe, E. A. (1845). The purloined letter. In Tales (or. 40-61). Wiley & Putnam.

Poe, E. A. (1996). Gutun ebatsia [The purloined letter] (J. M. Mendizabal, Trans.). Erein. (Original work published 1844)

Poe, E. A. (2000). Gutun lapurtua [The purloined letter] (K. Navarro, Trans.). In Kontakizunak (or. 219-240). Ibaizabal. (Original work published 1844)

Table of Contents

Sarrera

Egitura Orokorra

Azterketa psikoanalitikoa: adierazlearen zirkulazioa

Errepikapen-konpultsioa

Lacanen kontzeptu psikoanalitiko nagusiak

Lacan eta Françoise Levy gutun lapurtua aztertzen

Adierazlearen autonomiaren ondorioak, Lacanen teorian

"Gutun Ebatsia"-ren kasua Lacanen II. Mintegian

Lacanen “Écrits” liburua: “Gutun ebatsiaren mintegia”

Ondorioak

Erreferentzia bibliografikoak