HEART OF DAYLIGHT

Izua, izua. Izua ez zegoen, Saldivia-Kurtz, oihanaren ilunpe hertsi amaigabean, foko elektriko zuri burrunbarien aldamenean baizik, korridoreetako moketa higatuetan izandako loreak eta gela hutsak zapaltzean, putzuetan itotzen ez diren neoizko letren leinuru mingarrian, zulatzen bukatzen ez diren gurpiletan. Ez baitago leku bakartiagorik jendetsuak baino, are gehiago ikonikoak badira, atzerriko espaloi eta ohe epel edo beroetan dakusagun bakardadea gure baitan daramagun hotza besterik ez denean, itzal bat bezala, kristalezko salatari batek egia esaten digun arte.

Benetan ba al dago elkar ulertzerik? Ba al dago bestearengan hurreratzerik? Ez al digu nonbait urruneko aurpegien begiradaren distirak (keinua agian) itxaropena itzultzen bederen, une batez bada ere? Ez al du ezezagun baten entzute arretatsuak komunikazio baten posibilitatearen arrastoa eskaintzen, ordu galdu batez bada ere? Ez al du sudur gorri batek edo irribarre batek planeta osoa argitzen eta betetzen kliska batez bada ere?

Zerk unatzen du hiri batetik bestera etengabean mugitzen den hezur-pila? Jet lag-en segida? Norberaren pisua eraman beharrak eragiten dituen nekeek? Edo nostalgia gordetzen duten erbesteko izkinetan eta nostalgia debekatzen duten inongo ez-lekuetan malenkonia bat osatzeko  ezintasunak? Zerk edo nork lapurtzen dizue bizitza Ryszard Saldivia, Marrubizale zauritua, Jornette?

Bidaiariak bidaiari leporatzen dio bere bakardadea, ur arrotzaren zaporeari, ezpain arrotzen koloreari, deserrotzeari, sedentarioak geratu beharrari leporatzen dion modu berean, betikora eta ohikora itsatsita gelditzeari, barneko arrozteari.

Auskalo zein den gizakiaren egiazko arima, denok nomada bakartiak garelako mundu honetan finean, planeta bera gela huts bat, kale huts bat, plaza huts bat besterik ez bada.

Mikel Zubeldiaren fabulek, beste askoren tradizioan, batzuetan hitz idatzia uztaitzat hartzen dute -mortu galduenetan ere maleta astuntzen duen konfiantzazko bidaide hiztun-isila, liburua-, baina gehienetan elkarren azalak zuzenean irakurtzeari ekiten diote, bestea ukitzeko-izateko nahian edo.

Mundu osoan zehar ibili behar jakiteko izua gu ginela, kanibalak gu ginela, norbera izateko bestea jateko edo akabatzeko beharraren aldetik -zuk ez duzu izan behar ni izan nadin-. Hutsa, amildegia, etxeko atariaren aurrean zegoela.

Diotenez Paul Morand beti presaka zebilen, berandu ez zebilen arren. Julio Saldiviak ez du inolako presarik, goiz ez dabilen arren. Zu?

Patxi Lopez de Tejada

GOIZ NEGU, BI NEGU

-1-

Maybe do nothing to find the way. Bidea topatzeko agian deus ez egin. Bidea ez da lardaskatu behar; gutxien uste duzunean baitator zugana. Zerbaiten hasiera izan daiteke bidea, beste ezeren akabera ere bai. Hausterrezko itsasora zaramatzan abartegi korapilatsua da bidea. Kronika hau sinatzen duen sasikumeak zure baitan den neguaren sabelerainoko bidaia ospela jasotzea du xede. Zuri dagokizun bideak, Saldivia, orain ez dela gutxi herrialde austral bateko neguan, Hegoafrikan baitu hasiera, Hotel-Casino Peermont-eko 27. gelan. Gracián edo Gongoraren estanpa barroko batean bezala, lur-azaleratutako naufragoa zara. Eguerdia da eta eguzki izpiek gupidarik gabe desarratzen dizute. Saiheska matazaturik biluzik, lo sakonean zautza, bezperan narkotikoren bat hartu edo sekulako jipoia jasoa bazina bezala. Baina kontua oso bestelakoa da: Afrikan barreneko bidaia luze eta nekagarri batetik zatoz. Johannesburgen lur hartu duzu bart. Luandatiko hegaldiaren demaseko atzerapenaren erruz, Durbanerako konexioa galdu duzu eta inoren eremuan geratu zara O. R. Tambo aireportuan. Noraezean, sonanbulu murgildu zara luzaroan arimarik gabeko terminalean, harik eta segurtasun-agente bakan baten laguntzaz taxi bat hartzea erdietsi duzun arte. Taxiak inguruko hotel batera gerturatu zaitu. Erreserbarik gabe ozta-ozta egin dizute leku. Moketa nabar maiztuko korridore amaigabea zeharkatu ostean, bezeroentzako baino zerbitzu-enplegatuentzako datekeen gelaxka iritsi duzu. Neke absolutuaren ekipaia ohe gainean laga eta hilator moduko maindire hotzetan gorde dituzu arima galduko hezur-haragiak.

Argiak bere gogara oratzen ditu zure gorputz zimelaren erliebe zein tolesdurak. Azal brontzekara matearen baitan leun eta eder dira argi-jolasak. Galapagoaren mugimendu etsigarriez lehen bizitza zantzuak agertu dituzu. Dardarka hasi zara bat-batean, inarrosaldika gero. Lauhazka ipini eta eztulka jardun zara une batez. Diafragmako giharren beherako uzkurdurak eta gihar abdominala urdail laxoaren aurka tenkatzeek, behetik gorako olatu bihurtu dute zure gorputz enborra. Ez zara oka hasi ordea. Zure burua lastairara bota duzu atzera. Zopatuta, begiak eterrezko poltsetan igeri, apur bat agondu eta gau-mahaian haztatzen hasi zara itsu itsuan, zauden hotelaren berri emango lizukeen nota-paper, pospolo-kaxa, boligrafo edo beste ezeren bila. Irudiko bailuke, Saldivia, nongo hiritan esnatu zaren ere ez zarela jabetzen; hain dirudizu despistatuta. Esna, baina jaikitzeko batere gogorik gabe. Leihotiko argi zorrotadak min dagizu. Betaurrekoak jantzi eta jaiki zara behingoan. Eskuak gerrialdera minduraz eramanez leiho aldera jo duzu mantso, ohituta ez zauden argi itsugarria gutxitzeko asmoz. Ez dago errezela ixteko modurik. Amore eman duzu.

Nondik datorkizu hainbesteko nekea? Mark Sidon gogora. Saharaz hegoaldeko herrialdeak goitik behera eta ezker eskuin -arrosario eta matxeteaz-, bibliak eta katiximak saltzen ibili ohi den lagunari behin entzuna: bidaiaren lehengo astea -gorabeherarik ezean- ongi daramazu, bigarrena nekoso gertatzen zaizu, hirugarrenean berriz, hots estrainioak sortzen zaizkizu buruan eta laugarrenean etxera ekarri behar zaituzte lotuta, Lope de Agirre berria izan nahi ez izatera. Bidaiaren hirugarren astea duzu hau, hain justu. Hegoafrikaz aurretik Kenya, Uganda, Mozambike eta Angolan barrena ibili zara. Urteak dira John Deere, Massey Fergusson edo New Holland ekoizleen golde eta nekazaritza-makineriako ordezko piezak Afrika eta Asian barrena saltzen dituzula. Zeuen disko eta goldeen kalitate gorena –50 Rockwell C-ko gogortasunezko altzairu forjatua den aldetik-, golde-belarrien triplex edo sandwich sistema berritzaileagatik, edo, chisel besoengandik, harrera ona izaten ari zarete mundu zabalean. Hortaz, prezio politika agresibo eta salmenta puntuetan oso present egoteagatik, sekulako hazkundea izaten ari zarete; nor eta, Bergera, Beldarrain, Landa eta zerorri: lau katu saltzaile izukaitzak. Ez da lan makala: lekuan lekuko agente eta banatzaileekin nekazaritza-guneetako salmenta-puntuak bisitatu ohi dituzu, euren ferietan parte hartu eta eurak zure fabrikara erakartzen saiatu ohi zara. Asko eskertzen dute banatzaile zein agenteek zure ahala eta ohikoa izaten de bidaietatik eskari potoloak ekartzea.

Laneko bidaia luze horiek aurrez apur bat antolatzea gustuko baduzu ere, nahi baino gehiago izan ohi dute auskalogokotik. Azken bidaia hau ez da erraza izaten ari. Gurutzatu ahala asmatu beharreko hainbat errepide, bailara, oihan, ordeka eta peril zeharkatu dituzu. Malaria edo dengearen eltxo eroaleak oraingo honetan saihestu dituzulakoan zauden arren, orain, bidaiaren jomuga iritsi duzunean, ahul sentitzen zara, babesgabe. Nekea baituzue Saldivia, munduan barrena zabiltzaten Area Sales Manager, merkatari bazternaster, paraxutista para-saltzaile, komisioaren profeta, rappelen nomada, tai gabeko Mateo-txistuek, larrutik ordaindu beharreko zerga. Nekea eta baita guztiz merezi gabeko fama txarra ere.

Hozkailuan ez da sabela baretzeko koka-kola tristerik sikiera. Kolpean itxi duzu. Erabateko nekea bizkar gainera jaso, zure buruari gogor egin eta dutxarako indarrak metatu beharrean zara. Sarritan datorkizu akidurak sortutako ezintasuna. Sorterritik at egingo duzun enegarren aste amaiera buruzuria duzunez, gorputz-arimek atseden hartzea erregutzen dizute. Hotelaren gerizpeko egonean giro, infinituraino nahita aspertu, zakur alferrarena egin, denbora aleak petaloak bailiran Bollywodeko filmetan bezala leihotik jaurti, atzerapen handiko laneko emailak erantzun, eta, batez ere aspaldidanik zain duzun Pierre or the ambiguities eleberria irakurri. Asteburu bakar batez bederen landare izan besterik ez duzu eskatzen.

Hotel arrotzetako bakardade eta ordu-mortuak. Berrogei urteren marra gorri fina pasea, langintza horretan hamabost urteko eskarmentuaz, munduko laurogeitik gora herri ezagutua zara eta bi mila eta bat gau lastaira ezberdinetan lokartua. Arestiko Mark Sidon lagun bidaideak berak esan ohi duenez, munduan zehar zuen abeleran ibiltzeko ezinbestekoak dira "3P-ak": pasaportea, pagotxa eta pilotak, alegia. Esaldia serio demonio bota eta barre ozenaz lehertzen da Mark; nahiz eta berak ingelesez tindatutako kastillanoz, pasaporte, pasta y pilottas esan ohi duen. Zuk erabat murriztailea deritzozu txiste moduko purrustada hura, baina aitor zenezake baduela zerbait egiatik. Bidaia luze menturazko horiek geroz eta gehiago akitzen zaituzte. Akidurak eta zer esanik ez, arriskuak. Hortaz ez duzu sobera hitz egin nahi izaten, baina menturaz okerreko leku eta garaiak elkar gurutzatzearen ondorioz, zureak egin eta larrutik ordaindu beharra ondo gogoan duzu; amaitu da festa txikito! edo Game Over dioeneko momentu zital hura, zuritik beltzera istant batean pasatzeko unea. Kreditu-letrak eta The End. Momentuz zortedun izan zaren arren oso presente duzu; hartara, modu ezberdinetara irudikatzen duzu -bihozbera zaudenetan batez ere- azken une hura. Gehienetan modu dramatikoan, eta, inoiz ere tragikomikoan.

Bidaietako neke eta oinazeak. Lantokiko jendaila ahobero poltronalariek sekula ulertuko ez dutena. Nondik datorkizue kanpo saltzaileei fama txar hori? Lankideek orokorrean baita hurkoek ere askotan uste baitute enpresaren bizkar potrojorran bizi zareten zoko-zorriak zaretela. Etxekoek, familia betekizunei iskin edo muzin egiteko egiten duzuela ihes. Lagunek, bekaizkeriaz begiratzen zaituztete, zigorgabeki egin bide dituzuen gehiegikeriak ameskeriaz gomutatzen, eurek euren kaioletan ahalke, hegal egiten ari direla eldarnioan ari diren bitartean. Ezin hobeto idatzita utzi zigun Michel de Montaignek berak, ezkontzaz eta bestez ari zelarik: “Il en advient ce qui se voit aux cages, les oyseaux qui en sont dehors, desesperent d’y entrer; et d’un pareil soing en sortir, ceux qui sont au dedans” [1]. Eta zuk, bost kontinenteetan txurroa busti duzun horrek –putza atera beharrik gabe diozu gainera-, zeinaren gantzontzilo ziztrinenak ere gizonkilo horiek guztiak batera baino askoz ere gehiago bidaiatu duen, ongi bai ongi dakizu zein irrigarri eta titikume gertatu ohi diren modu horretako jokaera bakaiztidun gizasemeak.

Bost axola zaizu kanpo saltzaileek fama onik ez izatea. Sarritan ateratzen da gaia menturaz aireportuetako aire-gurutze edo edozein zoko galdutan ofiziokideekin elkartu eta hitz-aspertuan aritzen zaretenean. Zuen artean ere zitalik izan baden arren, errealitatea oso bestelakoa da. Kontuak kontu, gogoko duzu lanak eskaintzen dizun askatasuna, noizbehinka ihes egitea, berunezko errutina urtu eta beste munduetara mudatu, tokian tokiko egunerokotasunak usnatu eta anonimotasunaz gozatzea... Ez turista papagaio, ezta bidaiari Robinson sasi-Crusoeen modura, zauden lekuko beste bat izanda baino. Badakizu beste bat izate hori faltsua dela, ezinezkoa, ezin iritsizkoa, baina gerturatze horren beraren ispilu-jokoa maite duzu. Beste hainbat bizimoduetan txertatze hura. Banu, banengo eta banintz. Gogoko dituzu -nola ez-, zure ibilbidean ezagutu izandako hamaika bezeroak, lurrari errotutakoak, nekazari jatorriko makineria egileak, jende xumea, duina. Ohiturarekin lagun min bilakatutakoak. Begietara so egite hutsez, elkar ulertzen duzuenak. Maitekiro, bajanak -koinata- deitzen dizun Konyako Şakalak bey, hiru zigarro batera erretzeko gai den Mr. Shin xelebrea, Monsieur Kamel bera, inoiz ezagutu duzun gizonetan apal eta jantziena, edo, Buraidahko etxean astebetez maitekiro atxilotuta eduki zintuen Samir Matar dontsu ume-handia, besteak beste, zeinak egonaldiaren hirugarren eguna betetzean emaztea  aurkeztu zizun eta berari zion maitasunaren seinale, guztira lau kilo urre ziren koilare eta besoko erakutsarazi zizkion. Hori guztia ahalbidetzen dizu lanak. Eta, egun batean pobre, beste batez Jaun sentiarazten zaituelako gogoko duzu zinez. Kanpoan bizi izandako milaka bizipenek ezerengatik aldatuko ez zenukeen altxorra eman baitizute: aberatsa zara.

Ia beti, ordea. Peermont hoteleko gelako leihoak patio ireki itsusi batera ematen du. Leihoa zabaldu eta kanpora begira jarri zara. Ford Ranger pick up auto parea dago. Uniforme urdin-argiko hiru langile beltzek arropa eta maindire zikinen zaku pisutsuak karrotxoetatik jaso eta autoen zama-lekuan pilatzen dihardute. Etengabekoa da karrotxoen kirrinka. Marmarka ari dira langileak, hauteman ezin dezakezun zerbaitez kexu. Hotzaren eraginez, hatsa nabari diezu. Bestaldean, arrosa-argi uniformedun beste gizakume batzuk zigarroak errez; uniforme urdin-argikoei iseka eginez bezala. Goiz aratzeko argiak eremuak biziki piztuak dituen arren, haratago, mendi kaskoaren inguruan hodei bakan batzuk ageri dira. Haizea dabil. Hegazti estrainio bat pausatu da patioko etxolako uralitazko teilatuan. Beltz urdinkara da, hego gainalde zuriduna, isats motz eta moko kako gorribeltz puntaduna. Hegoak zabaldu ditu, botere erakustaldian. Di-da batean pausatu da. Nahikoa, zuk zapelatza! oihukatzeko. Zure aita Genarok egin ohi zuen moduan, mendi, itsaso edo autoz edozein hegazti azaldu eta horrela bataiatuz. Zapelatza izan ala ez izan, harentzako tamaina jakin batetik aurrerako hegazti guztiak, zapelatzak. Berdin egingo ote du orain? Ba ote zapelatzik hemen, munduaren ipurdian? Ba ote, aita dagoen lekuan? Hotzak zaude eta leihoa itxi duzu. Estrainio sentitzen zara. Negua izanagatik izerditan baitzaude, giltzurruneko oinazez. Ziztu biziko hodeitza damu-gabeak aurki estaliko du zerua. Komuneko ispiluak klarki begietaratu dizu: bi-hiru egunetako bizarra, loki aldeko ile urdintzen hasiak eta lehen zimurrak betondoetan. Goibel, beix koloreko dutxa aurrefabrikatuan sartu zara, maluta egiteko ere ganorarik gabe.

Dutxatik irtetean kaobazko altzari etniko zatarrei erreparatu diezu estreinakoz. Oheburuaren alde banatan gizakume bikote baten egurrezko figura tribalak daude zintzilik. Etzanda, biluzik eta hominido aurpegikeraz, emea titi kukurutxodunekikoa da eta haurdun dirudi. Harrak, berriz, zintzilikario tenkatua du. Euren begitarteak errauskarak dira, lo edo zehatzago, hil-trazak hartuz. Susmo txarra. Polanskiren Rosemary’s baby gogoan, Mia Farrowen begirada ederraren izua, txerren-haziaz ernatuta dela jakitean. Zein leku aproposagorik deabrua hortxe bertan, hoteleko bata laxoaz kopa bana poltsikoetan, xanpaina izotzontzian, zango zein beso gurutzatuta, sofan azaldu eta irribarreño fin batez, zuri kontu eskean hasteko? (Kaixo Txato! Egingo al dugu hezurretan?). Itodura. Bertatik irteteko premia. Nora, baina? Edonora, gela ustel hura uztekotan. Gosaritarako beranduegi izaki, harrera gelara denbora-pasa joatea erabaki duzu. Baina atea itxi berritan mugikorrak jo du. Maletan gordeta. Atzera atea presaz ireki eta lortu duzu, ohe ondoko mahaitxoaren aurka sekulako behaztopa ekidin gabe, telefonoa hartzea. Hey Saldivay, this is Frik from Falcon. Frik Hefer, Falcon-eko zuzendari komertziala telefonoz bestaldera. Umea eta ogroa. Ehun eta hogei kilo. Errugbi jokalari ohia. Talo aurpegia. Ilegorria. Urrezko ebakortzetatiko irriburrea. Behatzeko mina menderatu ondoren, bezperako abentura kontatu diozu, nola Durbanerako konexioa erratu duzun, Johannesburgen trabatuta zaudela, igande goizerako atzeratu behar izan duzula hegaldia... Oky doky!, trenkatu dizu solasa. I will call Ray, our Joburg new sales guy, dio boer azentuaz, piztia gizen bati ez dagokion helioa irentsitako txilibitu ahotsaz. Kostata ulertu diozu ordu pare bat barru Ray, tokiko saltzailea zure bila etorriko dela, elkarrekin argi geratu ez zaizun zerbait egitera. Ondoren lan kontuetara lerratu zarete. Astelehenerako hitzordua zehaztu duzue. Goizeko zortziak aldera hotelera etorriko da zure bila. Behin Falconeko egoitzan, Peter Skinner zuzendari nagusi berria aurkeztuko dizu, oso tipo zuzena, ideia berritzaileduna, Friken esanetan. Segidan kontu korapilatsuak tratatu nahiko lituzke: agentzia kontratu berria eta fabrikazio epetan dituzuen atzerapen endemikoak, kasu. Zuk, salmentak ondo doazela profitatuz, sortu berri duzuen chisel delako lurra lantzeko beso berriak aurkeztu nahi dizkiozu alde batetik, eta, datorren urteko NAMPO Show nekazaritza-erakustazokarako euren estandean zeuen produktuen corner berezi bat eratzeko proposamena dakarkiozu bestetik; zeuen disko, belarri eta golde-hortz forjatuak erakusgarri izan daitezen. Irudipena duzu ordea ez dizula jaramonik egin. Zu zauden hotelaren berri eskatu dizu. Elkar agurtu duzue. Eskegi bezain laster damutu zara Friki baietza emanagatik. Ez duzu inorekin egon nahi. Behartuta etorriko zaizun ezezagun batekin are gutxiago. Baina alferrik da, ez eta neurria hitzak existitzen ez diren herrian.

Ray delako tokiko saltzailea etorri bitartean denbora ugari duzu. Huskeriaren bat lortzearren harrera gelara zoaz. Ahots goxoko dama panpoxak artatu zaitu, Hego-indiar jatorriko azal distiradun beltzaran, Orienteko ametsezko begiz hornituak. Blusa irekixea eta zetazko lepo-zapi motza. Lindelany, dio paparreko txarteltxoak. Lindelany printzesa zamalkagarria izenlaguna gehitu diozu zuk, jendeari etiketak jartzeko duzun maniari jarraiki. Zeharo aspertuta zaudenez, zein aktibitate egin dezakezun galdetu diozu. Lindelanyk mahaiaren gainean plano bat paratu du txukun, titi koxkor ederrak une batez begi bistan utziz. Zu zauden Hotel-Casino Peermont, Emperors Palace hotel-gunearen zati txiki bat baino ez dela dio ahots goxo belusatuaz. Zail zaizu baina, haren hitzetan kontzentratzea. Guztia resort baten baitan dagoela, alegia, zehaztu du, agian zure mozolo begiradaz ohartuta. Luxuzko lau hotelez gain, hiru kasino, beste horrenbeste antzoki, zinema-areto bat, hitzaldi-gela parea, dozenaerdi jatetxe, hainbat denda, eta erromatar bainuak ere badirela. Lindelanyk –agian zure kalenturaz ohartuta- termetara joatea gomendatu dizu biziki, eta, zuk, -ahobero zuk-, Would you join me?, arrapostu egin diozu, jakina baietz linde damea baina zurekin, iradokiz bezala. Eta hain lotsagabeki xaxatu baduzu ere, honek irribarre profesionalez gaiez aldatu du, eta, Piazza la Serenissina aipatu dizu segidan. Jatetxe eta arropa-denda cool-ak daudela; ez zaizula damutuko. Agurreko irribarre goxoa opari egin dizu Lindelanyk eta irribarre goxo hura bera agindu bihurtu da zugan; hain zara sinplea batzuetan.

Moketa gorri eta doratuko korridore luze eta ilun batek marmolezko galeria ortogonal batera zaramatza, zeinak alabastrozko sabai zein leihoak dituen. Theater of Marcellus delako antzokia dago bertan, luxuzko itsas gurutzaldien aitzakiarik ez duen neoklasizismo kitscha partekatuz. Antzokiaren alde banatan afixa ugari: Crown of the Russian Ballet, Jerry Joseph and the Jackmormons taldearen kontzertua, Blake Cortez tenorearen errezitaldia eta André the Hilarious hipnotizatzailearen saioa, besteak beste. Erromatar gizakume patrizioen bustoen imitazioak daude galerian. Aldamenean McDonalds hanburgesa-etxea arestiko dekorazioa errespetatuz. Aurrerago, beste korridore bat topatu duzu eta honen amaieran larrialdi irteerako ate zurrun metaliko bat. Atearen burdin haga gorria beheratu eta argiz beteriko gune erraldoia agertu zaizu.

Piazza la Serenissima. Toscanako plaza baten baitan zaude derrepentean, harlauzazko zoru, eskultura, arku gotiko, Duomo eta guzti. Plazaren erdian marmolezko iturri bat dago, non lehoi etzanei ura darien ahotik. Zerua urdin pastela da, ortzi-mugan arrosakara eta hodei harro bakanduna. Giro goxoa dago. Neurritasun perfektuzko plaza inguratzen duten arkupetan zenbait trattoria, hanburgesategi, jatetxe tematiko-etniko eta arropa eta bitxi-dendak. Haratago kale handi eta zabal bat, Milango Vittorio Emmanuele II-ren galeria imitatuz. Gizakumeak barra-barra, terrazan edo paseoan armonia osoan. Mundu perfektua lirudike. Zuri jatorriko turistak dira gehiengoa, indiarrekoak ere bai, beltzekoak gutxi. Portugaldar kutsuko Braza jatetxearen terrazan eseri zara. Falconeko jendearekin urteetan izandako mozkorraldi mitikoen gomutaz, Castle garagardo kankarroa eskatu, eta, Pierre or the ambiguities eleberria atera duzu zorrotik. Ea behingoan martxa hartzen duzun. Moby Dick edo Bartleby izkribatzailearen egileari hainbeste zor diozu. Baita, Thilo van Linden zure lagunak nobela horrekiko zuen demaseko pasio eta nolabait esatearren obsesioak -hain gogoko baitzituen hark ezin irakurrizko liburuak-, funtsik ba ote duen deskubritzeak. Nahiz eta makina bat aldiz hasi eta beste hainbatean, hamaika aitzakia tarteko, laga izan duzun. Oraingo honetan ordea ez duzu itzulbiderik. Inon ez baituzu leitzen Saldivia bidaietan bezain beste. Afrika hegoaldetiko bidaia luze honetan liburu-sail ederra leitzetik zatoz. Berebiziko jotzen duzun literatura bidaia paraleloa ondo bidean doa. Ovidioren Tristurak eta Pontotiko gutunak pasioz leitu dituzu, ondoren Henry David Thoreau-ren A Winter Tale askoz ere xamurragoaren baitan bidaiatu duzu. Narrazio goxo barrenkoi hauek zure baitako negua inarrosi dutela ezin bazter dezakezu; hain iruditu zaizkizu oihartzunez beterikoak. Lan-bidaia aurretiko liburuen hautaketa bera ere, garrantzi handiko kontu nekeza bilakatzen da zuregan, alkandorak, galtzak edo azpiko arropak ondo hautatzea baina askoz ere garrantzizkoagoa. Zuregan gorbata itsusi bat, edo, sasoiari ez dagokion alkandora bat aukeratu izana zorte txarra dateke, baina maletan liburu exkaxak sartzea ezin barkatuzko dramatzat duzu, bidaia bera zapuztera bultza dakizukeena.

Denbora segidan doakizu Melvilleren eleberri psikologikoen parodia den altxor estrainio bezain hurbilgaitzarekin. Begiak liburutik askatuta, zeru aldera beha jarri zara. Zure hautemateak ortzi urdin argitsu pean zaudela sinestarazten badizu ere, arku bat eginez enara maitemindu pare geldiezinak azaldu eta apur bat haratago, antzara saldo hegalariek, kartoi harrizko zeru faltsua dela ohartarazi dizute. Jabetu zara behingoan. Zine estudio bateko dekoratu handi batean ikusi duzu zure burua. Gezurrezko mundu hartan murgilduta, hainbeste gorroto duzun Jim Carrey aktorearen The Truman Show datorkizu gogora. Eta harako Truman dohakabea, Seaheaven deituriko hiri perfektu bezain faltsuan bezala, erabat arrotz eta frustrazioz betea sentitu zara. Gainera, enparantzan usnatzen den zorion perfektua atzo arte bizi izandako Victoria laku ertzetako, Luandako aldirietako, eta bilatu gabe edonongo bide-bazterretan aurkitutako miseriaren parean, haz-nekea duten ume gaixoen begiradak jartzea datorkizu ezinbestean. Melvilleren liburua eskuetan, kontu hauetaz pentsatzen jarrita, Thilo van Linden datorkizu gogora ezinbestean. Afrika beste begi batzuez ikusten irakatsi zizun argazkilari lagun-mina. Eta, horrek guztiak ozpindu dizu gogoa.

Thilorekin Yemenen bizi izandako garaiak gomutatuz are gehiago zapuztu zara, Sixtina Kapera bezain gezurrezko den Emperors Palace Hoteleko dekoratu horren sabai pean. Ondoezik, lasterka ihes egin eta etxerako lehen hegazkina hartzeko gogoa piztu zaizu. Zorionez, aurkitzen zaren toskanar paradisu faltsu horren gainean, euria zarra-zarra hasi du eta horrek lasaitua eman dizu. Garagardoa amaituta, terrazatik jaiki eta Main Casinoko ferra formako atetzar distiratsura jo duzu. Sartu ahala, ilun dago joko aretoa eta jendez mukuru. Erruleta, Jackpot eta pokerreko mahaiez gain, ispiluengatik lerro infinituak osatzen dituzten makina txanpon-jaleetan, heldu, gazte nahiz nerabe saldoak demonioak hartuta jo eta su ari dira apustuan. Ez duzu interesik jokoan. Zorilandia magikoa utzita, Peermont hoteleko harrera gelara itzuli eta sofa baxuan jesarri zara. Lindelany printzesa aldaka-maldakagarria, Fiona delako ilehori bulartsu old-chicken tenteak ordezkatu du. Sofan are gehiago hondoratu zara. Aurki da etortzekoa Ray, Falconeko tokiko saltzailea. Zein itxura izango ote duen ez dakizu.

Eskura duzun lehen egunkaria jaso duzu denbora egitearren. Azaleko orri beteko fotoak Hope for Madiba jartzen du hizki larritan. Madibari bizi itxaropena. Gauez eta urrunetik ateratako foto lausoak anbulantzia bat ageri du. Orria pasa eta Nelson Mandela presidente ohia bart goizeko 01:30-ak aldera Pretoriako ospitale batera larritasunez eraman behar izan dutela dio, bere osasun egoerak biriketako edema bat medio, erorikoa izanagatik. Madiba zeraman anbulantziak matxura izan eta etxetik ospitaleko bidea odisea itzela bihurtu dela gaineratzen du berripaperak. Eta, egoera egonkortzea lortu duten arren, kinka larrian dela informatuz jarraitzen du. Hala eta guztiz ere, ANC-ko bozeramaleak ez duela baztertzen ordu gutxi barru adierazpen lazgarriena egin behar izatea. Jacob Zuma, Hegoafrikako Presidentearen prentsa oharra dakar baita ere. Honek, tonu baikorrago batez Presidente ohia mediku adituen zaintza jasotzen ari dela eta ahalegin guztiak egiten ari direla bere osasun egoerak hobera egin dezan, adierazi du.  Madibari osatze azkarra deseatzeaz gain, herritarrei gaixoaren eta familiaren intimitatea errespetatzea eskatzen die. Oso kritiko ageri da aurreragoko orrietan egunkariaren lerro editoriala. Euren iritziz, anbulantziaren matxura eta ondorengo inprobisazioek ez lukete lekurik izan behar Hegoafrika moderno-nahi batean, are gutxiago Mandelaren neurriko ikur bati zor zaion begiruneagatik eta ttor-ttor-ttor. Estrainioa egin zaizu, Saldivia, Nelson Mandelaren moduko izaki mitikoa zugandik hain gertu hil hurren dela jakitea. Zapelatza!, aitaren hegazti ikonikoa ekarri dizu akordura.

Kazeta horrek You izeneko asteburuko aldizkaria dakar barneko orrietan. Azalak, Oscar Pistorius, Londresko Olinpiar Jokoetan heroi izandako titaniozko bernadun atleta hegoafrikar bilau bihurtua ageri du. Hiru hilabete lehenago erail bide zuen Reeva Steenkamp neska-laguna sorbaldatik helduta ageri da fotoan. Kartulinazko koroa urreztatuak dauzkate eta irribarretsu ageri dira, urtebetetze festa ondoren batean aterata lirudikeen kalitate eskaseko fotoan. Apur bat pixpatuta direneko trazak ere nabari zaizkie, droga kontuak ez aipatzearren. Egun batzuk barru hastear den epaiketaren berri ematen du aldizkariak. Titularrak zera dio, Oscar: no end to the drama. Azpitituluek, berriz: The other blondes in his life, edo, Reeva's last birthday party. Bere bizitzako beste ilehoriak. Reevaren azken urtebetetzeko festa. Sekulako perlak. Gerora datorren testuak hil zuen neska-lagunari behin eta berriz jantzi bide zizkion adarren inguruko txutxu-mutxu ergelak ageri ditu lotsagabeki. Bapo. Nahikoa da. Kazeta bazterrean laga duzu. Sofan apur bat gehiago hondoratu zara. Harrera gelako giro musika lotarazte zein garagardoak sortutako murmuek, lo-sustatxo bat eragin dizute.

Zerorren zurrunga batek esnarazi zaitu. Ondoezik sentitu zara, erdi zopatuta. Hirurak aldera gazte kankailu bat azaldu da ate nagusitik, brinkoka bezala. Hura ote? Elkarri begira ipini zarete, eta, zakurrek uzkiak antzo, elkar arretatsu aztertu duzue. Gazte garaia da, beltzarana, tupeduna, goapoa eta irribera. Landetako playboya etiketa egokitu zaio. Praka beix, Timberland bota eta Falconeko alkandora zuri-berde-beltz koadroduna, zeinak petxu alderako logotipoan hego zabalduko zapelatza eta F-a inguratuz traktore gurpil bat dituen. Dudarik ez, bera da. Zugana oldartu da mutila eta sofatik altxatzeko ia betarik gabe, eskua luzatu dizu. Howzit?, berak. What?, zuk. Saldivynn? Yezz, berak. Yes, it's me, diozu, nahiz eta Saldivia den zure familiak emandako apellidua eta inolaz ere ez Saldivynn, Saldyweinn, Saldivie, Saldivinsk edo munduko zokoetan aditu behar izan dituzun beste hainbat aldaera. Raymond Hills bezala aurkeztu du bere burua. Are you ready? esan eta Emperors Palaceko ate nagusitik irten zarete.

Johannesburgeko aldirietako errepide lau monotonoak neguko paisaia laxo anestesiatuak ageri dizkizu. Ateri dagoen arren, laino beltzek atezuan diraute. Paisaia negutar horrek pentsamendu, gogoeta eta bihotzondokoak irabiatzen dizkizu. Zure gogoaren bideek, Thoreauren A Winter Walk-eko paisaietara eta baita, Tristurak eta Pontotiko gutunen bitartez, Ovidio poetak Tomiseko erbestean, Itsaso Beltzaren bazterrean, Erromatik hain urrun jasandako esperantza eta oihartzunik gabeko negu beltzetara zaramatzate ezinbestean. Ardo ozpindutako gauetara. Eta, zure baitako bidaia hartan, aingeru hegoez neguko eremu-mortu horiek iragan gura dituzun arren, bada zerbait aireratzera eragozten dizuna. Ezkerretara begiratzea baino ez duzu, Rayrengana. Honek oso trakets gidatzen baitu Mitsubishi Pajeroa; sekulako bolante-kolpeak emanez, suharki azeleratu zein balaztatuz, lerro jarraian aurreratze suizidak burutuz... Eta hori gutxi balitz, kopilotuari begirik kendu gabe gidatzen dutenetakoa izaki, hori ezin duzu inondik inora eraman. Zure onetik at, urduri jarri zara. Zuk gogoaren aingeru hegoez, barne-gogoeta isilen arroka zurien tontorrera hegaldatu nahiko zenukeen arren, ezin. Brian Adams-en Summer of '69 topera jarrita duenez, arazoak dituzu gainera haren azentuaren frekuentziara lerratzeko.

Zein hirikoa zaren galdetu eta zuk Oknostia erantzutean, ikasle txarraren zozo aurpegia ipini eta Bartzelonaren aldamenean ote dagoen galdetu dizu atzera. Zu jaio eta -nahiz eta jadanik han bizi ez zaren-, zure-zurea duzun hiria mapan kokatu eta haren inguruan hizketan hasi zatzaizkio segidan, baina ez du interes handirik erakusten mutilak. Eta, handik gutxira Europara bidaiatzea amets duela dioen arren, Londres eta Parisez gain, ezer gutxi dakiela Europaz ohartu zara, nahiz eta arbasoak Manchester ingurukoak omen dituen; oraindik ere baten bat bizirik. Zorionez autoa aparkaleku ireki batean laga eta aldirietako tren moderno bat hartu duzue, Rayren esanetan Munduko Futbol Txapelketarako propio egindakoa. Hogei bat minutu iraun du bidaiak. Nelson Mandela Square-n irten zarete. Plazaren leku nagusian, baina lekuz kanpo, Mandelaren sei metroko brontzezko eskultura batek harritu zaitu. Eskuin eskuturra bihotz-aldera bilduta dauka. Bertantxe den Sandton City merkataritza-zentrora zaramatza Rayk.

Saltoki-gune erraldoiak gorroto dituzun arren, honako hau apur bat gustuko duzu. Arkitekturaz dotore eta argitsua da eta dendetako arropak oro har alaiak eta kolore biziagokoak begitandu zaizkizu. Ordubete luze egin duzue arropa denda, bitxitegi eta teknologia dendak arakatzen. Pumpkin Patch-en Canterbury etxeko dozenaerdi alkandora koloretsu erosi dituzu. Nahiz eta lan nekosoa izan, eroso senti zaitezen eginahaletan dabil Ray. Neurrizko adeitasun hura gustuko duzu. Azken asteetako bakardade eta penak goxatzen baitizkizu. Zu baina dezente gazteagoa den arren, ez duzu ahalegin handirik egin behar harekin konektatzeko. Tipo jatorra da.

Bezperatik mokadurik probatu gabe zaudela aitortzean, saltoki-guneko terrazako Café Dupont et Dupond-era zaramatza. Tintinen munduko atrezzoaz mukuru da lokala. Bianca Castafiore opera kantari bulartsuaren afixaren pareko mahaitxoan eseri zarete. Tunika gorri paparrekodunaz, Ah, je ris de me voir si belle en ce miroir kantatzen dihardu Milango urretxindorrak. Karta argazkiduna aztertzen hasi da Ray begiak ñarrotuta, Miguel de Unamunok, arranoaren soslaiaz Kierkegaard norso-daniarrez bezain arretatsu edo nola James Joycek begirada erabat miopeaz, Ibsen. Eta, begi ximurrak kartatik askatzeke, munduko Croissant-omelette-casserole hoberena prestatzen dutela adierazi, eta, zure iritzia eskatu gabe, hautua egina du dagoeneko. Horrek, zure urdailak erregututako lau pisuko Aussie burger edo Honey Ginger Pork Chops-ak irensteko aukerak zapuztu dizkizu. Azentu xelebreaz dio Croissant-omelette-casserole, baita Capuccino ere, kafe kankarro bana hartuko duzuela erabaki baitu. Lokala lepo dagoen arren, Tintinen tupe edo punky gandorreko tipo maskala egokitu zaizue zerbitzari. Joshua trainee, dio txapatxoak. Rayk gizajo itxurako zerbitzaria lagun eginda espezial zerbitzatu zaituzte, demaseko harrera onez. Harekiko jokamoldeaz ohartu zara, jendetasun handikoa dela Ray, plazagizona. Isildu gabe ari zaizu hizketan, begietara so, aho bete omelette. Croissant-omelette-casserole pantagrueldar-proustiarrak hizpide eman dio bere bizitzaren nobela modu gardenenean, batere lotsarik gabe zerorri aletzeko. Hoteleko harrera-gelan leitutako You kazetak agertuko lukeen moduan, hauek lirateke Rayren bizitza-kartografiaren mugarriak:

- Izena: Raymond Hills

- Jaiotza lekua: Pietermaritzburg

- Adina: 26 urte

- Egoera zibila: Emmarengandik dibortziatu berria

- Seme-alabarik: nik dakidala bakarra, Emmaray, bi urteko alabatxo pinpirina

- Bizilekua: gauzak konpondu artean, izebarenean

- Ikasketak: Carter High Schooleko behoka zein leihoz bestaldeko paisaia zoragarriaren erruz, ezer gutxi

- Ogibidea: Falconeko saltzaile, lau hilabetez geroztik. Aurretik, benefizio gutxiko hamaika ofiziotan aritua

- Bizitza: kaka hutsa, baina apurka-apurka konpontze bidean

- Ezin aitortuzko ametsa: Tamesisen, Tower Bridge-n parean larru gorritan bainatzea

- Gogokoen duen jakia: osabaren braaivleis-a

- Hobbyak: ezer berezirik ez. Dantza egitea ez bada eta lagunekin txurrutean

- Kirola: ikusteko, errugbia. Eta praktikatzeko Play Station-a.

- Kanta bat: Please release me, Engelbert Humperdink-en bertsioan, of course

- Azkena irakurritako liburua: ez dut gogoan

- Filma bat: American pie

Café Dupont et Dupond-eko capuccinoa degutantea izanik, croissantak ez dizu ezer askorik esaten. Ahoa sobera irekiaz jaten du lagunak eta soinua aterata; auzo lotsa. Amankomuneko gairen bat atera behar eta, Falconeko langile ezagunenen errepasoa egiten hasi zarete: Frik -urde Frik-, Charmaine haren emazte blondie-a, van der Verme, Leonnie, Le Roux, Michael Mann, Shawn Wessels, Evelyn Turpin, Bartholomeus Ashurst, Achile Mannarino eta Leon Pretorius bera azaldu zaizkizue larrutuak izateko erruletan. Leon Pretorius aditzean, herbeheretako artzain protestante itxuradun gizon tentearen irudia datorkizu akordura eta dozena bat urte pasako NAMPO nekazaritza-erakustazokako pasadizoa datorkizu ezinbestean. Hartara, aitona txaplata baten moduan seguruenik ezagutzen ez duen pasadizoa kontatzen hasi zatzaizkio.

Maiatzaren erdialdea zen, hego hemisferioko negua artean ate-joka ari zen. Falcon enpresarentzako NAMPO erakustazoka mugarria zen, urteko gertakaririk garrantzitsuena, euren bezeroengan muskulua erakusteko aukera ezinhobea eta berriak erakartzekoa. NAMPO-ra gerturatzen diren milaka bisitariek nekazaritza-makineriako berrikuntzak ikusteaz gain,  euren makina eta piezak erosteko profitatzen dute; asko dira erakustazokan bertan ixten diren negozioak. Bothavilleko aldirietan ospatzen da, egurats zabalean. Horregatik sekulako estanda paratzeaz gain, Hegoafrika eta baita itsasoz haraindiko bezero hornitzaileak gonbidatzen zituzten -eta dituzte, nahiz eta ferien ahala eta erakarmena boterea, Internet eta hegaldien banalizazio garaiaz geroztik izugarri apaldu diren-. Hala eta guztiz ere, Falconekoek erdi behartuta, erakustazokara propio zoazte zure moduko kanpo hornitzaileak. Nahiz eta eginkizun gutxi izan ohi duzuen azokan zehar, erlazio publikoak lantzea ez bada. Batere lotsarik gabe diozu, zuen egiteko nagusia azken finean egonarria eduki eta erakustazokako Beer garden-ean orduak txurrutean igarotzearena –duintasuna ahalik eta gutxien galtzen saiatuz-, baino ez dela.

Rayri kontatzen ari zatzaizkion pasadizoa gertatu zen urtean -joan den gizaldiaren amaiera aldera-, gauzak ezberdin egite aldera, hotelean baino, azoka ospatzen zen inguruko camping batean kokatu zintuzteten Falconekoek. Hartara, euren saltzaile-sare, hornitzaile zein bezero garrantzitsuak, denak nahaspilan cottage moduko bungalow biribiletan eduki zintuzteten azokak iraun zituen bost egunetan. Bungalowen partiketa ausazkoa izan zenez, ez zen harritzekoa konpetentziakoekin ere matrimonio oheak konpartitzea. Zuri, esate baterako, Willem Jobse, Kverneland taldeko Europako zuzendari komertziala egokitu zitzaizun ohekide, eta, zuen aldameneko gelan, berriz, Tonni Hellsborg, Solbjierg etxeko hornitzaile danimarkarra eta Leon Pretorius, Falconen makina ekoizle txikiez arduratzen zen saltzailea zeuden. Marketineko Leonnie bitxiaren ohiko burutazioa izaki, elkarren arteko talde giroa sustatzea omen zuen xede. Helburu noble bezain dudazkoa zena, bidenabar.

Hortaz, arrats partean azoka amaitzen zenetan campingera itzuli eta barbakoa-festa itzelak antolatzen zituzten gauero. Zutikako afariak izan ohi ziren, biziak, denen arteko elkarrizketa eta ezagutza ahalbidetzen zutenak, alaiak eta erabat alkoholikoak. Afari astunak izan ohi ziren bestalde: txerri-saiheski, oilasko-izter, sosasties eta azpizun ogitartekoak besteak beste. Guztia ardo, garagardo, brandi eta whisky errekek bultzatuta. Hainbestekoa izan ohi zen txurruta non behin-behineko alkoholiko bihurtzen zinen astebetez, ez baitzegoen ongi ikusia mihi-lehortasuna (mihi-lehorkeria, euren iritziz).

Azkeneko gaueko afarira ez ziren zure bungalow bereko Leon Pretorius eta Tonni Hellsborg azaldu. Lurmutur Hirira joanak ziren bezperan, lurra lantzeko makinak fabrikatzen zituen J. H. Rossowri bisita komertzial bat egitera. Azken gaueko afaria are basatiagoa izan zen. Sekulako barbakoa festa paratu zenuten parrilaren bueltan. Kontua mundua amaitu aurreko azken egarria asetzea balitz, danga-danga egin zenutela txurrutean. Dena esan behar badago, errazegi edaten ziren ardoek izugarri laguntzen zutelarik. Alkohola burura igotzean, eskautak bezala Yupi yeah!-kantuaren doinu pean jarri zineten koblari. Ginkanak ere egin zenituztela gogoan duzu, urtebetetze festetarako erabili ohi diren kartoizko maskara, konfeti eta amaginarrebaren mingaina eta guzti. Gauza hutsal horiek erreskatatu dituzu, nahiz eta gau horretatik memoria adabakiak baino geratu ez, alkoholak ezabatu baitizkizu pasarte asko eta asko; eta ez batzuk makalak.

Ordu txikietan, festaren patetismo mailak gradu sinesgaitzak iragan zituenerako, artean ipar-orratza dantzan eta oraindik ere oso ondo nola ez dakizula, Githa Labuschagne idazkari ilehoriarekin katramilatu eta campingeko ezkutuko traste-gunean, lasto fardel, erreminta-kaxa, erratz eta arrastelu artean ikusi zenuen zure burua. Kontakizunean aurrera egin aurretik, zilegi bekit idaztea, bi-biak seko mozkorrik zinetela, bestela ez zinetela kateatuko, nahiz eta Hegoafrikara bidaiatzen hasi zinenetik, kilika egiten zizun beti irribera eta modu onean artatzen zintuen Githa idazkariak. Irri egitean masail gurietan ageri zitzaizkion elutsak. Bion arteko erakarmen antzeko bat izan bazegoen. Oso Litekeena da hartara alkoholak lagunduta, normalean urratuko ez zatekeen neurritasunaren eustormak gainezka egin eta apurtzea. Modu eta ikusmolde anitz leudeke gertatutakoa azaltzeko: dei diezaiogun zorioneko istripua, sentimenduen lurrikara, omenaldizko larru-pasada, narru-katarsia, negu gorri aurretiko eklosioa, urtetan gutiziatu eta geroko gerora atzenduagatik, ordura arte bete ez zenuten kapritxo eztia, gerora betetzea zail edo ezinezko gertatuko zatekeena, edo, hainbeste urtetan bizi izandako sexu tentsioaren ondoko ekaitza perfektua... Auskalo. Githak ezkon-hitzeko diamante-kozkor esmeralda tantaduna zekarrela gogoan duzu.

Kontuak-kontu, oraindik ere nola oso ondo ez dakizula, idazkari irribera begi berde argia zure ondoan kukututa, urrumaka hasi zitzaizun lasto fardelen arteko zoko ilunean. Abelera txar horretan belarrira hitz txeratsu lizunak esaten ari zitzaizun. Hain neurritasun handiko idazkari eraginkorraren ahotik irtenda, sinesteko zail egiten zitzaizuna. Zu durduzatuta zinen. Irribarrea galdu gabe baina apur bat urduri, Falconeko blusa korporatibo farmer-aren botoiak banan bana aletu eta titi-kopa liberatuaren pean, titi txiki eder eseri zuztar-xut esnekarak eskaini zizkizun eta zu -satiro eta lerdetsu zu- tentu handiz ukitzen hasi zintzaizkion (elearen ale hau ez diozu, noski Ray solaskideari kontatu, Githa ezagutuko baitu seguruenik –egun señora errespetagarria den aldetik- eta ez zaizu komeni). Gero, uste duzu felazio trakets bat paratu zizula, edo saiatu zela behinik-behin, baina puntu horretara iritsita oroitzapenen joskura-urratuengatik ez zaude ziur zer eta nola gertatu zen, bertsio eta hipotesi ezberdinak baitarabilkizu -zure miserien hagiografo zaren horrek- balizko edo benazko zupaldiaren inguruan. Diamantedun eraztunaren dirdira gogoan duzu, hori bai. Zure errifleari ez ziola bakerik ematen -hain estu eusten zion gaixoari-, hori ere bai. Horretaz gain, dena da ahazmenaren ganduetan galdua. Eta, zure buruaren kontrola ez galtzearekin obsesionatuta bizi zaren horrek, amorrua ematen dizu oroimenean zulo beltz horiek edukitzeak. Une intimo horren oroitzapen oso-osoa eduki nahiko zenukeelako. Ordainez, xehetasun tuntunak baino ez dituzu oroitzen: Githaren diamantedun eraztuna, ia lepo egindako zure erriflea, kulero arrosa parpailaduna, edo, hankarteko mitxoleta, hegazti estrainio baten -zapelatza ote?- karrankak, kasu. Eta, egia jakin nahiko zenukeen arren ezingo zenuke, baldin eta katramilatutako beste parteari galdetzen ez bazenio -baina hori ez da posible jada- enigma askatzerik. Argi dagoena zera da: aurkitzen zineten egoera etilikoan, trakets eta irrigarri bilakatzen zirela maite-jolasak zeharo, patetikoak ez esatearren.

Elkar musukatzea saihestuz, -alkoholezko hats okagarriak ziratekeen seguruenik edo uzkurtasuna- beroaldiaren une jakin batean, Githaren antzerkizko errefusa edo milikeriak gainditu, -gonak igota eta kuleroak jaitsiak zituen, eta landako janzkerari ez zegokion parpailadun linjeria fina zeraman-, estali eta hura zamalkatzen hasi zinen. Eta hemendik aurrerakoak nola esplikatu? Githarekin trostatzeak arraro sentiarazten zintuen. Hitza ez da lotsa, katalogatu gabeko beste sentimendu hibrido bat baino, zail zaizu adierazten. Kontua da estrainio sentitzen zinela Githaren barrenean, kafe-makinan egunero ikusi ohi duzun lankidearekin jotzean sentituko zenukeen antzeko sentimendu kontrajarriz. Baina astiro-astiro kontzentrazioa berreskuratu eta aldaka-maldakatzea ondo koordinatuz, -modu finean ari zineten ttakuna eta herrenarena egiten-, malkartze baten erdiko une jakin batean, lauhazka eta intziri txikika ari zinetela dagoeneko, mugiezin geratu zinen zakarki. Githak begi txiliotu ameslariak brast ireki zituen, bat-batean, izuaz. Zerk eraman ote zintuen erabaki zeken hura hartzera? Auskalo. Baliteke, zakila paelan ez sartzeko zure buruari jarrita zenion joko-arauaz oroituko zinela bat-batean eta horren ondorioz, seko blokeatu izana. Kontua da lege hari modu espartarrez jarraiki -zeina Pulp Fiction filmean Vincent Vegak maisuki erakutsia zizun-, zakil goria Githaren paelatik irtenarazi, bazter hura laga eta ia lau hanketan itzuli zinela bungalowera, harrika uxatu duten zakur jotzailea legez; gau hartatik aurrera -kontu hertsiki profesionalez ez bazen- hitza eta begirada zuzenduko ez zizun Githa Labuschagne hankaz gora, narru-zurtz eta negarrez lagata.

Orduz geroztiko gauaren partea infernua izan zen (eta elearen puntu honetara iritsita berrekin diozu Raymond Hills-i Githarekiko alkobako deskribapen ilun lizunetan pausatu gabe. Leon Pretorius eta Tonni Hellsborg kanpoan zireneko azken gaueko afari-ostea, hain zuzen. Begiak zabal-zabalik, loak hartu ezinik ordu mortuak egin zenituen, buelta alde batera, buelta bestera. Ezin loak hartu eta hori gutxi balitz, zu zinen bientzako ohe berean zetzan Willem Jobse, konpetentziako morroia, cutoen moduko zurrunga laketgarrian, zerri-ezpainetatik ergelen zorion-lerdea deritzon hari gardena zeriola sasikumeari. Jata bertan lepoa bihurrituko zeniokeen, modu horretan bi arazo ebatzita: lo egin ezina eta konpetentzia kentzearena, alegia. Burubero zinen, suminduta eta motiborik ez zitzaizun falta. Mozkor-mozkorrik egonagatik, zure burua errotik gorrotatzen zenuen Githarekiko coitus interruptus hura biziki deitoratuz, hain izan zenuen txoria eskura. Hainbeste damu zinen, ze une hartan zure buruaz arnegatu gura zenukeen. Engineer-Gentleman-farmeregi jokatu nahiak huts egin zizun. Erabaki itxuraz arrazional haren atzean, jasotako heziketa katolikoa, mila eta bat ezezko eta errefusetan oinarritua ere hor nonbait kukututa izango zen. Edo, akaso andereño Faustinerekiko nerabezaroko esperientzia traumatiko hura... Auskalo. Zeure buruari gogor egiten zenion, Begia begi truk-aren legea bera baino ankerrago izaki, zerorrek sortutako lege propioaren barraren maila jeitsi edo apurtu ez izanagatik. Edo, zure buruari ezarritako paelaren legeari emendakin edo salbuespena ez ipiniz, -okasioak eskatzen zuen malgutasun puntua haztatuz-, tonto patetiko elgelputz moduan jokatu izanagatik... Baina ordurako berandu zen.

Behingoan loak hartutakoan, amesgaiztoa. Ez naiz luzatuko deskribapenetan, izan ere aspergarri eta gorrotagarri gertatu ohi baitzaizkizu literaturara bildutako amesgaiztoen kronikak. Goazen bada, arin. Sinopsia: gauez txalupa batean zoaz, txalupa alde banatara balantzaka hasten da gogor, eta, inguruan arrain abisalen moduko ehunka piztia terrible lepoan kosk egiten hasten zaizkizute. Asaldatuta, izerdi patsetan esnatzerakoan beldur zinen ez ote zizuten edarian droga zitalen bat edo sartu. Ohean bueltak eta bueltak eman ondoren, goizeko bostak edo izango ziren oka egiteko gogoz komunera presaka joan zinenean.

Gaueko juerga guztiak komun zulotik askatu ondoren atzera logelara zindoazela, soinu bat aditu zenuen salan. Atea erdi irekita eta argia piztuta zegoen. Bertara jo eta espektro moduko Leon Pretorius topatu zenuen. Beltzez jantzita, Ahab kapitaina lirudikeen gizon tentea, poltsikoko Biblia zahar bat leitu eta leitu ari zen, bungalowaren saloiko bost metroak alde batetik bestera pauso militar urduriaz zeharkatzen. Hortz tartean Bibliako pasarteak murduskatzen zituen, amorrazio puntu batez, ahoaz ardiki gogorra mamurtzen ariko balitz bezala: 5:10. Salig is die wat vervolg word ter wille van die geregtigheid (buelta erdia), want aan hulle behoort die koninkryk van die hemele (buelta erdia). 11. Salig is julle wanneer die mense julle beledig en vervolg (buelta erdia). en valslik allerhande kwaad teen julle spreek om My ontwil (buelta erdia). 12. Verbly en verheug julle omdat julle loon groot is in die hemele (buelta erdia); want so het hulle die profete vervolg wat voor julle gewees het (buelta erdia)[2]. Ikusezin egin zizun.

Aldamenean sofan etzanda Tonni gizajoa zegoen gantzontziloetan, whisky botila erdi hutsa eskuetan eta erabat mozkorrik. Gerturatu zintzaizkion. Ume moduan ari zen negarrez. Life's-a-bitch! biraoa bota zizun ezer baino lehenago, berak mozkortzen zenetan -oso maiz-, hain ohiko zuen esamoldea, baina egoera patetiko hartan are esanguratsuagoa egin zitzaizuna. Haren ondoan eseri zinen amakiro, eta, ezer gabe: beltz bat garbitu diagu errepidean, askatu zizun. Antxume begiradaz, errukitasuna eskatzen zizun. Sofatik jausi eta zure parean belaunikatu zen, eskuak josirik, zure eskuetan haren salbamen edo zigorra bailegoen. Burua galduta zirudien. Leon Pretorius flematikoak pausua azkartu zuen onduan. Nazka sorrarazi zizuten batak zein besteak. Bihar hitz egingo diagu, esan Tonni dohakabeari eta logelara itzuli zinen zapuztuta.

Leon Pretoriusi buruzko istorio kafeinagabetuak ahozabalik utzi du Raymond Hills. Beste capuccino bat nahi ote duzun. Ezetz. Amaitzeko, txokolatezko muffin bana diktatu du. Madalena hark hizpide eman dio, -aurreko kontuarekin erabat eten gabe-, ezagutzen ez duzun Rody Johnson delako lankideaz hizketa egiteko. Lantegiko buru berria omen. Beltza izan arren, oso tipo jatorra. Eta, gutxi bezalako langilea, dio harro. Mahaitik altxatu eta merkataritza-gunea utzi duzue.

Autoa utzitako aparkalekura zoazte Ray eta biok atzera, aldirietako trena hartuta. Erdi hutsik da oraingoan trena. Raymond telefonoz ari da hizketan modu animatuan. Leihotik begira zu. Geure betazalen atzean negua ernatzen da, mundu honetakoa ez den elurra ekarriz, dio Jorge Teillierek Un desconocido silba en la noche poeman. Modu horretan sentitzen zara nonbait eta nolabait, zure baitan negu bat, askoz ere ilun, sakon eta pisutsuagoa txertatu izan balitzaizu. Trenaren beiratearen islak zure figura tristea salatzen du. El caballero de la Triste Figura. Trenbideak Tomoseko Ovidioren malkoak erakutsi dizkizu eta buruz ikasi dituzun pasarteak, zure bihotz-egoerari ondo doazkionak barnetik errezitatu dituzu, trenaren ispilutik zure figura triste eta lausoa dakusazula: Nason desterratuaz oroitzen den inor baldin bada hor zehar; nire izenak Erroman bizirik badirau, jakin dezala neroni, itsasorik inoiz ukitzen ez duten izarren pean zokoratuta bizi naizela, basakeriaren erdian. Sarmatek inguratzen naute, herri basatikoak, eta besotarrek eta getiarrek; zein izen duingabeak nire inspirazioarentzako!

Trenetik irten eta autoa lagatako aparkalekura iristerako, zuek bion artekoak egin duela sinetsita zaude; amaitu dela behingoan Rayk behartuta bada ere ondo jokatutako funtzioa. Hartara, Hotel-Casino Peermonteko sarreran elkar agurtu eta bertan lagako zaituela ziurtzat jo duzu. Eta, behin hoteleko bakardade amestuan, maleta osatu, afari koxkorra egin, dutxatu, lo eta kitto. Beste portu batera joango zarela. Betiko legez. Zerua oskorri da. Rayk eskuak bolanteari irmo bermatuta dauzka. Iluntzerako planik ba ote duzun. Ezetz, zuk. Hotelera itzuli eta lotara joan nahi duzun arren, ez zara gai aitzakiaren bat asmatzeko. Horren ordez, I don't want to bother you, xaloa atera zaizu. Asteburu horretan libre dagoela ordea, berak; Emmaray emazte ohiarenean delako. Ea lagunekin pub batera trago batzuk hartzera lagunduko diozun, egundoko errugbi partida botatzen dutela eta. Edo bestela, izebarenera barbakoa batera animatzen ote zaren. Aukeratzeko. Eta zuk -tonto zuk-, ez dakizun arrazoi batengatik, ez eta neurria hitzak existitzen ez diren herrian zaudelako akaso, baietz esan diozu, gustura joango zinatekeela izebarenera. Avec plaisir, apellidua darabilzu, bai baitakizu frantsesezko hitzekin goxoa jartzen dela zure lagun berri frantximant zalea. Egiazki kontrakoa egin nahi duzun arren, berezkoa duzun begiluze petral izate horrek saldu egin zaitu berriz ere. Hartara, familia ezezagun baten baitan txertatu eta neguko barbakoan parte hartuko duzu. Tant pis. Gaitz-erdi. Ez duzula inor gogaitarazi nahi berretsi diozun arren, berandu zabiltza, ze ordurako Ray telefonoz ari da hizketan, izebarekin seguruenik. Handik gutxira baiezko zeinua dagizu honek, begia kliskatuz eta irribarrez. Hara joan beste erremediorik ez duzu. Motorraren burrunba ozena. Zureak egin du.

Raymond Hills-ek autoa Kempton Park aldera bideratu duenerako hodeiak apur bat saretu dira. Arrastiriko zeru beltz odoleztatua autobide galdu hipnotikoaren ifrentzu da. Radioan Lou Begaren Mambo No. 5-ak jotzen du atertu gabe. Ray kankailuak gorputza bihurrikatu, bolanteari kolpetxoak eman eta burua ezker-eskuin mugitzen dihardu. Konturatzerako, Birchgate Supermarket-en geratu du autoa. Harategi eta autozerbitzu ere baden lokal ilunean boerewors, sosaties, txerri-txuleta eta oilasko-izter marinatuak eskatu ditu. Baita zezina makilatxo, artaburu, opil izoztu eta Ben&Jerry's izozki-poto parea ere. Ez dizu ordaintzen laga. Ez duzu haren izeba-osabarenera esku-hutsik joan nahi, ordea. Magnum edukierako Beyersklook ardo botila erosi duzu, Cabernet Sauvignon. Botila ikustean, Awesome!, oihu egin du Rayk onespenez. Irteterako, eguzki sartua eta hotz-kirria. Errepide nagusia utzi eta zuhaitzez mukuru den urbanizazioen eremuan barneratu zarete.

Argiztapen urriko lekua izaki, mantso gidatzen dihardu Rayk, bidea erratzeko beldurrez bezala. Isilik da behingoz, pentsakor. Damua ate-joka hasi zaizu orduan. Zenbat eta gertuago jomuga, orduan eta sendoago autotik ez irteteko grina. Sarritan gertatu ohi zaizu, bezeroengana edo erakustazoka batera iristeko zorian zarela, bidea are gehiago –ahal balitz infinituraino– luzatu nahi izatea. Dei biezaio sentipen hori, betekizunei ihes egiteko grina, nagitasuna edo beldur eszenikoa. Ezkiak iruditu zaizkizun zuhaitz lerroa igaro eta asfaltatu gabeko kale labur estu batean barneratu zarete: Van der Lith Street. Errepidearen amaiera. Langa bat. Private residential area. Begi distiratsuak fokuen parean. Katu bat, akaso. Inoiz katamotz edo beste felino solterik ere ikusia dela aipatu du Rayk, zu lasaitu nahian baina egiatan zugan ardura piztuz. Usu zabaldu da langa zorionez. Hartxintxarrezko bide batek alde banatako etxe lerrokatuen gunera zaramatzate. Etxe guztiak patroi berekoak dira: adreilu okredun pisu bakarrekoak, ataurrean lorediño eta bata bestearen arteko mugarri baxudunak. Eskuinetara, bigarren etxearen parean aparkatu du. Autoaren argiak hainbatetan piztu eta itzaliaren ondorioz, zu baino helduxeago den bikote bat atera da lau zenbakidun ataritik. Izeba-osabak maitekiro besarkatu ondoren, Auntie Ilona bezala aurkeztu dizu aurpegi biribileko emakume mardula; zerorrek guri talotsu bezala etiketatu duzuna. Legins horiak zein Oeste hizkidun niki kakia daramatza, baita lokarri gabeko bamba bakeroak ere. Gizona berriz, Uncle Louis, Trebelsi apelliduz, emaztea baina puska bat garaiagoa da. Begi biribil, sudur zapal, bibote motz, lepalodi eta untxi ebakortzduna. Txandal, kirol-kamiseta garagardo upelñoduna eta etxeko zapatilez azaldu da. Zuretzako, izena mihi puntan izanagatik, atera nahi ez duen herbeheretako futbol entrenatzaile baten igual-iguala dena. Etxe barrura sartu zarete.

-2-

Trebelsitarren etxeko sarrerak saloi amerikar handi batera ematen du. Larre estiloan dekoratuta dago. Altzari zein apaingarriak maiztuak izanagatik, duinak dira. Kortxo distiradunekoa da zorua eta izokin-koloreko goteletezkoak hormak. Zure eskanerrak honako inbentarioa egin du: oihal ilun eta mengelezko sofa belaxka bat, tekazko arasa baxu baten gainean telebista erraldoia, aldamenean Yamaha HIFI musika-dorre ahaltsua, dozena bat urte lehenago puntakoa zatekeena. Ezker aldean, berriz, murko txinatar hala-moduzko bat hiruzpalau kala loreekin, nakar tantadun gurutze lakatua eta ondoan Wendy pelutxea, Immaculate ipintzen duen bihotz xingoladunaz. Loredira daraman kristalezko atearen parean, lurrean, forjazko kaiola arranditsua. Eskuinetara, barra batez banandua sukalde amerikarra dago, pinuzko altzariduna; objektuez mukuru, apur bat anabasan. Telebista-gune eta sukaldearen artean, geletara daraman pinuzko atea, ferra formaduna. Katekorratzezko koadro naifak nonahi eta nolanahi ageri dira hormetan: mahats mulko, tximeleta gorribeltz, kinke, mitxoleta, paisaia idiliko eta bestez. Agian landa estiloarekin gaizkien ematen duena, sabaitik zintzilik dagoen laurogeiko hamarkadako diskotekako bola ispiluduna izango da.

Harrera ona egin dizute, nahiz eta izeba-osabak zertxobait behartuta eta urduri nabari dituzun. Ray izotza apurtzen saiatzen ari da etengabe, harroxko eta neurriz kanpo gain antzezten. Hartara, argazkietako tipo gaizki fokatua zara zu etxe horretan, erabat lekuz kanpo. Berriz ere damua bisitari. Zer arraio ari zara Saldivia, munduaren hego adarraren puntaren puntan, ezagutzen ez duzun familia baten baitan, zozoarena egiten ez bada? Ez al duzu plan hobeagorik? Begi-bistakoa da, beste munduetan txertatzea laket duzun begiluze petral zuzendu ezinezkoa zarela. Zerorri jausi zara baina, zeure tranpan. Bestela esanda, pala bete simaur jaurti duzu zeure buruaren gainera. Berandu da, ordea, atzera egiteko. Zure ohoretan ari dira gainera teatro hori guztia paratzen. Pozik egon beharko zenuke.

Neguko barbakoa etxeko bizkarraldeko patio irekian egingo da. Porlanezkoa du zorua eta adreiluzkoak hormak, landare igokariez mukuru. Bertan dira Ray eta Uncle Louis, sua piztu eta beste kontuen ardurapean. Etxean sartu zaranez geroztik, ez dizu hitz-erdirik esan Louisek. Susmatzen hasia zara ez ote duen zuganako errezeloren bat. Ikatz zakua emateko aitzakiaz hurreratu zatzaizkio. Rayk abagunea profitatu du zu sales-monster bezala bataiatzeko. Sekulako loreak bota dizkizu, nahiz eta hura hasiberria den Falconen eta zurekiko obra eta mirakuluak bigarren edo hirugarren eskuz jasoko zituen, asmatuak ez badira. Rayren bultzadaz baliatuz, zure jardueraren nondik norakoak azaldu dizkiozu lau zertzeladaz, apalkeria zein oso ikasia duzun erretolika zirrara eragilea baliatuz, zeinak herri xeheak zugan gizaki bereizia ikus dezan duen xede. Kontu arranditsu horien bitartez, lortu duzu gizon epela piztea eta horrek hizpide eman dio bera nekazaritza-ingeniaria dela jakinarazteko. Orain dela gutxira arte, ARC delako nekazaritza-ikerkuntzarako erakundean ibili izan dela lanean aitortu dizu. Bertan egin izan dituen betekizunen berri eman du segidan. Motzean gizon arrazoizkoa iruditu zaizu Louis Trebelsi, ideia argiduna. Mingostasun kutsu bat ere ehizatu diozu. Egur eta ikatz anabasen sua piztu bitartean nekazaritza-kontuez solas egin duzue, zuzeneko ereiteaz bereziki. Nola Monsantoren moduko lobby oligopolistak Hegoafrikan sartu nahian dabiltzan setati. Luzaroan arituko zinatekete berarekin hizketan, baina parrilarekin arazotan dabilen Louisek, entenditu gabe ulertu duzun biraoa egin du. Eta, enbarazu ez egitearren, atzera saloira itzuli zara.

Auntie Ilona sukaldea eta saloia bereizten dituen barraren beste aldean da, lore formako plater berde gardenetan Cheetos, natxo, mexikar tortilla, txerri-azal eta zezina makiltxoak paratzen. Ilehori kardatukoa da, tindagai merkeko zorupean ile beltz urdintzen hasiak ageri zaizkion arren. Begi-kraterrak ditu. Irribarre herabea egin dizu. Barre azala eta malenkoniatsua begitandu zaizuna; sendagai batzuetan bezala onurak baino aurkako efektu gehiagokoa. Zurekin hizketan ari den bitartean, aurrez prestatu edo erositako kolore ezberdinetako saltsak ipini ditu katiluetan: tipula-saltsa, Monkeygland sauce, ketchup, mustarda, guakamole, gazta urtu, eta identifika ezineko beste zenbait edabe. Zuk oparitutako Beyersklook ardo botila ireki eta Klipdrift brandiarekin nahasten hasi da. Zuri eskaini dizu lehen godaleta. Zurea bi halako bete du berea. Topa egin duzue. Derrotean edan du, desesperatuki. Isiltasun deserosoa egin da gero eta zuk –komertzial zuk– hizketarako gairen bat ateratzearren, ardoa eta brandiaren arteko fusio hura, jan aurreko lekuko ohiko edaria ez ote den galdegin diozu, frantsesen xanpaina, italiarren bermuta edo espainolen jerez edo marianitoa bezala. Apperitif hitz frantsesa darabilzu zehazki, edozein lekutan atera behar duzun sena frantses kanpaitsu horrekin. Ilonak ez dizu ezer erantzun, irribarre egitera mugatu da. Irribarre ustela izan da, baina tira, azken finean irribarrea. Ondoren telebista piztu eta sofan esertzeko erregutu dizu. Errugbi partida hastera doala. Zein partida baina? Hegoafrika eta Italiaren lagun artekoa. Handik gutxira Louis eta Ray Boitjie-en kamiseta berdearekin azaldu dira kalapitan. Zuri, bi taila txikiagoko kamiseta nazionala egokitu zaizu. Janztea baino beste erremediorik ez duzu.

Partida hasi bezain laster arestiko neurritasun eta distantzien mugak urtu egin dira. Izeba-osaba-ilobak hooliganen modura ekin diote euren taldea animatzeari, hamaika onomatopeia ulertezin oihukatu dituzte euren mutilak piztu eta bultzatzeko, sofatik etengabe jauzika aritu dira grinatsu, euren bizia jokoan balego bezala, eta, direnak eta ez direnak esan dizkiete jokalari spagetti-en mamma gajoei. Eta zu Saldivia, sexuaz landa sofako kirolak sobera maite ez dituzun horrek, gustura aritu zara telebista zein saloiko bi ikuskizunak antropologoaren antiojoz behatzen, apur bat auzo-lotsaz, dena esan behar baldin bada. Ez da errugbiaz asko entenditu behar partida exkaxa dela ohartzeko. Jean de Villiersek gidatzen duen Hegoafrikak lehen minututik hartu du menpean Italia maskala eta bere gogara dominatzen du jokoa; nagusikeria iraingarria erabiliz. Ray ahoberoak Hegoafrikarren gizaldiko partida bezala saldu nahi dizun arren, mihi-lehorrago dagoen Louisek gaizki jokatzen ari direla aitortu dizu ahapeka, saloia utzi eta barbakoa gobernatzera jo duen batean. Zuek bitartean nerbioak jota, platertxoetako jakiak klu, klu, kluk eta urruk bazkatzen ari zarete. Zuk ekarritako ardo botila istant batean lurrundu da eta beste hainbat danga-danga dantzan joan dira. Konturatzeko, aitzurtu zara tontamentean. Ray eta Ilona ere bide beretik doaz. Rayk, Sprinboks-en entseguak bizia galduz bezala ospatzen ditu, beso luze eta eskutur handiak airean ukabilkatuz, buila bizian, kamiseta nazionala erauzi eta errotarena eginez. Atsedenaldia iristean, Ray brandi botila eskuan hartu, eta, slalomak eginez, Uncle Louisi barbakoaren prestaketan laguntzera joan da. Zerorrek txerri azalak jan eta jan segitu duzu, demonioak hartuta bezala.

Bigarren zatia hasterako seko mozkorrik zaudete laurak. Dena da garrasi, lelo, irri, eta bridarik eza. Hainbeste, non partida bigarren maila batera pasatu den. Izeba-ilobak edozein unetan hasten dira dantzan, edozer huskeria edo dorpeziagatik barrezka eta ondoren, negar malkoetan. Uncle Louis serioxeago dago, baina hitzek laprast egiten diete ahora iristean. Zu ez zara hankamotz geratu. Ray eta biok, elkarri sorbaldatik helduta, Braaivleis, Rugby, Sunny Skies and Chevrolet iragarkia kantatu duzue a capella. Hirurogeita hamargarreneko Hegoafrikar telebistako klasiko bat omen, country-rap aitzindaria; alimaleko harribitxia. Umetan mendi malkarretatik behera zilipurdika bezain alai laprast egin dizu denborak, eta, ez zenuke jakingo esaten moxkor partida zoro haren zein minutu zehatzetan gertatu den, baina kalejira patetiko hartan ariko zinetela apustu egingo zenuke, bi ninfak saloian azaldu direnean. Nolabait esatearren, denborak zotin egin duenaren sentipena jaso duzu bat-batean. Luzangak dira, ederrak dira, xarmantak dira; gerrialderainoko ilehoria bata, ilunxeagokoa bestea. Ipurmasailetarainoko galtzamotz marguldu zirpildu zein korapilodun kamisetez jantzita dira, piercing bana tripotxetan. Luzaroan mantendu duzu txano-gorritxoenganako begirada maltzurra. Mozkorrik, zail duzu disimulatzen. Ilehoria euren alaba omen; laguna beharko besteak. Ez dizkizute aurkeztu. Ikusezin egin dizute batak zein besteak. Gurasoak hain nabarmenki hordituak topatzea naturala lirudike eurentzat. Iji eta aja hasi dira. Loredira daraman kristalezko ate pareko kaiolara jo du ilehoriak airoski eta pikotxetan jarrita –matxinsaltolako iztermami mehe luxeak ditu–, purpura-koloreko untxitxo bat atera du bertatik. Besoetan jaso maitekiro eta Trippy!, oihukatu du. Patxo eta ferekaz josi du ondoren koneju gaixoa. Gero Rayrengana jo eta elkar besarkatu dute gogor. Azkenik, Ilonarengana hurreratu eta belarrira zerbait xuxurlatu ondoren, zerorri isileko begirada maltzurra luzatu dizu. Hegotxo garden arrosakarak bailituzten, hegaka bezala alde egin dute pinpirin, ate-danbada ozena joaz. Bi txolin bezala etiketatu dituzu. Handik gutxira errugbi partida amaitu da. Hegoafrikak 44: Italiak 10. Bazen denbora dezente inork kasu izpirik egiten ez ziola.

Louis eta Ray patio aldera barbakoa prestatzera joan diren bitartean, Ilona euforiko dago. Zuek bion arteko harresiak apurtu dira. Sukaldeko barran babestuta, ardo-botila bat irekitzeko lanak izaten ari da. Ez du asmatzen. Gerturatu zatzaizkio. Botila eskuetatik kendu eta kortxo torlojua barru barruraino determinazioz sartuta, presio handiegiaz tira eginez, plop! Ardoaz zipriztindu duzu Ilona. Barkamen eskea. Never mind, dio berak, eskuaz Oeste kamiseta kakiaren barrena bularren ubidea darraiten ardo tantak, goitik behera barreiatuz, zu zapi baten bila alferrik zabiltzan bitartean. Ardo jarioa berri on baten iragarle izan ohi dela esanez, larritasuna kendu nahi izan dio gertakizunari. Ondoren botila hartu eta bi kopak bete ditu leporaino. Topa egin duzue. Zure etorrera ospatu nahi du berak eta euren harrera ona, oraindik ere aurrekoaz lotsa-lotsa eginda zauden zuk. Elkarri belarrira ozen hitz eginez ari zarete, Ray demonioak musika topera jarri baitu. Makro Supermerkatu kateko arrandegi sailean dabilela ulertu diozu ozta-ozta. Ez omen duela sobera atsegin, sos gutxi eta ordu asko, baina tira… Sekulako hitz-aspertu endelegaitzan murgildurik, arrandegietako kiratsa datorkizu akordura. Eta, ezinbestean Atlantic City filma. Nola gaualdera etxera akituta iristean, Sally arrain saltzaileak –Susan Sarandon artean oso gazte eta biziki ederrak jokatua–, kutxiloz limoi bat lau zatitan banatu, blusa askatu eta, bere bular eta besoak limoi-urez ihinztatzen dituen artezki, patiora ematen duen leiho irekiaren parean. Opera aria gaumindu bat erradioan, demagun Maria Callas bihotz urratua, eta, –Burt Lancaster berantiarrak beste behin hain maisuki jokatutako– Lou Pascal auzoko gangster zahar beroak patioko leihotik zelatan dihardu. Eta Ilona bera, filmeko Sallyren moduan imajinatu duzu bularrak, penak eta usainak limoiaz igurtziz, barruak erretzen dizkioten tristurak, zuretzako beiladunak, uxatu nahian; aurrerakako ihesean. Ene! Zein emakume tristea begitandu zaizun, atzera elkarren begiradak gurutzatu direnean.

Bigarren ardo kopa bat eskaini dizu. Haren jokoari jarraiki, elkarri besoak kateatuta egin duzue txurrut. Duda askoren artean kosta egin zaizue beso-korapiloa askatzea. Irri urduria egin duzue. Harraska sartuta dagoen angelu itsu hartako epelean, Ilonaren gorputz guri paparduna, bular piztuak oso hurre sentitzen dituzu, hain oparo opari egiten dizkizu. Kopa eskutik kendu dizu. Ile-metxa izerdi perladunak begietatik banandu ditu, eta burua apur bat alde batera okertuta, eskuetatik hartuta, darizkion alkohol hats epel zein listu saltariez familiaz galdetu dizu, karameluzko tonu maneratsuan: Say my dear, are you married? Bikotekiderik, seme-alabarik ba ote duzun; metro beteko distantziaz ohiko galdera aseptikoa datekeena, baina elkarri hain pega-pega eginda, ia belarri dastamenean, beste konnotazio eta interpretazio bat egitera eraman lezakeena, hala uste izan duzu behintzat. Ez duzu zuk alta, zure bizitzaz sobera hitz egin nahi. Ilonaren oldarraren erruz, harraska ondoko marmol gorriko arasan kateatuta topatzen zara, ipurdiko minez. Haren eskuak askatu ezinik erabat deseroso zaude. Etxekoandrearen galderan kontzentratu nahi duzun arren, hura geroz eta gertuago sentitzen duzu. Eta bion artean metro beteko gorputz distantzia balego –proxemikan maixu zaren horrek, interesatzen zaizunean dezentziarena deritzozuna–, bi huskeria erantzungo zenizkioke eta berehala gaiez aldatzen saiatuko. Ez zenioke, ezta orain bezala seko mozkorra egonda ere, bikotekide finkoa edukitzea saihestu izan duzula, inolaz ere aitortuko. Ezta inoiz izandako amodioez hitz erdirik esango. Are gutxiago bizitzan zehar franko eta trakets aritu izan zarela ezker-eskuin narru-lardaskan. Ttaka-tto eta kitto. Zure mozkorraldietan, handienetan ere, ezin igarozko eremu birjinak gordean uzteko azeri-bertutea baituzu. Zure azpiek pailardizan jotako basoilarrak izan bitez beti zure; hain gorroto dituzu sexu-azaña kronikariak. Say my dear, are you married?, berretsi dizu orain ahots tremoloaz, estreinakoz haren bularren inpaktua bete-betean jaso duzula. Ingelesek, kutxiloa sastakatu bitartean esaldi dotorez josteko duten trebeziaz esan eta egin ditu. Edo frantsesek pardon esan eta takoi zorrotzez zapaltzeko duten dohain friboloaz. Edo, espainol harroxkoek laidoztatuak suertatuaz gero, neuronen gordailu izan bide duten kojoiak arte toreroaz kokatzeko denbora hartuta, ostia parea esleitzeko luketeen suhartasunaz. Zuk, ordea, ez duzu bide horretatik segitu nahi. Ilonari zer eta nola erantzun pentsatzen ari zarela, hesia estutzetik tenkatzera doala ohartu zara. Sukaldeko traste zikinen artean, ataka zailean aurkitzen zara etxekoandre zentzu galdutakoaren zepoan trabatuta, hura pega-pega eginda baituzu. Uncle Louis, Ray bera, edo bi txolinak, edozein unetan sukaldean ager daitezkeela jabetu zara; barbakoarako edozein osagarriren bila, alkohol hornidurara, edo, bururatu zaien azken txolinkeria amatxori esatera soilki. Euretako edozein derrepentean agertzea oso litekeena da eta oso-oso itsusi jarriko litzateke gaua; arriskutsu ez esatearren. Hausnarketan ari zarela –ez duzu horretarako denborarik, baina–, Ilonak zure eskuak hartu eta aurrez ardo tantez zipriztindu diozun Oeste kamiseta kakiaren azpitik sarrarazi, bularretara erakarri, eta, haren indar higiarazleaz zirkuluan oratzen hasi zatzaizkio mantso-mantso; zuk besterik egin ezinean. Arnasa galtzeko zorian izan zara. Une batez horrela aritu ostean, geratu egin da eta Come on little boy!, xuxurlatu dizu, ogia zerorrek oratu eskean edo. Eskuak Ilonaren ore likatsu piztuetan mugiezin, zuztar handiko bular biribil erorixeak antzeman dizkiozu. Come on my little boy!, berriz ere santa-eskean. Zirt ala zart. Eta, zertxobait errotatu dituzu Ilonaren ugatzak, leun hasieran, fuertexeago gero, plazerrez baino gehiago, kuriositatez. Good boy, good boy... esaka, ulu egin du subaju hoztuko etxekoandreak, begiak txilotuta, estasian, esku askatu berriez hankartea igurzten hasi zaizulako susmoz hasieran, ziurtasunez gero. Azkar gertatu da dena, egoeraren larritasunaz kontziente ez zarela. Ilonaren dunbalak mekanikoki joaz haren desira durundatzen diharduzula, praketako kremailera jaitsi dizu suabe. Galtza-zulotik esku sartu, koskabiloak ferekatu baino gehiago haztatu, errundako arrautzen kalibrea aztertzen ariko balitz bezala, eta, zakila kitzikatzeari ekin dio mantso –dena esan beharra badago, sekulako eskuairez–, esku ttiki guriko hatz lodi eta bizkorra eraztun perfektu bilakatuz, jeztearen tempoak, eta, zer esanik ez, zure zakil txeratsu sentiberaren aldarteak maisuki interpretatuz, inork inoiz egin izan dizun eskulan txukunenaz. Begietara so egin dizu, eta, Do you like it, mon cheri?, galdetu dizu frantses trakets baina betiere amultsuan. Zure estutasunean, ez diozu deus erantzun. I like that you like it, mon cheri, bota du gero, zu osoro gozatzen ari zarela egotzita. Atsegin dut atsegin duzula, ene maite.

Apopiloak artatzeko modu berezia nonbait, etxekoandrearena. Ataka estrainio hartan irudiko luke zuregan plazera, higuina, beldurra, errukia eta harridura, den-denak nahaspilatu zaizkizula; hain dirudizu zurbilduta. Muki-bala zakil puntan, zu musukatzen saiatuz mokoka dabilela, zerorri berriz itzuri egin nahian, –nahita ala nahigabe– eskuaz guakamolearen antzeko ore likatsudun buztinezko bol etnikoa lurrera bota duzu eta mila puskatan apurtu da. Bi gauza gertatu dira orduan. Batetik, Ilonak jokarazitako jolas likatsuaren benetako arriskuaz jabetu zara. Eta, bestetik zure aitak maiz esandako esaldiaz oroitu zara: Ez harrotu hautsik, motel! Ez harrotu. Moztu itzak hire soroko belarrak, hire sorokoak soilik. Eta ez, inola ere ez… Ez itzak auzokoaren hautsak harrotu. Zer gerta ere… Auzokoaren belardi oparoan segan gozoro diharduten eskuak ugatzetatik askatu dituzu supituki. Ilonaren esku birtuosoa hankartetik kostata banandu, eta, metro beteko tartea berreskuratu duzu. Ilonaren mindura eta errezeloz beteriko begirada saihestezina gertatu zaizu. Modu otzanean, lanak finitu gabe etenarazteagatik barkamena eskatuz bezala, galtza zuloa itxi eta saloitik joan zara ihes betean.

Sukaldekoaz ahaztu nahirik, patio aldera jo duzu balantzaka. Zenbateraino zauden alkoholaz mela-mela eginda ohartu zara. Louis eta Ray barrez lehertu beharrean dira, ilobaren mozolokeria bat bitarteko. Ez bide dute aurrez gertatukoaren zantzu izpirik eta eskerrak. Saltxitxa, artaburu eta tipulak frijitzen dihardute. Sekulako itxura hartzen ari da barbakoa, hain gogoko dituzun aromak destilatzen. Goseak amorratzen zaude. Irudipena duzu neguko barbakoa luzatuz eta luzatuz ari dela eta ez duela nonbait, berehalakoan hasteko itxurarik. Louisi brandi botila eskuetatik kendu eta derrotean edan duzu muturrez, haren harridura aurpegi eta Rayren irribarre urduriaren aurrean. Mozkorrik egonda ere, maisuki gobernatzen du Louisek burruntzia. Interesatzen ez zaizkizun kontu propioez ari dira. Soberan zaude. Maskuria deika. Ilun dagoen korridoreko ate ezberdinak haztatuz, iritsi duzu jomuga. Komuna izugarri handia da, azulejo arrosa-argi loreduna, bat baino gehiago pitzatuta eta bainera handi zaharkitu bat dauka eskuinetara, jacuzzi merkeko txorrotekin. Urre zaharreko grifoduna da konketa, ispilu ugertuduna, gainean anpulu formako bonbilladun kriseiluaz; anbar koloreko argi hitsa ematen duena. Anpuluaren bueltan sits erraldoi bat hegaldaka, kamera-geldoan bezala hegal egiten. Pentsatu gabe esku ahurraz jo eta zanpatu duzu. Eskua hauts beix nazkagarriaz zirinduta geratu zaizu.

Hotz egiten du. Bainerako hagatik titi-kopa, kulero, eta tangak herrestan zintzilik –larruzkoren bat ere tartean–, neurriarengatik Ilonarenak behar dutenak. Etxekoandrea azpiko arropa haien baitan enbutitua irudikatu duzu, besoak buruan eta izter mardul bat besteren aurrean, pasioz zuri so: Do you like it, mon cheri? Galtza zuloa irekita, palankan atera zaizu haga. Buztan-mokoaren ehuna erretiratu eta zakil esnatuxea astintzean, masturbatzeko gogo bizia etorri zaizu. Hantxe azaldu baitzaizkizu Atlantic City filmeko Sallyren limoiak eta Ilonaren pulunpak elkar uztarturik. I like that you like it, mon cheri. Eta, ia buruz dakizun filmeko aurreragoko pasartean, Sally eta Lou Pascalen arteko elkarrizketa errezitatu duzu ispiluaren aurrean. Eszena Lou Pascal txikizkako mafiosoaren etxean gertatzen dela uste duzu, nahiz eta ez zaren ondo akordatzen. Kontua da aurrez aurre daudela biak eta erdi ilunpetan, apenas iragazten den argirik egurrezko xafladun errezeletatik. Lou Pascalek jaka zuri dotorea eta painelua lepoan bilduta daramatza. Perla-koloreko blusa papar-hego irekiduna, berriz, Sallyk: “I watch you[3], dio Louk lehen planoan. The place where we live... I watch you. SALLY —Through my window?, arrapostu neskak harriduraz, bizkarrez ispilutik bere begi eder larriak dakuskigula. You saw me? I figured maybe somebody was there. LOU PASCAL —Did you know it was me? SALLY —You were just this guy across the way. LOU PASCAL —Why do you use lemons? SALLY —The fish smell. I'm embarrassed. LOU PASCAL —Wow! I thought maybe it was for some other reasons I didn't understand. I even went to a supermarket to look at lemons, ispilutik Sallyk harriduraz begiak supituki goratzen. SALLY —It's just to get the smell off, buelta erdia emanez, It's nothing weird, pauso batzuk aurrera. What do you do when you watch me?, dio neskak xaloki. LOU PASCAL —I look at you. You take off your blouse, then you run the water, dio lizunki, hitzak egoki modulatuz, dastatuz bezala, gerturatzen ari zaion planoan. Then you take a bottle of gold perfume and put it on the sink. Then you slice the lemons. You open a box of blue soap. You run your hands under the water to feel the temperature. Then you take the soap in your hands and... Sallyk blusa erdi askatuz, ahuspeztu eta bularrak eskaintzen dizkio puska batez ikusi ez dugun Lou Pascali. Zaharraren esku zimurtuak agertzen dira eta ile kardatuak laztantzen dizkio luzaro, likits, ez dagokion altxor baten jabe egin den iruzurgilearen itxura hartuz. Ondoren Sallyren lepora doazkio eskuak, blusa papar-hegoetatik zabaldu, erauzi eta eskuek Sallyren sorbaldatik, lepora eta lepotik limoietara irrist egiten diete koipetsu.

Benazko poesia darien irudi zein elkarrizketen arteko ezkontze perfektuaren erruz, isuritako karesne ugaria Foxy zelulosazko paperean bildu eta komun zulotik bota duzu. Pixa egin, eskuak garbitu, uraren zurrunbiloan Coriolisen efektua gertatzen dela egiaztatu –mozkorra zaudenetan ñabardura txiki eta tuntunenari ere erreparatzeko gai zaren aldetik–, eta, komunetik atera zara.

Trebelsitarren arrosa koloreko komun zapal erraldoian azpiletako tentsioak jaitsita –jetzita?–, saloi aldera jo nahi duzu atzera, baina ilunpetan eta balantzaka, ez zara akordatzen zein atek zaramatzakeen bertara: eskuinetara dagoen ate zuriak ala aurrez aurrekoak. Mugikorraren linterna piztu duzu, kostata. Bodegoien kateorratzezko koadro peripatetikoen artean, hormako argazki handi batek arreta lortu dizu. Ertz lausoko fotoan Ilona, Louis, alaba ilehoria eta azken honen antza duen beste neskatxa gazteago bat ageri dira. Ahizparen antza izanagatik, aurpegi biribilago, lausoago, amestiago eta agian artopilagoa du. Ilea, berriz, lastokaragoa. Nor ote? Udako fotoa da, ur-parke batean edo aterata, bainujantzian dira guztiak, atzean salbamenduko flotagailu gorrizta bat ageri da. Uda betirako dela uste den egun bakan horietako irribarre zabala ageri dute. Duda egin ostean, aldameneko ate zuria irekitzera ausartu zara azkenean eta bi txolinen logelan sartu zara oharkabean. Garrasi ozen eta kirrinkariak egin dizkizute. Goiko pijamaz jantziak, kuleroetan harrapatu dituzu. Eskua luzatu diezu, lasai edo barkamena eskatu nahian. Nerabeentzako musika txepela ozen jarria. Porro usaina. Lagunak, ikusia sentitu denean, eskua ezkutatu du bat-batean. Gaineko ohean eserita den ilehoriak Trippy deitzen den untxitxoa du eskuetan. Bularraldera bildu du untxitxo purpura eta sekretutxo bat kontatu dio belarrira, zuri ozarki begiratuz. Ondoren kaskezurra ferekatu dio lizunki. Iji eta aja hasi dira. Atea itxi duzu. Txoliñak! Tako-tako txolinak!

Etxe horretan ate bat ireki ezkero, sorpresa berri bat azaleratzen zaizu, zein baino zein larriagoa. Irudiko luke, ferietako Horroreen Trenean zoazela, gune batean sorgin-erratza, bestean balbe-igitaiduna eta azkenik Frankensteinen munstroaren esku zailduak lepo aldean bilduta dauzkazula. Korridorean barrena itsumustuan zoazela, erre usain sarkorra nabari duzu. Saloira itzuli zara, Ilonarekin atzera topo egiteko beldurrez. Hutsik da. Patiora jo duzu gero; sekulako ke lainoa bertan. Ilona kristorenak esaten ari zaio senarrari. Stupid, useless eta hizkera entenditu beharrik gabe ulertu dituzun beste hainbat perla. Ia joka hastekotan ere. Louis lur-jota dago okre-koloreko horman bermatuta, burumakur. Ray irribarre izoztuaz da, non sartu ez dakiela. Eta arestian Ilonaren eztia probatu duzun horrek, lurrak irentsi zaitzan desioko zenuke. Parrilaren gainean dena kiskalita dago: tipula hausterreak, saltxitxa momifikatuak, azpizun karbonizatuak... Guztia da desolazioa eta hondamendia. Artaburu kiskali txondortua suhatzarekin hartu eta auzokoaren patiora bota du Louisek amorruz.

Hasi baino lehen amaitua da antza, neguko barbakoa. Panorama desolagarri horren aurrean festarenak egin duela ziurtzat jo duzu. Ondo bidean, hamar minutu barru etxe malapartatu hura utzi eta hotelera itzuliko zaitu Rayk. Eta ez zara damu. Guztiak darama bide horretara. Baina zure sorpresarako, Ray mairuak autotik zekarren laurogeiko pop super-arrakasten CDa atera du poltsikotik, eta, Let's go dance! Goazemazue dantzara!, edo, dagigun dantza! deiadar egin dio izebari eta honi aurpegiaren kolorea zeharo mudatu zaio. Rayk dantzarako besoa eskaini dio galaniaz eta besotik helduta saloi aldera jo dute pinpirin, minuet-etako pauso galai bezain xelebreak imitatuz. Louisi begiratu diozu eta honek sorbaldak goratu ditu, mutu, ezjakintasun eta harriduraz. Ilonarekiko beldurrez –nork bere motiboak dauzkazue–, atzeratu egin duzue Louisek eta biok saloirako itzulera. Zoruan barreiatutako garagardo eta ardo botilak zakar-poltsa batean sartu ondoren, patioko kuxidadea garbitu baino gehiago, lekuz aldatzen eman dituzue hurrengo bost minutuak, nahiz eta ordurako hausterreak erabat estalia duen patioko zorua. Txerri eginda, nahikoa denbora igaro dela iritzi duzuenean, bataila ondoko paisaia laga eta saloira jo duzue. Eta zeuen sorpresarako, dantzan topatu dituzue Ilona eta Ray. Ero moduan, ezer gertatu ez balitz bezala. Ilonak top estu zuri tira finduna jantzi du, bihotz forma osatzen duten ezkata distiradunekoa. Legins pirata zuriak ipini ditu, ixa formako zango okerrak nabarmenago egiten dizkiotenak, eta takoidun sandalia zuriak. Ilun dago saloia, zapi arrosaz estalitako lanpara batek apenas argiztatzen du.

Louis eta zerorri ere dantzan hasi zarete, modu kaxkar ortopedikoan. Ez dakizu, edo, ez zenuke zehazten jakingo, zenbat denboraz aritu zaren dantzan. Gogoan duzu –hori bai– izugarri dantzatu duzula eta bere garaian errotik gorroto izandako kantuak izan direla asko eta asko. Edaten segitu duzula ere argi dago: whisky, gin, brandy, koka-kola, ardo eta euren arteko konbinaketa guztiak turrustaka erori zaizkizu, Ray ardandegi-zainak eskura lagatako edozein zerrikeria, esaneko hartzea lerratzen zatzaizkionez. Hain mozkor sentitzen zara, ze irudipena duzun egunak eta gauak kateatzen dituzten zapói delako errusiar amaigabeko parranda baten baitan harrapatuta zaudela. Telebista piztu du Rayk. Laurogeiko hamarkadako bideoklipak ageri dira kate tematiko batean. Duran-Duran iruditu zaizu estreinakoa. Chris de Burgh-en Lady in red degutantea ere ez zen urrun ibiliko. Alkoholezko gandu batek zure ikusmena izorratzen du. Hortik aurrerakoen kontua galdu duzu. Apunte soilak baino ez. Une konkretuak. Luzaroan aritu zara dantza bizian, harik eta Karma Chamaleon-i garaia heldu zaionean, akiduraz eta apur bat bentzutua –kanta hura bihotzean gordeta duzu–, sofara bota duzun zeure burua. Aldamenean, Uncle Louis erdi etzanda dago, brandi godaleta bati hizketan. Herbeeretako zein entrenaitzaileren antza ote duen tipo arraioak. Norena, baina?, zure baitan pentsatuz. Leo Beenhakker-ena? Zaharregia agian. Louis Van Gaal? Ozpinduegia. Patrick Kluivert? Zopatuegia. Nor ote? Eta orduan bai, ostia! Guus Hiddink, atera zaizu. Dudarik ez. Haren berbera da zure laguna.

Erreparo pixka bat eman dizu gizon ttalakakidearen ondoan esertzeak, lotsa apurren bat ere sentitu duzu, eta, sukaldean gertatutakoa Ilonak berak senar edo ilobari kontatu eta festa zapuztuaren beldurraren enara hegan pausatu da zure gogotik une batez. Baina Uncle Louisekin hizketan hastearekin batera apaldu zaizu larderia. Haren ahots gozo pausatuak sosegatu zaitu, biolontxeloaren boz tonu egur noblekoak, hizkera modulatu deklamaziokoak, zurekiko adeitasunak. Solasean hasi eta berehala barrez lehertu zarete, izeba-iloben dantzakera xelebrea dela eta, euren gainean txantxak eginez. Hazita dabil etxekoandrea. Titiak gora, titiak behera. Susmo bat ere baduzu. Irudipena duzu sukaldeko pasadizoaz geroztik ikusezin egiten dizula. Irudiko luke zuekikoa ez dela gertatu ere egin, edo inoiz gertatu bada, beste denbora eta espazio dimentsio batean izan dela, eta ez hantxe bertan, sukaldea salatik babesten duen barra eta harraskaren gune ilunean, nobela erotiko merkeenen modura –zer lotsa!–. Arestian gorputzeko ateak zabaldu dizkizun andere dantzariak ez baitizu begietara so egiten sikiera.

Bien bitartean zuek biok, Saldivia eta Louis, –adargile eta adardun– sofan hain zabarki jesarrita, etzanda ez esatearren, senidetuta dirudizue. Louisen adarren gerizpean bon-bon zautza. Ez dakusan begik, ez ahalgerik. Etxekoandre eta zurekiko pasarte likatsuaz oroituz, Shakespeare datorkizu burura –dena baitago Willengan ala Willengan dena, nola zen?–, eta haren All’s Well That Ends Well hartako Rossellóko Kontesaren bufoiaren hitzak datozkizu gogora: “He that ears my land and spares my team and gives me leave to in the crop; if I be his cuckold, he’s my drudge: he that comforts my wife is the cherisher of my flesh and blood; he that cherishes my flesh and blood loves my flesh and blood; he that loves my flesh and blood is my friend: ergo, he that kisses my wife is my friend.” [4] Nola ahantzi bufoi jakintsuaren koilare-ale marfilezko horiek? Une bakan batez Louisen begi biribil onberei Rossellóko bufoiaren hitzen lurrina sumatu diezun arren, –Ilonarekikoak jakin eta onartu ere egin ote ditu morroiak?–, berehala jabetu zara, ezetz, ez dela inondik inora posible sukaldekoaz ohartu eta are gehiago, onartzearen ondorioz, zuri bixkarreko bat eman izana. Egiazko bizitzan, gauzak oso bestela izan bide dira. Une hartan zure aitaren zapelatzak baxu hegaldatuz, honako esaldia akordura elikatu dizu mokoaz, zeinak dioen, nork bere soroak ondo zaindu behar dituela; ze pulamentuz ez zaintzeak, besteren belar gaixtoak txertatzearen zigorra lekarkeela; eta ez laudorio, ez txalo eta ez onespen. Musikako isilaldiak bezain beharrezko jo dituzu une hartan bizitzako isilaldiak. Eta beldur apurrak uxatzeaz gain, euforia apur bat eman dizu. Kontuak kontu, gustura hartu baitzaitu Louisek sofalagun; hainbeste, ze besoa zure sorbaldan bermatua duen gizonak; ia itsatsirik, My frrrriend!, esanez oles egin dizun.

Dantza zoroan ari diren izeba-iloben akelarreari beha, zuen abelera gozoan, irudiko luke Sesamo auzoko Muppets saioan teatroko palkoan eseri ohi ziren harako Statler eta Waldorf zaretela. Ikuskizunaz etengabe kexu ziren aiton zahar irri-maltzurrak, baina artistak gupidagabe larrututa ere –Fozzie hartzaren txisteak batez ere–, astero itzultzen ziren teatroko besaulki onenetara, masokismo artistiko putasemikoa deituko geniokeen patologia estrainio bat kultibatzera -opera areto zein futbol zelai askotan sarri nabarmendu ohi denaren antzera, bidenabar-. Eta Saldivia eta Louis, zuek biok Statler eta Waldorf panpinengan haragituta, berdin jokatzen ari zarete izeba-ilobaren dantza libre eta desinhibituaren aurrean. Eurak kritikatuz, euren beharrez.

Bitartean Ray puztu eta puztu ari da, dantza pistako errege bihurtzeraino. Harrigarri zaizu hain gaztea izanik zein maitasun eta lotutasun ezaz gozatzen duen ezagutu ez dituen laurogeiko hamarkadako musikez. Inbidia apur bat ere eman dizu. Eta aldamenean zure moduan erdi etzanik duzun Uncle Louisi besoa bizkarrean bermatuta, trapuzko mihiaz aitortu diozu my frrriend, errotik gorroto duzula laurogeigarren hamarkada oro har eta garaiko musika partikularki. Arrazoi gezurtaezinak planteatu dizkiozu: laurogeiko hamarkadan pentsatzean Michael Jackson, Ronald Reagan, Stallone eta Schwarzeneger, Etiopiako gosete handia, Hiesaren oldarka sartzea, Txernobyl eta batez ere, Challenger espazio-ontziaren istripuan hildako Sharon Christa McAuliffe datozkizula burura segidan. Laurogeiko hamarkadan ume izandako asko eta askok markatuta daramazue Sharon Christa astronauta zuzeneko telebista emanaldi tamalgarrian ortzian desintegratu zenekoa. Hartara,  Sharon Christa, astronauta sartutako andereñoaren desagertzea trauma itzela izan zenuela aitortu diozu, bere munduan sartuta segitzen duen Louisi; ze andere horren desagerpena, ongi esplikatzen ez dakizun asoziazio baten bitartez, zure andereño Faustinerenarekin lotzen baituzu -eskola garaietako amodio platonikoa, esatera ausartu zatzaizkio-. Agian garai bertsuan gertatu zelako ote erkaketa? Auskalo. Fisikoki ez baitzen urrutitik ere, andereño Faustine, Sharon Christaren antzekoa. Azken hau ile kaoba kardatu, begi bixkor, sudur goititu, untxi-hortz eder eta oreztaduna baitzen. Andereño Faustine ordea, oso bestelakoa zen fisikoki. Patuak eta laurogeiko hamarkada lazgarriak lotuko zituen betirako biak nonbait. Espazio-ontziaren istripua gertatu eta gutxira izan baitzen andereño Faustinerena.

Faustine izenak arreta lortu dio motel, erdi zopatuta sofan dautzan zure lagun berriari. Agian lagunaren pixkortze horregatik beragatik ekin diozu arnasa sakon hartu eta andereño Faustineren elea kontatzeari.

“Lyçée Catholique-eko ikasturtea hasi berritan Kattagorri eskaut taldeak ikastaroko lehen elkarbizitza kolonia antolatu zuen. Bi gau izango ziren orotara zibilizaziotik aparteko paraje batean igaro beharrekoak, biziraupen teknikak jorratu eta izpiritu katolikoa goratzea izango zutenak xede. Aita Xavier literatura eta erlijio maisua izan zen taldeko buru eta arima. Txanda hartan Faustine, frantses eta matematiketako andereño berriari egokitu zitzaion Aita Xavierri begirale moduan. Faustine, magisteritza ikasketak amaitu berriko andereño gaztea zen, eta irakasle berriei gertatu ohi zitzaien modura, horrelako irtenaldi guztietara joatera derrigortuta zegoen, zeina euren artean sekulako fardela bezala kontsideratuta zegoen.

Frantziar jatorrikoa zen andereño Faustune. Txiki eta lerden, beltzaran, lepaluze, aurpegi lauki, kopeta-handi, okotz zulodun, ezpain fin eta sudur azeritukoa. Frantses eguerdi edo midi-ko begi azur sakon eta bizi apur bat katukarak zituen eta bekain ile-sarriak. Hitz gutxiko emakumea zen, urduria, ameslaria, ikaskideen artean gogor famakoa eta uzkurra.  Ez zen ikasleen artean bereziki maitatua. Madame ridicule ezizena ipinia zioten, janzkera zurrun, ileko motots bildu eta pausu militarren kariaz. Frantziar Mediterraneoko azentua zuen. Nahiz eta auskalo zergatik zu –beti kontrakarrean- txundituta zindukan; haren ahotik ateratako  trigonometria edo integralak hitzak ahoskatze hutsak, “r” frantsestu higatu gourmanda horrez, amets lizunetarainoko bidaia bilakatzen ziren gau umeletan. Uf! Bi begirale izango ziren hortaz, berrogei munstro hormona-zoro idi jole pikortadunen aurka.

“Sasamon izeneko eremu galduan izan zen. Igande bazkalostea zen. Itzulerako autobusa hartzeko hiru ordu eskas geratuko ziren. Goiz hartan errekaren iturburura egin zenuten txangoa. Giro lanbrotsuaz egin zenuten bidea, mela-mela eginda amaitu zenuten, harik eta eguerdi partean behingoz atertu eta hodeiak saretu ziren arte. Hartara, Aita Xavierrek Ospeller errekak baso hertsi baten erdian egiten zuen osinean geratzea erabaki zuen, bazkari legea egiteko asmoz. Zerua ireki eta giroa epeldu egin zen halako batean eta udako azken beroak profitatuz -nostalgiaz tindatutakoak jada-, tenperatura aldaketa zela eta, bertan bainatzeko tematu ziren ikasle etxekalteenak. Bainua aurreikusia ez zegoenez, Aita Xavierrek irmoki galarazi zizuen. Pirata mukizuak matxinatu egin ziren ordea eta euren bainatzeko grina eta oldarra guztiengana kutsatuz, eta, begiraleekin oso petral jarri zinetela gogoan duzu. Harik eta andereño Faustinek, neroni bainatuko naiz edo horrelako zerbait, erronka jotzaile bota zuen arte. Amaitu zen dema. Sekulakoak izan ziren biba eta iufak. Presaka eta urduri aldatu zineten nerabeok.

“Otelarre baten babesean, sekula lau haizeetara ikusi ez zenion motots biribildua askatu zuen, burua alde banatara gogor astinduz. Antiojoak neurritasunez kenduta, bertantxe biluztu zen Faustine, naturak uzkurtasuna ebatsi bailion. Zuk maiz imajinatu moduan, gorputz ttiki fin, beltzaran, aldaka sendo ederrekoa zen, eta, katekorratzezko bikini marrubidunaz, bereziki eder, irribarretsu, eta, zuekiko eztitsua birsortu zen andereño Faustine. Eskoletan ageri zuen gibel-aire izaera tolesgabe, aztaletarainoko soineko ilun mojakara, blusa itxi eta pastako antiojo astunez, errespetua sorraraztea xede zuena –La Fontaineren alegiak frantsesez eztiki deklamatzean edo zuei hain gogoko zuen Luis Marianoren edozein kantu baina bereziki, Violetta erakusten zizuenean, soilik apurtzen zuena-, bazterrean lagata; hain zirudien mutatua.

"Violetta, mon amie,

Mon amie si jolie,

Violetta, je t´en prie

N´aie pas peur de la vie

Il faut perdre la tête

Et songe que l´amour

Est comme ces violettes

Il se fane un beau jour

L´amour est un bouquet de violettes

L´amour est plus doux que ces fleurettes...

Quand le bonheur en passant

vous fait signe et s´arrête

Il faut lui prendre la main

Sans attendre à demain..."

“Faustine bera izan zen uretan murgiltzen lehena. Harri zapal biribil baten gainean kukubilko, hatz puntak busti zituen estreinakoz, besoak gero, besape itzaltsuak, eta oihu eta irriño eginez, bere bular eta sabelak igurtzi zituen. Salto egin eta buruz, izokinen antzo pulunpatu zen. Dozena eta erdi nerabe haren atzetik joan zineten beltxargaren ahatetxoak bezala, Aita Xavierren ezintasun eta errezelozko begiradaren aurrean. Igeri egiteko estilo galant zein irribarre beteaz, Esther Williams zirudikeen Faustinek, bere edertasunaz jakitun. Osinean eta baita aurreragoko ur-lasterretan luzaroan ibili zineten guztiok orain ezkutaketan, orain harrapaketan, orain elkar zipriztinduz, orain abordatuz, orain ur azpian jostatuz, harri biribiletan oreketan... Zuen moduko beste nerabe bat bihurtu zen Faustine; hain zegoen basati, eder eta mitologiko; begietatik su bizia zeriola. Eta, iji eta aja aritu zineten sekulako gozaldiaz, errekastoaren poll-polla, zuhaitz hostoen pir-pir biguna, mariorratz galantaren zunburruntxoaz goza-goza eginez, uraren freskoak gorritutako soin pilpirakariak, tai gabeko estasian. Ai! Uda betiko balitz!

“Eta dena han amaitu balitz gaitz-erdi, ze zu despistatu xamar zenbiltzan batean Faustinek eskutik heldu eta Diana eratorria bailitzan, apartean bidezidor batetik belardi batera erakarri, eta, errekan behera, zuk aurka egin ezinean, errekaren meandro batean akanto landare tarteetan ur geldoetan atzera sarrarazi zintuenean. Zer zen hura galdetzen zenion zeure buruari. Zer gertatzen ari ote zen? Zergatik zinderaman andereñok urruneko larre-gorrietara? Bihotz pilpirak barrua mailukatzen ari zitzaizula. Anartean eguzki tolesten hasiak erriberetako zuhaitz, masusta umotu, garo, txilar eta akanto-landareen, argi-itzalen jolasak proiektatzen zituen. Mariorratz bat tartean zen hegaldi artezaz. Uretako zapatari ezaxolatuak. Antxume galduen balakak, euren txintxarriak aire ederrez, euri-ondoko arratseko belar gozoa bazkatzen. Eskutik lotuta, izter mamietarainoko uretan murgildu zineten. Zanpatzen zenuten malazko zorua kilikagarri, irristakor, gustagarri eta era berean lizuna zen. Andereñorekin jolasean baina dardarka zinen. Elkar zipriztinduz akiturik lurrera jausi zineten, estasiatuta. Irri artean zinetela isilune deserosoa egin zen eta soilik orduan titiak ukitzera fortunatu zintzaizkion. Andereñok okerraz kargu hartu ez, eta, Gauss-en kanpaiaren ekuazioa esplikatuko zizukeen naturaltasunez, zure eskuak leunki hartu, eta, besterik gabe bikiniaren zirrikituetatik sarrarazi zizkizun irribera, hartara bular zarakartuak zure eskuez bilduta, munduaren benetako neurria zein zen jabetu zintezen. Antxumeak balaka eta zu Faustineren titi-ttiki xut, zuztar-handi ezkoztatu brunetteak, albo banaratuxeak zeure eginez. Bizkarrera bildutako hatz fin luzeek artezki askatu zuten bikiniaren korapiloa, lasaiago josta zintezen eta zure irrikak apur bat baretzeko. Izan ere, irudiko zukeen andereñoren amazko begirada amore-emaileak, zure herstura apaltzea edukiko zuela xede.

“Ez da ahantzi behar, Saldivia, ordura arteko zure sexu-esperientzia hutsaren hurrengoa zela, eta esperientzia bera -hala deitzerik baldin badago-, jostea eta brodatuak egitea laket zuen amari ostutako Ode aux courbes azpiko-arropen katalogo, edo, Burda moda errebistetako teutoniar andrazkoen kontura tximino-moduan malutatzean, edota aurrerago lagunengandik laugarren edo bosgarren oinordetzan jasotako Lib edo Papillon errebista maiztu kartoikaren irakaspenetan, edo, denboran aurrera joan ahala, Udaletxe zaharreko pipi-jotako liburutegian, Sadeko Markesaren Justine ou les malheurs de la vertu-ren moduko liburuki hautsez beteak ezkutuan alokatzean eta etxean errekreatzean mugatzen zela. Eta, gutxien uste zenuenean, inork inoiz maitatuko ez zintuela sinetsita, zure burua munstro iritzitako begiluze-petral-satiro zuk, erdietsi zenuen in-extremis, zure gelako bakardadean hainbatetan deseatu, eta, irits-ezina izanagatik arranguratutako matematikako andereñoaren gorputz amestuaren bihotz-pilpirakaria eskuz kaiolatzea. Zure gogara titiak oratu ondoren, elkar besarkatu zenuten, hain epel eta jostari zen haren mihia, hain freskagarri listua. Eta, parez pare, argiaren ausazko ispilu-jolasez, katekorratzeko kulero marrubiduna erantzi eta ipurdi gorritua zugana punpatuz, andereñoa zure magalean aurrez aurre eserita, ipurdi zabal irekietara bildu zenizkion eskuak. Zuretzat iniziazio- bidaia zen hartan, andereñoaren aldaka trinko eta sabel lau epelarekin topo egin eta bertan pausatu zizkizun bankete hartan nora joan ez zekiten esku herabeak. Ondoren, jadanik zure kasa, andereñoren zilborpeko ausazko bilo-marra fina hatzez arakatuz, bulba urperatua haztatu -zeinak Hera jainkosaren indioilar luma orobegiralearen forma zuen-, eta, haren baitako kuku-praka ubela zabaldu zenion. Areago eta ondorago, mami zauritua hunkitu eta zure gogara haztakatu arte.

“Begiak txilotu zituen andereñok. Negarrez ari zela zirudien baina barrezka ere bai, inarrosaldika. Eguzkia eta euria ageri zirenetan bezala. Sartu baina atea itxi adierazten ari zen, edo, bizia emanez hil nazazu, ezpain ebakortzen josiez. Eta eremuko piku umoen sundaz hordituriko brisa, Faustineren gorputzaren aromekin distilatzean, neurriz kanpoko eklosioa loratu zen zugan. Venezuelako banderaren kolore bizidun Meyba bainujantziari masta luze-luzeaz zinen. Elkar luzaroan besarkatu zenuten, irudiko zukeen ludiko azken biztanleak zinetela, bat eginda, eta, dardarrean iruditu zitzaizun andereñoa, eta beldur batek buru hegaldatu zizun: zure maitale debekatua mila pusketan apurtuko zela, hain zirudien hauskorra. Hazia isurtzeko zorian, senaz emea estaltzekotan bainujantzia baldreski jaisten saiatzen hasi zinela, egitera zindoaztena okerra zela jabetu balitz bezala, aurpegia belatu zitzaion eta irri lausoa egin zizun andereñok. Eta zuri -Oh! mon p'tit con de poète-, besoetatik ihes egindako fruitu debekatua aldentzeak, umetako poematxo hura baino ez zitzaizun otu:

“Lili-lore, lili-lore

lili-lore txuria;

lili-lore lili-lore

lore txuri-gorria.”

“Durduzatuta zinen, etsita, zer egin ez zenekiela. Begirada izutua ageri zuen andereñok. Negarra begian. Zutitu zineten. Aurrez aurre eskuak lotu eta mutu mantendu zineten luzaroan, dena eta ezer ere ez adieraziz, harik eta Faustine, hatz finak askatu bizkarra eman eta titi-kopa zein kuleroak har-zapal batean lagata, errekan behera, amazona ospelaren modura,  ibilian hasi zen arte. Geldiezin geratu zinen. Ospeller errekaren korrontea biziagoa zen eta andereño urlasterren artean galtzen ikusi zenuen modu esplika ezinean. Nora ote zihoan? Ez zinen oihu egiteko gai izan. Segika hasteko tentatuta izan zinen baina berandu zen. Ez zen Faustineren siluetarik ageri ordurako. Hotzikara handi batek gorputza inarrosi zizun. Handik pixka batera errekan gora egin zenuen, hotzak baitzinen. Arestiko argitasuna amatatzen ari zen eta ez zen jada antxumeen balaka eta txintxarritik aditzen. Kattagorri eskaut taldeko gainontzeko kideek osineko uretan baloi batekin jolasean segitzen zuten, apur bat lasaituxeago. Errekatik irten zinen burumakur.

“Asmatuko ez zenukeen une batean zuengana hoska hasi zen Aita Xavier, Faustineren berri ba ote zenuten galdezka. Ezetz. Elkarri begiratu zenioten Aita Xavierrek eta biok. Zuk ezekoa berretsi zenion, apur bat urduri. Zein ondo ezkutatu den, bota zuen orduan ergelen batek arreta bereganatuz, guzti hori andereñoaren broma pisuari egotziz bezala. Eta uretan segitzen zuten nerabe batzuk, ezkutaketa jokoa balitz bezala hari hoska jardun zuten: Andereño Faustiiiine! Andereño Faustiiiine! Harrapatu eta ikusiko duzu nola zigortuko zaituguuun!, eta horrelakoak esanez. Zuk orduan, eta tamalez ez lehenago, usnatu  zenuen, arestian Faustinerekin bizi izandako, irribarre ustelaz mozorroturiko agur estrainio hura, baina ez zenion inori ezertxo ere esan. Txantxek laster urduritasunari egin zieten leku eta uretatik aterarazi zituen Aita Xavierrek bertan geratzen ziren bakanak, bere onetik at. Eta, arropa kenduta errekara jaitsi zen, andereño galduari hoska hasi zen modu hutsalean, Jainko anker bati biraoka ariko balitz bezala. Denborak aurrera egin ahala eta andereñoa uretatik ez itzultzean, negar, histeria eta kaosa nagusitu ziren. Zerorri dardarka eta inarrosten, zorabiatu egin zinen. Orduz geroztiko gehienak gerora jakin zenitue,n. Martin izeneko basozain bizardun bat etorri omen zen Lanroverran eta honek poliziari hots egin, eta ia gaua izanagatik, salbamendu-oprazioa bertan behar uztera zihoala, urpekariek ezponda batean gorpu bat atera zuten. Ordurako zuen etxeetara eraman zintuzteten. Beharrik, ez zenuten andereño Faustineren gorpu-zapoa ikusi. Andereñoren heriotzak seko jo zuen Aita Xavier, hainbeste ze ez zen inoiz berdina izatera itzuli. Berak erantzukizuna izango balu bezala hartu zuen, nerabe mukizuei sutsuago aurre ez izanagatik, hartara ez baitzen bainurik izango.

“Andereño Faustinerena gertatu eta hurrengo astean, Abée Mau-Gouver, eskolako zuzendariak bildu zintuzten eta begitarte zurrunez, antiojo lodi karratuko jesuita ozpindu erretxinak esplikatu zizuen, andereño Faustine lamiak bezala errekan betirako gordea zela, eta egunen batean itzuliko zela eta ttor-ttor-ttor. Zure bihotz werthertarrak maite zuen oro, errekan galdu zen. Inork ez zuen zuek bion artekoa inoiz jakin. Urte asko igaro bada ere, beti eramango duzu Faustineren koska bihotzean.”

Ez dakizun arrazoi batek bultzatuta, aurrez aurre duzun Uncle Louisi andereño Faustinerekiko zure loraldia eta ondorengo zorigaiztoko desagerpena kontatzera ausartu zatzaizkio. Urtetan trabatuta izanagatik, terapia ona iruditu ote zaizu kaka guzti hura munduaren azken muturrean, erabat ezezagun den gizaseme bati askatu izana? Andereñoren herioa gertatu eta berehala nerabeen harkaitz ospeletara jausi zinen, eta leihorik gabeko gaztelu batean gotortu zinen. Urtetan eraitsi ez zena, baina maitasunarekiko beldurtiago, hauskorrago egin zintuena. Inoiz ez zenuen jakin izan, Faustinerena, suizidioa edo zorigaiztoko istripua izan ote zen. Heldutasunera iristean ere, ez diozu gai horri ganoraz heldu nahi izan. Eta, hura gertatu eta ia hogei urtera, estreinakoz, munduaren azken ipurdian zure ondoan adi-adi duzun sofa-laguna, sekulabelardiko zure andereño Faustine ezagutu ez bazuen ere, zeharo hunkitu da zure artzaintsa-eleaz. Begiak gorri-gorri egin zaizkio. Zerorri zeure buruaz harritu zara, nola izan zaren gai ingelesez hainbeste ñabardura, hizkuntza aberats eta sentimenduz guztia esplikatzen. Garuneko zein tolesdura galdutik atera ote dituzun durundi-reverberation, lama-slime edo Hera jainkosaren indioilar luma oroikuslearen forma- The shape of the all-seeing feather from Goddess Hera's peacock-ren moduko ingelesezko hitz-ordain dotoreak? Ezagutu zeure burua.

Giroa goxatzearren, zera diostazu: zeure benetako hamarkada hurrengoa dela, laurogeita hamarrekoa, alegia: beren Bill Clinton, Pulp Fiction, Nirvana, The Cramberries, R.E.M., eta, Simpsondarrekin, zer esanik ez. Ezin konparatu. Eta abaila hartuta, bazterrean uzteko moduko hamar bat minutuz kalakatu ostean, isildu zara behingoan. Aurpegira begiratu diozu sasikume eta adarkumeen anaidiko buru den Louis sofa-lagunari. Are barneratuago nabaritu duzu sofa likatsuan, bihotzeko lagun kalaxkakidea fagozitatzen ari den piztia balitz bezala. Baiezko zeinua egin dizu. Ez dakizu onespenarengatik ala behingoz isil zaitezen. Eskua kokospera eraman du, hausnarketa sakon bat egin nahiaz edo. Ondoren, biboteko bixarrak ferekatu ditu luzaroan, ahoa zimurtu du eta afrikanerrez birao egin. Isilune luze baten ondoren, zuri begira, Never mind, diosta errusiar baxuaren boz grabe ultrahilobikoaz. We are all a bunch of losers. Ez kezkatu. Galtzailekume hutsak gara denak. Eta orduan zure ondoan erdi etzanik den Uncle Louisi besoa bizkarrean bermatuta, trapuzko mihiaz aitortu diozu maite dituzula etxe estrainio hartako biztanleak.

Maskuria deika atzera. Kostata jaiki eta komunerako itxurak egin dituzu, baina Louisek besotik estu hartu eta ezetz gizona, joateko otoi loredira eta husteko bertan lasai, ez ote dizu ba agindu. Kristalezko ate lurrindua ireki dizu. Hotza. Beste aukerarik ezean, lotsatuta irten zara sastraka idor eta belar burusoilduko loredi koxkorrera. Pare bat aldiz estropezu egin eta erortzeko zorian izan zara. Sekulako hotza egiten du. Izerditan zaude. Izarrak ñir-ñir. Non garaztatuko duzu? Aurrera egin eta landare igokariz mukuru den adreilu okreko harresia bustitzen hasi zara lasaitu ederra hartuz. Azken pixa tanten erreklamoz zakila astintzen ari zarela Trippy untxi purpura begira-begira duzula iruditu zaizu. Duda egin duzu une batez ez ote dizun famili ganoragabe hartako edozeinek drogaren bat sartu edarian. Ordurako dena zaizu arrotz Saldivia, guztiak erabat eskutatik ihes egin izanaren sentipena duzu. Seko mozkorrik zaude, gorputz txarrez eta loki aldeko buruko min gorrez. Trippy etxeko edozein adabakietan, gutxiena uste duzunean azaltzen ari zaizunez, purpura-koloreko untxiarekin obsesionatu ote zaren, hainbeste non nonahikotasunaren dohaina duela sinetsita zauden. Marrazki bizidunetan bezala Trippy bakarra ez baizik eta bi, lau, zortzi hamasei, hogeita hamabi, ehunka Trippy, zelulak bailiren tai gabe biderkatzen imajinatu dituzu... Eta Trippy klonatu horiek nonahi dabiltzala, zu izorratu nahian. Trippyen plaga bat imajinatu duzu, Australiako harakoaren modura. Eta, Trippy, zure asmazioa balitz? Zure paranoiatako bat? Arnas falta sentitu duzu. Kristal lurrinduko ateari jo eta jo hasi zara. Suabe hasieran, urduri eta fuerteago ondoren. Inork ez dizu zabaltzen. Dantzan segitzen dute malapartatuek, zuri ikusezin eginez. Musika topera da, Spandau Ballet. Zorabio antzeko bat. Ostia! Nork deitu dizu neguko barbakoa hartan muturra sartzera? Ez harrotu hautsik motel! Ez harrotu! Zorabio antzeko bat sentitu duzu. Barrenak erreta gero, korrokadak, arnasestua eta botagura. Denborarik ez eta enbor moztuko buztinezko murkoan bota duzu txahala. Berriz ere kristalezko atera gerturatu zara baina orduan ez duzu itxoin behar izan, ze Auntie Ilonak ireki dizu atea, eta, irribarre zabalaz, Are you OK, mon cheri?, bota dizu ahots eztitsuaz, xomorro-xomorro, azaletik xalo baina barrenetik azpizapo jokatuz. Zu kanpoan luzaroan edukiarazita, aurrez bete gabeko lanegatik, zu izorratu eta zigortu nahiz ez ote dabilen sinetsita.

Irribarrea simulatu duzu saloian sartu zarenean. Rayk begirada galduarekin esaldi ulertezina bota dizu. Ilona atzera dantzan hasi da, besoak gora, zilarrezko uztaidun eskuturrak modu sasi arabiar edo andalusiez errotatuz. Erabat txikituta, sofan jesarri zara. Gogoa ospeldu zaizu. Bertan da, Louis zure aldamenean botata, sabaiko kristalezko bolan begirada finkatuta. Ray lurrean eserita dago eta musika aldatzeko duen umegaiztoaren temaz, –hau bai, hau ez...– etxean dauzkaten CDen zapata-kaxetan lardaskan jardun da, gustukoenak sailkatzen. Halako batean, We are immaculate kantua entzungarri. Laurogeiko hamarkadakoa izanagatik, gaindiezina zure iritziz. Ray eta Ilona elkarri estu helduta dantzan jarri dira. Ilonaren buru eroria Rayrenean bermatuta. Zinkurin hotsa. Aldamenera begiratu duzu. Louis negarrez ari da. Ilona, berriz, begiak itxirik, minduraz bezala, buru goratuari bueltak emanez. Negar isil, atsekabetua da sofalagunarena. Horren aurrean ez dakizu zer egin, edo zer esan. So she named, horrela zuen izena bota dizu Louisek. Nork? Nakarrezko tanta urdin, arrosa eta gorriak dituen gurutze lakatura bideratu du begirada, Immaculate ipintzen duen pelutxearen xingolaraino gero. Musika horrek oroitzapen mingarri bat, tekla oso gaizto bat jo izan balu bezala. She was just fourteen... Hamalau urte baino ez zituen, jarraitu du bakarrizketan, zu han ez bazina bezala. Ez dakizu, ez zara oroitzen, zein garai zehatzetan hasi zaren susmatzen, jakin ez beharrekoa; orain sofalaguna hitzerdika agerian jartzen hasi zaizuna. Orduan dena argi ikusi duzu, korridoreko fotoan ageri zen neska gazteenari zegokion Trebelsitarren puzzlearen fitxa galdua, nakarrezko gurutzea, Wendy pelutxea, Immaculate ipintzen zuen xingola, Louis Trebelsiren negar atsekabetua, Ilonaren erraietako mina...

Hortik aurrerako guztia borborka doakizu. Immaculate hitzaren ordez, she pertsona izenordaina erabiliko du aurrerantzean Louisek. Diru-zorrotik foto-sorta maiztua aterako du. Neskatxa ilehoria saskibaloiaren antzeko kirol ezezagun bat jokatzen. Netball, zehaztu dizu. She was a marvelous Goal Shooter. She played like an angel, atera zaio. She was the best player in High School. Motots luze batekin, baloia uztairatzen ageri da. Beste foto batean festarako belaunetarainoko gona arrosa argi arin zein txarol doratuzko ballerine zapataño laxodunarekin ageri da. Ilauna, lausotua, pastel-kolore modukoa da fotoa. Begi handi urdin eta inozentzia osoz. Alabaren gaixotasunak ARC erakundeko lana galtzera bultzatu zuela… Immaculate fools taldearen kantua supituki amaitu da eta eraitsi egin da Louis. Eskuak begietara eraman ditu. Besoa sorbaldan bermatu diozu. Ilona dantzan ari da, baina zuei begira. She was, she was, she was... Hainbesteko shewas-ek lokiak kolpatu dizkizute gogor. Oihu egin nahiko zenuke, arroketako eremita aszeta baztertuenak gauerdi trumoitsuan botako lukeena: gorra, sakona eta azkena.

-3-

Trebelsitarren neguaren elurretan lehen odol-aztarrenak antzematean, nahiago dukezu ezer gehiago ez jakin, ez xerkatu, ez igarri, eta ez ohartu. Eta, oso bestela, desioko zenuke eurekiko tarte handia utzi, saihestu, ilki, eta, zauden arratoi-zulotik beti betiko ihes egitea. Baina ezinbestean, Louis Trebelsi, etxe eraitsiko gizonak hizketan borborka segitu du, esplika ezinezko behar duen alabaren galera esplikatu nahian: She was, she was, she was... Eta, mozkor-mozkorra egonagatik, jabetu zara pozak zein diren bozkario eta bridarik eza, baina penak zein diren mingots eta soraio, aurkitzen zaren egoera etilikoan. Nola bultzatzen zaituzten tristura etilikoek ordura arte gorderik zenituen arroka, harkaitz eta amildegien aurka; nola arrastatzen itzulerarik gabeko korronte, zurrunbilo eta estolda pozoituetara. Ene! Zein musika uherretan murgildu den zure sofakide dohakabea: She looked like a porcelain doll..., portzelanazko panpina zirudiela aitortu du. Pertza bete ur eskatu zigun... Immaculate-ren gantzik gabeko esku kristalezkoek... Laguntzarik gabe lortu zuten konketa jaso... Eta, eskuez aurpegia freskatu zuen luzaroan... Antzinatik, arbasoengandik ez kontzienteki jasotako keinu bat, erreflexu bat, jokatzen ariko balitz bezala. Prest naiz, adierazi nahian, edo, Egun handira arte. Inor baino helduago; inor baino prestatuago eta inor baino bizkorrago. Une hartan, Louisen begi izutuek zuri begiratu dizute laguntza eske. Malko bat isuri du. Ilona bazterrean da, eskuaz begiak estaliz. Gaua egin da etxe hartan. Gandu beltz horrek zerorri bete-betean harrapatu zaitu. Dena pikutara doan une latz eta tinkoaren aurrean, Rayk jauzi mortal hirukoitzaren hautua egin du. Ezagutzen ez duzun kantu bat ipini du, Sugar Man delako balada ospel edo letania, bertako rock talde batena edo behar duena. Eta, ondo atera zaio apustua. Ilonak eta Louisek elkar besarkatu dute eta abestiak iraun duen denbora guztia hitz goxoak elkarri esanez eman dute. Musikak salbatzen gaituela bururatu zaizu orduan. Gero beste kantu alaiago batzuk etorri dira, giroari eustekoak eta Ilonak eta Rayk dantzari berrekin diote. Lasai antzean hasieran, narrasti-dantzan geroago. Louis zure ondoan da, bere barnean sartuta. Sakonki sentitzen dut, esan diozu, I am deeply touched, edo mota horretako muinik gabeko hezurra jaurti diozu, aurpegira begiratzeko adorerik gabe. Eskuak sabel gainean txirikordatuta dauzka. Begiak erdi itxirik, minduraz. Ohartu zara zubi bat eraiki dela Louis eta zure minaren artean. Inori aitortuko ez zeniokeen bihotzeko zure min handia aletuko zenioke gizon ezezagun kuttun horri; Louis eta biok barren errausturiko montgolfier baloi huts bana zareten aldetik.

Bee Geesen Tragedy ari da zure tinpanoak tai gabe kolpatzen. Barbakoa erratuaren erre aroma nardagarria etorri zaizu kolpean. Begi erdi itxiekin dago Louis, lo-sustan. Trippy erraldoi bat begitandu zaizu, hain zaude obsesioak hartuta. Louis zure sofakideari kontatuko zenioke aitarena. Ze hari begira ohartu zara Afrikarako bidaia nekagarri hura hutsala izaten ari dela, aurrerako ihesaldia. Hil-hurren duzu aita Oknostiako periferiako zahar-etxe batean. Munduaren azpilean mozkorrik egon ordez, haren ondoan beharko zenuke, hari besoa ferekatuz, gaitzari begietara so. Baina zuk herio azeriari begirik ikusi nahi ez, antza. Behin bakarrik bisitatu duzu Betiereko Karitatearen mojek gobernatzen duten Zazpigarren gaztedi izeneko zahar etxean. Hiri aldirietako eraikuntza arrazionalista batean da, arboladi koxkor bat ere badu. Bisita motza izan zen. Zainketa aringarrietako sailean zeukaten zundaz beteta. Oso zurbil topatu zenuen, oxigenoa hartzen. Hitz hutsal batzuk gurutzatu zenituzten. Ohetik jaikitzeko apetatsu zen. Agontzen lagundu zenion. Kostata, serumaren esekitoki gurpilduna hartuta korridorearen barrena mantso ibili zineten, harik eta leiho baten parean geratu behar izan zenuten arte, hain ari zen arnasestuka aita. Leihotik begira jarri zineten isilpean. Hiria inguratzen duen mendilerroa apenas ikus zitekeen hodeien erruz. Zuek bion begiradak elkartu egin ziren une batez. Gogorra izan zen aitaren behinolako begirada zorrotzaren iltzeak zugan josita sentitzea. Berunezko arratsaldea zela gogoan duzu. Uste izan zenuen une hartantxe hegazti hegalari bat azalduko zitzaizuela begi bistara eta aitak, Zapelatza! oihukatu eta horrela apurtuko zuela bion arteko urteetako inkomunikazioa. Zure aitak egin ohi zuen moduan, mendi, itsaso edo autoz edozein hegazti azaldu eta horrela bataiatuz. Zapelatza izan ala ez izan, harentzako tamaina jakin batetik aurrerako hegazti guztiak, zapelatzak. Berdin egingo ote du orain? Ba ote zapelatzik hemen, munduaren ipurdian? Ba ote, aita dagoen lekuan? Gogoz deseatu zenuen hegaztiaren etorrera. Inoiz baino gehiago. Ez zen, ordea, zapelatzik agertu. Aitari unadura handia ikusita gelara itzuli zineten, berriz ere isilpean. Hitz pare bat gurutzatu txori itxurako erizain mokoker antiojodun batekin eta ospa egin zenuen. Irteerakoan haren gelako beiraterantz begiratu zenuen. Euria zarra-zarra. Zuri begira zen aita dudarik gabe, bata urdin ilun erdi ireki eta pijama marradunaz, haren sudur kakoaz, hegazti mitologiko, pantokrator edo beso luzeko txinatar itzala balitz bezala. Unatuta zu, eta mela-mela. Une horretan azkenetan edo hilik behar duenak. Baina nahiago zuk Saldivia berri lazgarriak kanpoan harrapa zaitzan; edozein hotel anonimoetan telegrama, fax, dei, email edo Whatsapp tristea jasotzea: Aita hilik. Stop. Ez duzu adorerik alta, aldi baterako bidaiatzeari laga eta hura azken egunetan artatzeko. Zahar-etxera doan 8. tranbia linea hartu eta gizalegezko bisita triste bat sikiera egiteko... Errukirik ez duzu, Saldivia. Eta, zuk nahi izan edo ez izan, zahar etxean ikuskatu ahal izan ez zenuten zapelatzak bere bidea egin eta Europatik, Afrikaren Hego muturrean aurrez aurre topatu duzu. Eta ez; ez zara ausartu sofalagun kuttunari zure baitan den neguaren berri ematen. Hark haragi-bizitako mina erakutsita ere. Une hartantxe gozoro lo dautza. Estaltzen zaituen gandu beltza burutik erauzi nahi duzu. Amesgaiztoaren zirkulu dantesko horretatik ilkitu, kosta ahala kosta. Baina penagarriaren hurrengoa den egoera hartan lagun zaitzakeen bakarrak, Louisek, umekiro lozorroan dirauen bitartean, Ray eta Ilona telebistako bideoklipaz baliatuz, Bohemian Rapsody ari dira kantatzen, sufre eta txerren-hazidun sundaz, elkar ahaidekeriaz besarkatuz. Rayk eusten duen balizko mikrofono alkatxofa bati zuzenduta, ozen eta bi ahotsetara kantatuz. Kanta hura performatzen duten lehen aldia ez dela nabarmen salatuz. Eta, aitortzea zail bazaizu ere, emaitza nahiko duinarekin. Kantua amaitzean sofatik jaikitzea lortu duzu ozta-ozta. Rayrengana jo eta eskale baten moduan garturatu zatzaizkio. Besotik heldu diozu. Goazen etxera, Ray; etxera esan diozu, hotelera esan beharrean. Kasu izpirik ez. Izeba-ilobek ero moduan dantzan segitu dute. Metro batez aldendu zara. Pentsamendu ilunak. Zure aitak maiz esan ohi zizun hura berriro ere buruaren bueltan hegaldaka. Ez harrotu hautsik, motel! Ez harrotu. Moztu itzak hire soroko belarrak, hire sorokoak soilik. Eta ez, inola ere ez… Ez itzak auzokoaren hautsak harrotu. Zer gerta ere… Nork esango ote zizun aitaren baratzeko letania zahar, salmo, mantra edo dena delakoak honaino, munduaren azpileraino segituko zizunik? Noiz eta orain? Zure Oknostia berde, hertsi eta euritsutik, honaino hegan segituko ote zuela zapelatzaren formako mamu hegalariak? Noiz ikasiko duzu lezioa? Nork esango zizun, aitzitik, munduko azpiletako leku hartan berotasun pixka hura jasoko ote zenuenik familia zartatu ganorabako bezain maitagarri haren baitan? Eta irudipena duzu Hegoafrikan Trebelsitarrenean bizi izaten ari zaren negua luzatu eta ipar hemisferiora laster datorkizukeen neguarekin teilakatuko dela. Minetik ihes egin nahi eta mina atzera zilarrezko bandejan opari baitakarzu.

Eta deseroso sentitzen hasi zara. Okela errearen usain sarkor nardagarriak, izeba-iloben tribuaren dantza obsesibo erdi ahaidekeriazkoak, bi txolinak, Trippyren agerpen benazko ala alegiazkoek, etxekoandre otzan antzekoaren ifrentzuak, erdi bromazko erdi benazko orgia sataniko baten itxura ematen diote hori guztiari. Eta zu hotelera eramateko batere presarik ez duen Rayri orain muxu, orain ostia parea emango zenioke. “Latino, sácame de este círculo infernal”, erregua gogora. Esnatu da Louis behingoan. Harengan ipini dituzu esperantzak. Hotelera joan beharrean zarela erregutu diozu. Ia ahuspeztu ere egin zara. I need to go home, esan diozu zehazki. Berehala ulertu dizu. Hark Ilona geldiarazi eta etxekoandreak musika bat-batean amatatzean bukatu da festa. Esker onez, Louisi gerturatu zatzaizkio eta nire anaia zara, aitortu diozu. Zehatzago adierazita, My fucking brother esan diozu, gogor estututa. Argiak piztu dira. Gaualdirako utzi dizun Sprinboks-en elastiko nazional berdea –dagoeneko izerdiaren laguntzaz bigarren azal bilakatu dena–, erauzten hasi zaren arren, ezetz, gordetzeko euren oroigarri ez ote dizu ba esan Louisek. Musu eman diozue elkarri, lider sobietarren modura. Bera ez beste guztiak kanpora atera zarete.

Sekulako hotza egiten du etxeko atarian. Kamiseta hutsean da Ilona. Begietako errimela pailazo negartiaren modura lausotuta dauka eta zuztar markatuko kamiseta izerditua gorputzera itsatsita du. Apartean hartu zaitu. Eskuak hartu dizkizu. Oso estu besarkatu duzue elkar, haren titi oparoek geriza eman dizute berriz ere; behar-beharrezko zenuen besarkada izan duzu, bien arteko su-eten efektukoa, eta, teknikoki kontsolagarria, txikitan amak eman ohi zizkizunen modukoa. My little poor boy, edo horrelako zerbait xuxurlatu dizu, negar zotinak ia ezin ezkutatuz. Masailean fereka eta atximurraren tarteko zerbait egin dizu. Zuk etorri zaizkizun hitz goxoenak esan dizkiozu ordainez. Hurrena laster itzuli eta hutsik egin gabe egingo diezuela bisita agindu diozu. Une hartan soilik jabetu zara, ordu batzuk lehenago ezagututako jende klase bat zein sakonki maitatzera irits zaitezkeen. Zeure buruaz harritu zara Saldivia, askotan erlazioetan axolagabe, horkonponeko jokatzen duzun horrek. Bai Louis, bai Ilona eta bai Ray gau luze hartan muinetik modu zentzugabean maitatzera iritsi zara. Baina maitatzen dituzun modu berean etxe-barne eraitsi hura betirako uzteko behar eta gogo bizia duzu. Zure barneko hautsak harrotu izanagatik, sekula zapaldu behar ez zenuen gunean jausi zaren irudipena duzu. Neguko barbakoa bezala barren-barrenetik txondortua, errauts bilakatua. Negu gorriko errautsak zure betazaletan. Askatu dizkizu Ilonak eskuak behingoan. Autoan sartu zara. Zuri begirik kendu gabe jarraitu du. Amorratuta zaude. Eskua zu zauden leihoaren parean pausatu du Ilonak. Hatzez beiran kolpetxoak. Beltz bat eta bi kortxea. Mon che-ri, mon che-ri, mon che-ri, daktilografikoki tai gabe diktatuz. Autoaren motorra piztu da. Eskua leihotik kendu du behingoz. Berandu arte geratu da etxeko atarian tarteka besoaz agurtuz. Hurrena laster itzuli eta hutsik egin gabe egingo diezuela bisita agindu diezun arren, bikotea berriz ikusiko ez duzula ongi bai ongi dakizu. Hego hemisferioko negua, iparrekoarekin kateatu den gauean. Goiz negu, bi negu.

-4-

Minotauroaren labirintotik atera izanaren sentipenez, zure gorputz-arima uzkurrak baretu dira. Goizeko laurak edo izango dira Trebelsitarren etxe malapartatua utzi duzuenerako. Rayren begirada irakurrita zurekiko suminkor dela ondorioztatu duzu, izabarenetik goizegi atera izana leporatuko balizu bezala. Ez du txintik atera puska luze batez. Gidatzeari lerratu zaio.

Isilik eta muturtuta egin dituzue hurrengo kilometroak. Herrak barruko lehoi auto-suntsitzailea piztu du Rayrengan. Stopetan azeleratu, zebra-bideak alfonbra hegalari gisa erabili eta semaforo gorriak marrubizko gozokiak bailiren irentsi ondoren, bere gogara ibili da 200 Km/o-tik ez oso urruti. Bidegurutze zabaletan, ikusmena eta zentzuak baino, intuizioa eta zoria erabilita, izebarenean utzitako laurogeiko musika autoan txertatuta, oihuka zihoan. Derrapatze parea eta hamaika irrintzi egin ostean, hotelera daraman saihesbidean BMW zuri bat geldirik azaldu zaizue. Rayk berandu erreakzionatu du. Baina bat-batean balaztatu duenean, yarda bat egin du atzera martxan eta bide-bazterrean laga du leihoak irekita. Autotik atera da, zu atzetik. Emakume bat kordea erdi galdutan, burua atzeraka botata, sudurpean odol sikuaz. Howzit? galdegin dio Rayk, eskuin eskuko bizpahiru hatz loki aldera bilduta, polizien edota scouten diosala imitatuz. Zerorri ere gerturatu zatzaizkio. Hogeita hamar urte ingurukoa. Ile beltz eta begi azur nabarmen bezain galduak, ebakortz banandu kamuts ederrak, zetazko blusa perla pikoduna, jaka gris eta minigona beltz estuen artean eta bi zango luze akasgabe, orpo luzeko takoiak. Festarako baino exekutibo lanerako janzkera aproposagoa. Ez dakizun arrazoi bategatik Sandibel bezala etiketatu duzu, Musika estrainio bat aditzen da, monotonoa baina aldi berean erakargarria, Angelo Badalamentik Twin peaks telesailerako osatutako harako Dreams-a, edo zer edo zer. Mugiezin dago dama. Are you OK?, berretsi du Rayk. Baietz ba, ondo dagoela neskak, totel, urruneko planeta batetiko ahots likatsu, apur bat lataratuaz, ezaxolatuta. Uzteko bakean, joateko, arren. Forget me! Ondoren lepoa jiratu eta begirada deslai gutxieslea zugan finkatuz, Are you Charlie?, galdetu dizu mantso, frantses ahoskeraz. Begiak hertsi ditu, une batez eta irribarreño lausoa marraztu, izterrak igurtzi, oroitzapen gozagarri bat baletorkio. Zu berriz, tonto aurpegiaz, mutu geratu zara. Leihoa itxi du. Ia zentzurik gabe, droga txar batek eraitsia den Sandibel, zuek baino apur bar ankerragoak diratekeen bidelapur edo bortxatzaileen bazka erraz izateko moduan errepidean lagata, atzera autora jo duzue erdi arrastaka. Ziztu biziaz abiatu du Rayk autoa, haserre antzean. To fuck or not to fuck. That is the question, bota du. Har gaizkidearen begirada maltzurrak min eman dizu.

Mirakuluz bada ere, lortu du Rayk Hotel-Casino Peermont-era zu onik garraiatzea. Do not entry seinalea dakarren burdinazko haga ireki dizuen polizia txakurdunari esaldi pare bat bota diozue, mihi-lehorraren imintzioak eginez eta hoteleko parking irekian sartu zarete mantso. Autoa geratu du Rayk, motorra itzali gabe. Begietara begira, bi aste barru Emma-Ray txikiari ebakuntza egin behar diote, bota dizu (zu isilik). Ez. Ez da grabea, amigdala kontu bat baino ez, segitu du (isilune are luzeagoa). Baina beldur naiz; hain da txiki eta hauskorra... Ardikiro begiratu dizu. Besoa sorbaldan bermatu diozu. Lasai, erantzunez (lehenengo tontakeria). Dena ongi aterako da (bigarrena). Edozer gauzetarako, hemen naukazu (azkena eta okerrena, handik astebetera ia bi mila legoatara izango baitzara).

Eta honenbestez, amaitu da bi negu iraun duen gauaren kronika. Hego hemisferioko negua iparraldekoarekin kateatu denekoa. Agortu da agian bidea topatu ordez, ez idaztea, ez xerkatzea, ez abiatzea, eta oso bestela, ahaztea, tarte handia uztea, betiko buruz behera lurperatzea merezi zuen neguko bidaia. Idazleak sasikumeak gara, ordea. Ray eta biok, Hotel-Casino Peermont-eko parking irekian zaudete, elkar agurtzeko momentu hunkigarrian. Une kuttun baina erdiragarri horretan pentsatzekoa da elkarri beti betiko odol-anaiak izango zaretela aitortzea. Trebelsitarrak beti betiko bihotzean eramango dituzula zerorrek gaineratzea. Elkar sinbolikoki malutatzea. On Monsters and Men taldearen CDa ipini du Rayk, eta Little talks kantatzen ari den Nanna Bryndís islandiarraren ahots glaziarrak distilatzen duen bakardade sentimenduak, intzigarra daragite zuen begi-gogoetan; baita Rayrenetan ere itxuraz. Denak bultzatzen du Saldivia, zure neguko bidaia triste honen kronikari naizen honek, barbakoa errearen istorio gordin bezain eder eta sentimenduzkoaren gaizkile naizen aldetik, –erredimitzeko bada sikiera– taxuzko amaiera emango diodala; apurka apurka diminuendo, decrescendo, smonzando, stinguendo edo morendoan jaitsi, eta, nola bitsa hondarretan, desagerraraziko dudala, soinu handirik egin gabe amatatu. Aitzitik, iraungitzearekin batera, istorio honen berri duen ororen bihotzean kondar argi finduna, edo erreberberazio estrainio iraunkorra opari lagako zaiola. Gertakizunen ur-emariak bion arteko anaitze bidaiarenak egin duela pentsatzera garamatza. Malko potoloak irtengo zaizkizue, gauza hagitz ederrak esango dizkiozue. Esate baterako: Europara egitera zoazen bidaian, ez ahaztu gero Oknostia bisitatzea. Ez hutsik egin, gero! Jakina baietz elkartuko garela. Emma-Ray-ren ebakuntza igarotzean, falta gabe hots egingo dizut eta horren moduko boutadeak esango dizkiozue elkarri. Eskuak irmo bolantean. Little talks agortzear dela, gingilean itodura nabari duzu. Boys don't cry. Azken hitzaren bila zabiltza Saldivia, ederrenaren bila, ginga gorri ezti-potoa. Nora joan ote dira zure komertzial perfektuaren erretolikak? Bila eta bila ari zaren arren, ez zara esaldi egoki bat taxutzeko gai sikiera. Zezelka ari zara. Begirada uxoa gurutzatu diozue elkarri. Denbora ahitzen ari zaizue. Azken hitz horren bila, ederrenaren bila zabiltzan arren, hitz horrek sortu nahi ez. Euria hasi du, eme eta hotz.

MARRUBI HODEIAK

Eccoci qua a guardare le nuvole

Su un tappeto di fragole (Modà)

O everything is tickety-boo on such a dreamy peaches and creamy day.  (Merry Andrew filmetik. Johnny Mercer eta Saul Chaplin).

-1-

Maite ditut pailazoak Diego, umetan bihotza urratu zidatenetik maite ditudanez. Mendi-mendiko nire sorlekuan handia izaten zen zirkoaren etorrera. Ez ziren noski, gurera propio etorriko. Bi hirien arteko pausaleku, saio bakan batzuk eman ohi zituzten erdi musu truk, interes komertzialagatik baino, herriko isolamenduarekiko errukiz seguruenik. Gutxiena uste eta ia inork espero ez zituenean azaldu ohi ziren Gran Circo Italiano, Circo Internazionale, Il Colosso di Roma edo Circo Rimini izeneko konpainia sasi-italiarrak, lurralde laiotzari kolorea, ametsei bazka eta bihotzei su-garra ematera. Sudur gorriak maite nituen nik oroz gain, gizakume baldres ez-egokitu horiek. Bihotza pil-pilean, begirik kendu gabe miratzen nituen euren jauzi, kolpe, zilipurdi, irri, negar eta ateraldiak eta saioa amaitzean, haurrak begiak piztuta baina apur bat etsituta –auskalo noiz etorriko zen berriz zirkoa gurera- euren etxaldeetara itzultzen hasi orduko, aulkian iltzatuta segitzen nuen nik mototsak kiribiltzen. Argiztapena itzalita eta langileak oholtzaren egitura eraisten hasiak izango ziren, traje eta gorbataz zen nire aitatxo eskutik tiraka hasten zitzaidanean, goazen maitea, bukatu da funtzioa erregutuz eta nik ezetz eta ezetz erantzuten nion muturbeltz, pailazo jauna ezagutu nahi dut, eta, ezin da, maite, aitatxok eta mainaka hasi eta kasketa latzean jarraitzen nuen, harik eta aitak erdi aspertu, erdi onberatasunez amore eman, eta, tira, goazen kamerinoetara esan eta pozez lehertzen nintzen arte. Zirkoa etortzen zen aldiro errepikatzen zen eszena. Berdin zuen euri, kazkabar, haizete, elur edo bero-sapa. Negarrak irri eta emozio bihurtzen ziren eta karpatik irten orduko, atoi eta orga artean sigi-sagaka gidatzen ninduen aitatxok iluntasunean janari usain, mahai tresnen hots, iskanbila, sesio, kedar, lurrun, zaunka, marruma, marraka, gorotz eta giza-sundaren artean, harik eta ermita magaleko txondor-larrain eta zabortegiko lugorrian kanpatzen zuten zirkoko artisten karabana artetik, pailazoari zegokion gurpil-etxola korrokoildura iritsi, atea kax-kax jo eta italiar boz higatu suabe batek sartzera gonbidatzen gintuen arte eta behin karabanako eskailerak igota -hori zerura bidea-, artean ni zure adinekoa izaki Dieguito, bihotza taupa-taupa, aitaren gibelean kukutzen nintzen eta bata zuri zirpilduko pailazo nekatuak, makillajea erdi ezabatuan goxo hartzen ninduen, eta garai hobeak ezagututako zumezko besaulkitik betile faltsuak erauzten ari zela, ‘Ciao bambina: come stai!’, esango zukeen, eta berdin zuen pailazoaren bihotzean euri, kazkabar, haizete, elur edo bero-sapa, makillajea kentzeari lagako zion une batez, bere belaunetan apatx igoaraziko eta nire izena galdetuko zidakeen eta oraindik ere indarren bat aterako zuen ni are gehiago miratzearren truku ederren bat paratzeko, zilar-ezkatazko sardina zahar dirdaitsu bat nire golkotik ateratzeko eta irribarrez oparituko zidan, karabana utzi aurretik makillajearen arrastoak uzten zizkidan musu potoloa emateaz sekula ahaztu gabe, eta horrek guztiak nire bihotzeko txingarrak hauspotzen zituen, izarretara goratzen, aupatzen eta oparitzen ninduen hurrengo egun, hilabete eta urtaroetan. Ez nuen besterik behar esne-mamitan sentitzeko. Koskortu eta urte luzez gorde izan nuen umetan ezagututako Gambari, Peppino, Podestá edo Firuletti pailazoekiko grina kuttun hura. Bitartean bortuko herritik kapitalera jaitsi ginen bizitzera, eta horrekin batera Europako eta munduko zirko printzipalak ezagutzeko aukera izan nuen, nahiz eta ordurako kamerinoetara joateari laga nion, apur bat lotsaz eta baita konpainia handietako pailazoak eurak ere iritsezinak imajinatzen nituelako, jainko txikiak. Hala eta guztiz ere, nerabezaroan ondo sartuta izan arte bizirik segitu zuen nigan pailazoekiko ilusioak. Helduarora iritsi eta gurasoek niretzako aspalditik moldatuta zuten bizitza erosoari uko egin eta bide berriak urratu nituen, ingeniaritza ikasi eta nire kasa telekomunikazio alorreko enpresa sortuaz. Eta bizitzaren ur handietan sartuta, nire izerdiz enpresa aurrera ateratzea lortuagatik, beldur nintzen ez ote zen pailazoekiko gogo samur hura nigan betirako lokartua geratuko, haurtzaroko lorategi berreskura ezinenetara aldenduko. Eta hala izan zen. Pailazoen kontu hura ahantzi egin nuen oharkabean. Ez zen egun batetik besterako kontua izan noski. Beste interes batzuen hareek estali zidaten gogoa. Baina hara non Diego, zutaz haurdun geratu eta sabela puztutzearekin batera, nola ilusio berri bat piztu zitzaidan, zi jaiotzean atzera zurekin pailazoetara joateari berrekingo niola alegia. Banuen esperantza, zirkoan zure begi piztuak ikusita, txikitako gogo hura nigan berriz ere erneko zelakoa, aita zenak ni zirkura laguntzean sentituko zuen antzeko zerbait: oroiminaren oroimina, umetan soilik izaten den bihotz-pox horren oihartzuna edo ez dakit zer. Baina bai zera! Zelako zontzona eta zanpana ni! Orain artean zurekin zirkora egindako saiakera bakarra disparate hutsa izan da, frakasoaren hurrengoa. Duela bi hilabete izan zen. Ekitaldia hasi eta berehala, arreta galdu, seko petraldu eta alde egin behar izan genuen, lapur gaizto eta traketsen modura egin behar ere. Karpa utzi nuen lotsatua, penatuta eta minduta, umetan kuttunena nuen Quimpetto pailazo-buhameak, oinekin arrabita jotzen zekienak, aurpegian pastela lehertu edo aulkikada bat jo izan balit bezala. Esperientzia erratu hark zeharo zapuztu ninduen. Ze alde batetik nabaritu nuen ez zitzaizula zirkoa piperrik ere inporta, are gutxiago pailazoak eta okerrago dena: askoz ere nahiago zenituela telebistan infinitura arte botatzen dituzten zaborki-bizidunak, modu hipnotikoan batere neurririk gabe kontsumitzen dituzunak. Hiperaktibitate nekosoak ez baitizu egonarri izpirik uzten, eta ez dakit inoiz lortuko ote duzun. Barka pentsamendu hauek, Diego. Ez ote naiz gogorregi zurekin? Baina hori ez da kontua. Kontua, eta ezagutzea are gogorrago egiten zaidana zera zen: zure interes gabezia ikusita ondorio oker batzuetara iritsi nintzela; irudipena nuela gaurko pailazoek ez bide zutela garai batekoen kasta edo mamirik, izaerarik gabeko espektroak zirela, mamu hilak, pailazo faltsuak, alegia. Edo bestetan ilunago pentsatzera iristen nintzen: nire buruari egozten nion errua, aldatu nintzela, ez nintzela atzera pailazoengandik samurtasun, poz edo pena sentimendu izpirik jasotzeko gai izango. Eta azalez mudatu izanak seko penatzen eta unatzen ninduen. Hori uste nuen baina usteak erdi ustel, ze kontua da pailazoekiko gogo samur hura betirako lokartua zegoela uste nuenean, hila zela ez esatearren, dena galdua zela ohartzerakoan, bizitza maldan behera zihoakidanean, hara non Fragole pailazoa azaltzen zaidan. Hortaz hitz egin nahi dizut Diego: amatxoren subajuak bero diraueino, goxo-goxo lo zautzan bitartean Fragole pailazoaren ipuintxoa kontatu nahi dizut, betiko bihotzeko kutxan ondo gorde dezazun, nirean gordeta izango den bezalaxe; hesia urratu eta otso beltza berriz gure bizitzan sar ez dadin, berriz ere haginka egin ez dakigun. Behin betiko ospa egin dezan.

-2-

Makur hasten da gure ipuina Diego, makur hasten denez. Atzo zortzi du abiapuntua eta zuri zor dizut beraren ernamuina. Goizeko seiak dira eta hamabostean behin bezala autobusez abiatzen gara aireportura. Otso beltzari dagokionez asteburuko zure zaintza, iparraldeko hiri batera doan hegazkina hartu behar duzu. Otsoari bildotsa ematea beste erremediorik ez dut, urkatuaren amari urka-bilurra gordearazi edo fusilatuarenari bala ordainaraztea derrigortzen zaien bezalaxe. Horixe ebatzi baitu epaileak niri begietara begiratzea makurtu gabe, hamabostean behin otso beltzak zurekin egoteko eskubidea duela. Eta nik, gizakume zibilizatuek egin behar dugun modura, esana aditu beste erremediorik ez dut. Ze epaileek ez dute esaten, egiten edo sentitzen Diego, epaileek ebatzi egiten dute, handitzen zarenean ikasiko duzu, eta ebazpen hotz eta buruargi horien ondorioz, munduko injustiziarik ankerrenak gauzatu litezke. Hortaz jardun naiz pentsatzen aireporturako autobusean arnasestuka eta eztarriko korapiloaz eseri naizenean. Iparraldeko hiri hartara zaramatzan ontziratze-atean laga behar zaitut hamabostean behin. Hori omen da gizalegea. Eskerrak bost urteak bete dituzunez geroztik ez zaitudala hegazkinean lagundu behar. Hegazkin konpainiako langile bat arduratzen da guztiaz. Ez dut hortaz otso beltzaren aurpegirik, are gutxiago haren hats ustelik atzera usnatu behar izango; nahikoa dut itzulerakoan haren usain sarkorra zure azal-arropetatik ahalik eta azkarren uxaraztea. Goizeko seiak diren arren dagoeneko bero da, gauean apenas freskatu duen. Ez dut begiak biltzerik lortu. Buru eta obarioetako minez naiz izerdi patsetan, soinekoa gorputzera itsatsita. Pentsa, titi-kopak ipintzeko astirik ez eta besape eta areola inguruetan blaitu zait alkandora luze moduko soineko bakero estua. Larri erdietsi dugu aireporturako autobusa. Erdi hutsik dator eta fantasma baten moduan apenas argiztaturiko hiribideak zeharkatzen dituen bitartean, zurekin haserre nator, ze gosaritan kakao katilua irauli, soineko guztia zipriztindu eta beste hau jantzi behar izan dut lasterka batean. Psikologoak esaten dit zurekin haserretzean pentsamendu positiboetan ipini behar dudala arreta. Egoera irauli behar dudala, alegia. Egintza horretan jarri naiz zuri begira, autobusaren iluntasunean eskua poltsatik igerian, pastilla lasaigarri bat arrantzatzen dudan bitartean. Jakina baditugula Diego, une onak. Infinituraino musukatzen dugunetan-eta, edo bost urte izan arren gauez bularra eman eta elkarri lotuta munduaz beste egiten dugunetan, ostegunetako zine-pizzak, kili-kolo zaudeneko tripotxako masajeak, elkarrekin bainatzean egiten ditugun milaka xaboi-burbuilak ahaztu gabe. Zurekiko haserrea autobuseko beiratean lurrina bezala ezabatzen ari zaidan bitartean, txoritan zaude zu, otso beltzak oparitutako plastikozko Power Rangers panpina beiratetik, eserlekuetatik, sabaitik, etenik gabe jauzi eginaraziz, gerrako garrasi ulergaitzak jaulkiz. Ene! Zein arrotz ikusten zaitudan batzuetan. Kostu murritzeko hegazkin konpainiaren fakturazioko erakusmahaira iristean hasi dira komeriak. Ez bide dute hitzartuta bezala, zurekin bidaia egingo duen konpainiako laguntzailerik libre goizeko hegaldian. Ezin izango duzula ontziratu dio mahaiko atsoak, ez bada arratsaldeko hegaldira arte itxoin edo beste txartel bat erosi eta neronek laguntzen ez bazaitut. Ez zait ez bata ez bestea komenigarri. Gogor tematzen natzaio erakusmahaiko atsoari laguntzailearen kontuarekin, eskubidea dudala gogoraraziz, hegazkin konpainiak hartara derrigortuta dauden aldetik, beraz topatzeko arren Diegorentzako laguntzaile bat. ‘Ez da nire errua dibortziatu guztiak batera etorri izana’, ez ote dit ba esan tako-tako fulanak erabateko destainaz. Erakusmahaiko txorimalo lotsagabeari moko okerra zuzentzeko derrebesko on bat emateko zorian, senperrenak esan dizkiot, xarma fisiko exkaxaren zaurian hatza ondo sartuz eta inoiz inongo gizonek ez duela ukitu ere egin ondorioztatuz. Zehatzago adierazita, ‘jo ezina haiz!’, atera zait, ilarakoek ongi entzuteko tonua erabiliz. Barkatu Diego amatxoren perpausa potolo hori, baina ondo merezita zuen. Badakizu normalean lasaia naizela, seta onekoa, zentzuzkoa ere, baina mota horretako simaur-jendeak nire onetik ateratzen nau, eta min handia egin dezaket boteprontoan. Ondotxo dakizu. Ondo merezia izan arren, argi da azken horrek ez diola atsoari graziarik egin. Une batez shock egoeran geratu baita, nerbioak jota. Bitartean presaz edo soilik ni izorratzeko prest diren ilarako bidaiariak marmarka hasiak dira, nire arazotxoa konpontzearren konpainiako bulegora jo, lekua egin eta eurei behingoz fakturatzen uzteko. Ez direla nire arazoaren errudun eta ttor-ttor-ttor. Erakusmahaiko atsoarekin errukitu dira gainera batzuen batzuk, nire azken hitzak gogor gaitzetsiz. Entzungor egiten diet. Ez naizela mugituko esan diot gero begietara so egiten ez didan atso laidoztatuari, eta buelta eman eta hatz bizkorra goratuz, ilarakoei: ‘arazoa konpondu arte ez naun, nire obarioengatik, milimetro bat ere mugituko! Aittu?’. Ordurako pasata den atso jada begi-gorrituak, ahots hunkituaz, apartatzen ez banaiz segurtasunekoei hots egingo diela mehatxatu dit. Orduan bridarik gabe garrasika hasi naiz eta atsoak telefonoa hartu du dardarka, eurei hoska ariko balitz bezala. Gauzak okertu egin dira, Black Ranger panpina nonbaiten ahaztuta laga duzula ohartu eta seko petraldu zarenean. Zu ere bai, Diego? Kontua da negar ozen, gogor, tai gabe eta trinko bati ekin diozula, amatxok zure baretasuna behar zuen unean hain justu. Nahigabe handiz Black Ranger panpin madarikatuaren galera gomutatzen ari zarela, maina erauntsien epizentroak nire garuna bete-betean zulatu eta eztanda egitekotan izan naiz. Erotzeraino maite zaitut baina petraltzen zarenetan ja-ta ez egitek… Kontua da, inguruko gizakumeak, taldetxo bat eratu eta nire aurka oldartzen hasi direla. Oso begirada gaiztoak sumatzen ditudala nire bizkar. Zure negar-erauntsi insoportableak ezin eraman eta zeharo angustiatuta, lasterka eta orroka ospa egiteko zorian naizela, hara non bizkarraldean kolpetxo bi jasotzen ditudan. Zakarki jira egin dut purrustadaka -ez naiz kikiltzen den horietakoa- eta hara non pailazo sudurreko gaztetxo bat ageri zaidan, aurpegian irribarre zabal loratuaz. Ni baina puska bat motzagoa da, ile nahasi gorrizta, begi irribera handi apur bat arraildu, ezpain irten mamitsu eta aurpegiko lau bixarrekin. Ez dakar pailazoen ohiko plastikozko sudur gorri biribila, igeltsuzko gorri-urdinkara baizik, luzetxeagoa, antzararen mokoaren formaduna, edo, Commedia dell’Arteko Pantaleon berarena, baina behera egin beharrean goraka begiratzen duena, erdian marratxoduna, itxura apur bat lizuna ematen diona. Mugiezin geratu naiz. Telebistan betelan moduan ipini ohi duten kamera ezkutuko programa txatxuren bat ote den pentsatu dut hasiera batean, baina bai zera, kontu hau bestelakoa da. Nire neuronak negar, barre edo kolapsora joatea erabakitzen ari direla, ohartu naiz ingurukoek marmar egiteari utzi diotela eta gizaseme mordoa guri begira dagoela. Ahots fina du pailazoak, musikaduna. Ez dakit zein hitz purrustaratu dituen italiarrez baina kontua da aurpegi gorrituta, eztanda egiteko zorian zaren Diego, zugana gerturatu dela, hatz bizkorrez pailazo-sudurra kiribilean inguratu eta zure belarriaren silueta irudikatuz, ileak laztandu eta magia eginez, ez ote du ba bihotz formako zilarrezko puxika bat atera zure kolkotik, zure esku txikietan landatzeko; umetan Gambari, Peppino, Podestá edo Firuletti pailazo mitikoek euren kamerinoetan egin ohi zidaten moduan. Oilo-ipurdia jarri zait. Eta zuk Diego inertziaz negarrez segitu arren, euri pean irri egin duzu eta hura izan da inoiz ikusi dizudan irribarrerik ederrena. Zeure onera ekartzeko mirakulua lortu duen pailazo gazteari beha ipini naiz. Praka bakero zirpildu eta kamiseta merke itxurako baina marka onekoaz, pailazo sudur berezi horrekin oso xalatua iruditu zait. Zerbait egin beharrean naiz zirt ala zart, baina ez dakit ziur zer: pailazoari eskerrak eman, ezikusi egin, bertatik alde egin… Auskalo zer. Elkarri begira geratu gara une batez, zerbait esan nahi baina hitzik topatu gabe. Momentu fuertea izan da. Bat batean erakusmahaira begiratu eta atso zaharra, oraingoan arduraduna behar duen beste gizon batez lagunduta, berriz ikustean magia apurtu eta arazoaren putzura jausi naiz. Baina hara non aurrez aurre dudan pailazo gazteak eskutik heldu, ‘Lagaidazu niri’ esan eta hegazkin konpainiako erakusmahaian atsoa ordezkatu berri duen gizon heldu ileurdinarekin jardun den solasean. Erabat jokoz kanpo nago. Zer egin ez eta, pailazo irribera baten irudia dakarren eta auskalo hark nondik ateratako zilarrezko puxikarekin miratuta zabiltzan horri, ura emateko profitatu dut. Handik gutxira pailazoa atzera nigana itzuli da eta bere begi handi sarkorrez, dena konponduta, dio Diegoren ontziratze-txartela eskura emanda. Eskerrak eman dizkiot eta konturatzerako esku-poltsatik txartel koloretsu bat atera eta luzatu dit: Fragole & Maruccia, ‘Pailazo-gizagaixoak Corp.’, Etxez-etxeko pailazoak: Urtebetetze-festak, ospakizun solidarioak eta beste. Telefono zenbaki eta  helbide elektroniko bat ere badakartza. Fragole naiz, hots egidazu nahi duzunean, ez ote dit ba esan bizi aseguru saltzailearen irribarrez nini arraioak. Txartela tentuz jaso, nire telefono zenbakia apuntatu eta atzera itzuli egin diot, zure pediatra harroputzak errezetak itzultzen dituen hoztasunez. Deitu zuk, esan diot modu hotz eta urguilosoan. Horrek ez du kikildu. Oraindik ere denbora hartu du Fragole pailazoak, puxikarekin jolasean, pozik baina negar erauntsien ondoriozko konbultsio txikiz zaren Diego eta biokin selfie bat egiteko. Italiarra ez izan arren, hizkuntza hori erabiliz, Bruselara doala esan dit lagunekin asteburuan, ezagutzen ez dudan udako musika festibal baten aitzakiaz parranda egitera. Alimaleko inbidia sentitu dut eta une batez dena laga, etxera ez itzuli eta gaztetxoarekin festa hartara joatea eldarniatzen dut, txikitan izenik oroitu nahi ez dudan mendiko herri gris hura laga eta zirkokoekin ihes egitea amesten nuen bezalaxe. Gero aurpegia laztandu dizu Diego, atzeraka ibiltzen hasi eta kortesanoen moduko erreberentzia eginez, jendartean desagertu da Fragole. Impasse horren ondoren, jada beste bezero batzuek artatzen ari den erakusmahaiko gizonarengana jo dut, baina nire harridurarako zure lagunak dena konpondu du, ez ote dit ba esan. Barkatzeko eragozpenak, bidean dela hegaldian artatuko zaituen langilea. Ez dudala deus ordaindu behar. Handik bost minutura gizon luze goapo bat azaldu da, zure kargu egingo omen den laguntzailea. Eta, elkarri mila patxo eman eta gero, behin ontziratze-tunelean desagertu zarenean, akituta, nahastuta, eta ahul sentitu naiz. Fragolerena izan bide zen ontziratze-atea begi bazterrez begiratzeko astia hartu dut baina dagoeneko ez da inor han. Airean da. Auskalo. Bizitzako kontu estrainioak.

-3-

Atzo zortziko aireportuko pasadizoaz geroztik sarritan pentsatu dut Fragolerengan, sarritan pentsatu dudanez. Pailazo gazte hark pil-pileko giro hartan lortutakoak miratuta nindukan eta irudipena nuen ez nizkiola eskerrak behar adina eman, banuela harekiko zorren bat. Galdera ugari narabiltzan. Zerk erakarri ote zuen guregana etorri eta kontu horiek magia moduan konpontzera? Guztiaren gainetik zuri ateratako irribarrea nuen iltzatuta. Baina ez hark lortutakoak soilik, baizik eta pertsonaiak berak pizten zidan jakin-mina. Nor ote zen Fragole? Norenak ziren begi bizkor irribera horiek? Argi zegoen ez zuela hori benetako izena. Aireportutik itzultzean Interneten bila aritu nintzen, baina ezer gutxi atera nuen Fragole eta pailazo hitzak uztartuz. Fragole & Maruccia pailazoek Sierra Leonan gobernuz kanpoko erakunde baten baitan emandako ekitaldi baten berri zekarren sareak, argazki eta guzti. Berri hartatik ehizatu nituen Fragoleren benetako izen-abizenak. Italiarretik deus ez zuen izen-abizen estandar horiek bilatzailean sartu eta berriz ere emaitza exkaxa. LinkedIn-en zertxobait, gorbataz ageri deneko estudioko fotoarekin oso moñoño: amerikar kutsuko eskola pribatu batean burututako ikasketak –ene! zein gaztea den-, ingeniaritza hiriburuko unibertsitate bikainenean, ingurugiro ingeniaritzan Gradu-ondokoa Milanen eta Airbus konpainian lan-praktikak egina. Egun, ingeniari saltzaile zebilen automobilgintza sektoreko multinazional batean. Hain gaztea izanagatik, curriculum jantzia, nire enpresan dudarik gabe kontratatzeko modukoa. Atzera google-en informazio gehigarri apurra: hiriko magia-eskola bateko diploma karta-trikimailuetan, Peter Roberts delako batekin mimo-eskolak eta droga barra-barra dabilen auzune arriskutsuetan pailazo emanaldiak. Facebook-en beste zenbait tanta: parrandak ospatzen ageri zeneko fotoak, mutil gazte batzuekin hiriko eraikuntza garai batean, terrazako igerilekuan eguzkitako arrosaz eta kamisetarik gabe, tartean Amenabar zinegilea ageri dela. Internetek ingeniari aberaskumea eta ukitu sozialeko pailazoa ageri zizkidan. Informazio nolabait kontrajarriak. Kontraste horrek are gehiago piztu zuen nire jakin-mina. Eta aitortzen dut edozein aitzakiarekin hari hots egitekotan izan nintzela. Nahiz eta hark eskainitako txartela ez jaso, atzera berari itzuli, buruz ikasia nuen telefonoa. Eta, ez uste Diego hari ez behin, baizik eta askotan deitzeko tentatuta izan ez naizenik. Hartara ere jartzen nintzen, baina azken unean zerbaitek geldiarazten ninduen. Alde batetik lotsatuta: ze, zer ari zara berrogei urteko damea ia zure seme izan daitekeen gaztetxo baten peskizan? “Arrainkumerik ez arren, laga itzazu hazten”, ez al zioen bada umetako telebistako iragarki batek, ustez Arrantza Ministerioaren kanpaina batek? Eta lelo hura etengabe buruan bueltaka nerabilela, ez al nebilen Fragole arrainkumea kosta ahala kosta arrantzatu nahian? Bestalde, egunerokotasunak, fabrikatiko joan-etorriek, zu udako haur-eskolara eraman eta jasotzera joan beharrak, otorduek, osteguneko zine-pizzak, parkeko jolas eta abarrek Fragole ahanztea lagundu beharko zidaten, baina bai zera. Zurekin ere haserrekor ibili naiz. Maitasun nahaspilatua baita txikitxo, gu bion artekoa. Ze bost urte izan arren oraindik noizbehinka bularra eman beharra marka da gero! Lantokitik ohikoa bezala berandu itzuli eta Sayra neskamea desesperatuta azaldu ohi zait, jada kaleko jantziz eta urduri, etxetik lehenbailehen ihes egiteko grinaz- Tori! Hartzazu munstroa. Zurea da-eta, aditzera emanez bezala- eta sofan eseri eta bularra eskaintzen dizut antsietate eta beldurrak uxarazteko.  Azkenaldian gordean egiten dut, etxean lotarako garaian edo parke bateko aulki apartaturen batean, baina elkarrekiko beharra dugu -auskalo zer esne zahar zupatuko duzun dagoeneko nire piku idorretatik-. Hala eta guztiz ere, erotzeraino maite zaitut. Agerikoa da basati xamar itzuli zarela azken asteburuan iparraldeko hiritik. Otso beltzaren lagun berezi berria aldiro aipatzen didazu, modu horretan nahi gabe ni umiliatuz. Auskalo zein motxinerre ote den, opariz opari zure borondatea erosi nahian dabilena. Eta ez dut jakin nahi hemendik gutxira oporretara zaramatzanean nola itzuliko zaren. Baina ez nadin bidetik atera. Fragole dut hizpide. Nor ote zen gazte hura? Zergatik gerturatu zitzaigun? Ausartuko ote zen berriz deitzera? Eta, zertara zetorkeen nire etxera? Zuri pailazo saioa egitera ala…? A plana eta badaezpadan B planarekin ere bai? Galdera asko bueltaka ibili ditut azken aste honetan. Ideia zoroak, pulamenturik gabekoak ere bai. Egoera askotan imajinatzen nuen Fragole gugana gerturatzen, beti modu ausazkoan: batzuetan gure etxe azpiko parkean teckel zakur batekin azaltzen zitzaigula amesten nuen eta zuk zakurrak izugarri maite dituzunez, hari gerturatzen zatzaizkio eta Fragolek besotan hartzen uzten dizu eta zakurrak pott ematen dizu ahoan eta lehertu arte barre egiten dugu hiruok eta parke aldameneko terrazan birra batera gonbidatzen nau gero. Edo, beste batzuetan bulegora lore sorta eder bat iristen zait notatxo batekin: “Industrialdeko jatetxean zain naukazu”. Modu horretako egoera tuntun eta artxitipikoetan amesten nuen bion arteko elkartzea. Nire eldarnioak erabat tuntun eta funtsik gabekoak zirela badakit, baina pozik sentiarazten ninduten eta pizten. Eta afalostean Diego, zuk behingoz lokartu eta pixka batera, Fragole pailazo sudur eleganteaz soilik atonduta nire hankarteko morkotsean uxarka imajinatzen nuen eta aspaldiko partez dutxako turrusta bero pean katutxoa busti edo sofan batarekin etzanda aldakak zabaldu eta mandolina jotzen nuen eta nire bulba ipurtargiarena bezala argiztatzen irudikatzen nuen eta guzti hori abuztu egunsentiko zohardi gorria bezain gozoa baina era berean ospela zen, ze begiak irmo itxi arren, sudur-eguzkiak igorritako argi turrusta begietako zimurretatik barneratzen zitzaidan ezinbestean. Hiriak labe-garaia dirudi bereziki abuztu honetan. Haize girotu gorrotagarria etengabe piztuta daukat. Astea aurrera joan eta Fragoleren deirik jasotzen ez nuenez, txoro-haizeak jo eta plan bat ere bilbatu nuen: zure bost urte eta erdiak zirela-eta, urte erdi-betetze festa sorpresa bat paratzeko aitzakiaz Fragole & Maruccia pailazoak kontratatzearena, hain zuzen. Badut entzuna aberaskumeen kolegioetan-eta horrelako festa ganoragabeak egitera iritsi direla. Baina hobe pentsatu nuen. Ez nuen emazte irrigarri geratu nahi. Lantokian despistatu xamar ibili naiz, iparra galduta. Finantza Zuzendariak auditoreen txostenaren berri ematean ez diot kasu zipitzik egin. Administrazio kontseiluko bilkura amaigabeetan haria galdu dut. Pentsa, hain zehatza den amatxo, hasiberrien akatsak egiten. Sentimendu estrainioa zen. Alde batetik harekiko bihotz-poxa nuen. Fragole ezagutzearekin, txikitan pailazoekiko nuen miraren sentimendua birloratu zitzaidan; aspalditik lokartua nuen pailazoekiko magia iratzarri. Baina bihotz-pox hura ez ote zen harekiko lehen begi kolpeko maitemina? Ideia zoro horrek harritzen eta batez ere izutzen ninduen: ze alde batetik berriz ere maitemintzeko gai nintzela jakiteak seko pozten ninduen, baina bestetik, pailazo gazte hartaz zontzona baten moduan gutiziatu izanak seko lotsatzen ninduen. Eta aldez edo moldez, sentimendu sakon hura arbuiatu nahi nuen nire burua engainatuz, libertitzera pailazoetara sartutako aberaskume moñoño batekiko ilusioaz mozorrotuz. Baina gogoa ezinbestean Fragolerengana zihoakidan hegan aldiro. Hark hots egin ziezadakeenaren ilusioak, harekiko nor izan ote nintzatekeenaren esperantzak pizten eta betetzen ninduen. Astea hasi eta egunek aurrera egin ahala, haren deirik jasotzen ez nuela eta, distantzia hartara jada ohitzen hasia, hura ahazteko prest ere, atzo, telebistan eguerdiko berriak ikusten ari nintzela, hara non hots egiten didan azkenean. Zuzenago, watsapa bidali zidan. Aireportuan ateratako gu hiruon selfiea bidaltzen zidan. Argazkiaren azpiko bunbuiloan ‘Pailazorik behar gaur arratserako?’ mezua azaldu zait. Oso urduri ipini naiz. Ez dut berehalakoan erantzun nahi izan; altxor moduan gorde nahi izan dut mezua. Zein moñoño ageri den fotoan, sorbaldatik hartzen zaitu Diego konfiantza gehiegi erakusten bezala, seguruenik ohituta den egokeran. Ni ordea haserrekoi azaltzen naiz. Eta, eskua nire aldakan bermatua ez ote du ba? Nola ez nintzen hartaz ohartu? Telebistaren aurrean segitzen dut baina nire burua askoz urrunago da. Testu anbiguoa da Fragolerena: pailazoa behar dio baina zuretzako Diego ala niretzako eskaintzen ote du bere burua, eta bestalde arratserako? Maruccia pailazo bikotearekin etorriko ote da ala bakarrik? Blokeatuta geratu naiz. Etxeko sarreran ibili naiz urduri itzulinguruka. Nire erantzunik ez jasotzean, ‘Pasa naiteke zuretik?,’ berretsi du. Azken iruzkinaz bakarrik datorrela aditzera ematen du. Espresuki baiezkorik eman gabe helbidea bidali diot, zortziak baino lehen ez azaltzeko ohartaraziz. Pailazo irribarretsu baten emotikonoa bidali eta amaitu da watsarrizketa. Pozik eta arnasestuka, horman bermatuta irrist eginez lurrean urtuta bezala eseri naiz eta Marta nire lagunari hots egin diot berehala, zu haren etxera eramateko, baina ez dakit zer konturekin hiritik kanpo den. Monicari deitzekotan ere izan naiz, baina berehala hasiko zitzaidanez galdeketan (norka, norekinka eta nolakoka), mari-ziztrin horri bazkarik ez ematearren amore eman dut. Kontua da zuk hainbeste maite duzun Sayra neskamea Hondurasera, sorterrira joana zaidala oporretan. Eta psikologoak aholkatu bezala, zurekin gehiago egotearren, ez dut ordezkapeneko neskamerik kontratatu abuztuan. Eta larrialditik ateratzeko kanguru bati deitzeko berandu da. Hau bada gero… Behingoz zita bat izango eta ez dut zu aparkatzeko aukerarik Dieguito. Horrela moldatu beharko dut. Dutxa bero bat hartu dut, besape eta iztarteetako bilo-trazak kimatuz. Ez dakit egin duen bero-sapagatik ote den, baina kontua da aztoratu xamarra zarela eta zu baretzearren, hainbeste maite dituzun nuggets-ak prestatu dizkizudala. Bakea eman zenezan tabletarekin laga dizut afaritan. Bitartean logelara jo eta posta bidezko arropa katalogoetako modelo batek baino gehiago aldatu dut soinekoz. Zaldi irabazlera apustu egin eta uhaldun soineko fuksia aukeratu dut. Gaueko soineko klasiko elegantea. Cannesen, Fanfan la Tulipe boutiquean iaz erositakoa. Gogoan dut dendari maritxuak La Côte Bardotienne bezala izendatu zuela ehun finaren uhinek nire bular oparoekin osatutako itsaslabarra. Inoiz baino garaizago eman dizut afaria eta urduri zarenetan egin ohi dudan bezala bularra eman dizut. Nire burua estrainio ikusten dut soineko estu horren baitan, takoidun zapatez, uhalak jaitsita eta zerorri begiak erdi itxitan, narkotizatuta bezala mama goxoa edanez. Hau bada gero… Bost urterekin dagoeneko Ronaldo eta Messiren kromo bilduma eginez, Real Madrilen alineazioa (botilero eta guzti) goitik behera jakinda eta parkean futbol idoloen imintzio, itzulinguru eta ospakizunak kopiatzeko gai izaki, baina aldi berean amatxoren titia askatu gabe zupa eta zupa. Martxa honetan norbait handia, politikari edo bihurtuko zara Dieguito. Hitzordua baino hogei bat minutu lehenago loak behingoz hartu zaitu eta logelara eraman zaitut kostata, ze txekor txiki batek adina pisatzen duzu dagoeneko. Nire gelako ispiluaren aurrean uhalik gabeko titi-kopak egoki kokatu ditut. Ez nago batere gaizki, aldarrikatu diot ispiluari, Groutxoren bibote formako argizari arrosa erauzten ari naizela. Aldakak apur bat zabalagotzen hasiak eta kilotxo pare baten gora behera. Baina ze arraio! Okerren bat edo beste egitekoa naiz oraindik, ohartarazi diot ispiluari, nire burua ikustez aspaldiko partez plazerra hartuz. Tentuz makilatu naiz: ezpainak arrosa bioletakaraz eta begietako itzal doiaz. Eta horrelako abagune baterako gordeta nuen perfume berezi hura ipini dut. Girotzeko musika lasai bat jarri eta sofan jesarri naiz esperoan. Baina berandu dator. Gorroto dut puntualtasun gabezia. Ni sumintzea lortu du. Etorriko ote da? Eta dena broma bat balitz? Pailazoa behar du gero, niri horrelakoa egiteko. Oinazez eta burua erdi nahastuta, hitzordua igaro eta berrogei minutura txirrinak jo du.

-4-

Dotore azaldu zait Fragole etxera, dotore azaldu zaidanez. Traje urdin-ilun, belusezko jaka, praka zango-estu, alkandora pikart, damazko zapata azul eta ttattarrez. Tupe harroaz orraztua dator eta betondoa doi makilatuta. Crooner gaumindu baten piura duen arren, oso moñoño dagoela ezin uka. Atzerapenaz desenkusatu zait aitzakia bitxi batez eta nardo-sorta oparoa eskaini dit. Atsegin ditut nardoak Diego. ‘Sei molto bella, Signora’, esan du, nire eskua ezpain mamitsuez musukatzen duen bitartean. Badakit ez zarela italiarra mozolo, botatzeko zorian izan naiz Scuola Italianako garaietatik gordetzen dudan italiar akademiko txukunaz. Auskalo zenbat dama tuntun ez ote zuen horrela limurtuko. Baina gezurrak eder eta erromantiko direnean hobe bere horretan uztea, ala? Ez dakit ba. Ez diot maskara erauzi, jokoarekin segituko dut pailazo italiarrera sartutako niniarekin. Nardoak eskuetan, saiatu naiz gehiegizko emoziorik erakutsi gabe Izniketik ekarritako lorontzian apailatzen. Aireportuan baino txikiagoa iruditu zait mutila, takoidun zapatez sudur mailaraino apenas iristen zaidan. Egia da emazte garaia naizela, umetan beste nesken aldean nabarmen garaiagoa eta konplexua ere izaten nuen. Agian horregatik ez dut inoiz ni baino baxuagoa den bikoterik izan. Motorzale motxila dakar -lo zautzan horri pailazo-festa paratzeko akaso?-. Larri, ordua begiratzeko imintzioa egin du, dakarrena Rolexa dela argi gera dadin. ‘Diego hemen al da?’, galdegin du gero. ‘Lo dago’, diot nik lehor, eremu deserosoan sartuta. Hark zu aitatu izanak jelosia sortu izan balit. Poltsatxo bat atera du motxilatik eta ‘Emaiozu nire partez’. Eskerrak eman eta oparia ireki dut. Manneken pisen zuri beltzeko fotoa dakarren elastikoa da. Pailazo sudurrarekin ageri du ume pixontzia eta txilibitutik tximeleta koloredunak darizkio. ‘Neurriarekin asmatu duzu’, esanez eskerrak eman dizkiot atzera. Oparia nire logelan gorde dut. Itzuli naiz. Irribarrez ageri zait. Urduri antzean naiz, etxean arrotz. Isilaldi luze eta deserosoa sortu da. Ez naiz iaioa, iaioa ez naizenez. Urteak dira modu honetako hitzordurik ez dudala. Ez dakit zein pauso eman behar den. Ez naiz oroitzen sua pizteko nola egin behar den, eta batez ere zer egin behar ez den. Dama leloa naiz. Otso beltzak nire azal, mami eta ariman egindako minaren ondare eta uzkurdura izango dira eta zure kargu egiteak ere Diego, ez dit asko lagundu. Sarreratik salara joateko eskatu diot eta dudatan, erdi estropezuka ez aurrera ez atzera egin dugunean, unatuta sentitu bide da eta une batez etxetik alde egiteko asmoz dela ondorioztatu dut. Zertara dator orduan? Motxilatik Canard-Duchêne magnum xanpain botila eta foie-gras potoa atera dituenean kontuak argitu dira. La delicatezza. ‘Ez zenuen ekarri beharrik, motel!’, gezurra esan diot sukalde amerikarretik, nire aurpegi gorritua ezkutatzearren hozkailuan botila sartuz. Afaltzeko geratuko al den. Zerbait sentziloa prestatuko dudala. Baietz, erantzun dit boteprontoan. Arnasa hartu dut sakon. Saloira ekarrarazi dut. Sofan eseri da, haginlariaren kontsultako itxarongelan balego bezala besoak belaunburuetan bermatuta, pianoa joz. Zokoetara behatzeko duen joeraz nabari diot atsegin duela nire apartamentua, agian ez zuela espero aireportuko dama erreminduak horrelako bitartekoak edukitzea. Une batez beldur naiz, Diego, ez ote zaren esnatuko eta edozein dela kontua: Ama pixa!, Ama ura!, ala Ama beldurra!, salara zombie moduan barneratu eta Fragolerekin tupustean topatuko zaren. Eta polita dateke zuek bion arteko balizko elkartzea baina era berean dena pikutara lihoake. Sukalde lanetan ari naizela hizketan hasi zait. Urduri denetan isilik egoten ez dakien horietakoa izaki, nahastuta nauka haren kalamatrikak. Hizketan, halako fintasun bat, ematze itxura nabaritu diot eta ez soilik ahoaren mugimenduan, gauzak eskuez hartzean, begien mugimenduan, baita ibiltzerakoan aldaken jokoan ere. Afari erdi inprobisatu hartarako zizka-mizka batzuk prestatzen ari naizen bitartean, saloiko hormatik John and Mable Ringling Museum of Art-etik lortu nituen zirkoko fotoen koadroei beha aritu da. Hogeigarren mende haserako pailazo koadrila ageri duenak lortu dio arreta. Karpa baten aurreko lastozko zoruan daude hogei bat pailazo, mota, tamaina, jarrera eta janzkera anitzetakoak. Hor dira bai, gosearen pailazoak, tristuraren pailazoak, haurtzaroko pailazo maiteen arimara gehien gerturatzen diren gizaseme ospelak. Eta hainbeste pailazoren elkartzeak bihotz-pox handiena hedatu beharrean, munduko espektakulurik tristeena lekarke. Ematen du euren bisaia nekatuetatik hatza pasatuz gero, makillaje petik izerdi, malko, odol, hazi, hauts eta kaka zantzuak aterako liratekeela. Horregatik maite dut hainbeste Fragole begirik kendu eduki duen pailazo galtzailekume kofradiaren fotoa. Balirudike Fragole bera ere balizko birraitona pailazo baten peskizan dagoela. Mutu geratu baita. Ttattarrean sartzen du noizean behin hatza, lasatu nahiez, hura erabiltzera ohituta ez balego bezala. Pailazo samaldaren ondoan ipinita daukadan fotoa begiz jo du gero. Bizkiak diruditen bi ekilibrista zurbil ageri ditu. Mauka hutsetan dira, elastiko zuri eta marradunez, eta gehiago dute presotik ekilibristatik baino. Ondoan dama gazte lirain baten erretratua ageri da, ezkontzakoa behar duen soineko perlatu zuriaz, ukondoetarainoko mahukez, dotore atonduta da eta erabat estalita duen simio moduko bizarrez. La femme barbue dio argazkiaren azpian zirkoko letra larriz. Seriearen azken argazkira jo du. Merry Andrew filma iragartzen duen afixa originala. Danny Kaye aktorea ageri da pailazo lodiz jantzita, atzean Pier Angeli aktoresa ederra ageri delarik; pentsa, aitak Hollywoodeko izar uxo dohakabe haren antza nuela esaten zidan. ‘Nor da tipo hau?’, galdegin du Fragolek hatzaz Danny Kaye erakutsiz. Ezin dut sinetsi ez dituela ez Merry Andrew filma ez eta Danny Kaye artista handia ezagutzen. Ostras!, pentsatu dut nire artean. Grial Santuaren jabe direla uste duten gaxte applekume arraio hauek tutik ere ez dakite komikoen zine klasikoaz. Ezagutzen ote dituzte Marx anaiak, Harold Lloyd, Buster Keaton, Laurel eta Hardy, Charlot mitikoa edo Cantinflas bera? Edo maila apalagoan Bob Hope, Jerry Lewis, Totò, Abbott eta Costello, Rin-tin-tin zakurra edo Francis mandoa? Haurtzaroko larunbat arratsaldeetan, zuri-beltzeko telebista Tartaloari zerion zorion puska apurrak? Hodeitza itxi baten depresioak igaro du nire gogoa. Nora ote goaz antzinako elurrak ere gomutatzen ez ditugunean? ‘Nor da?’, berretsi du Fragolek kontu eskean tonu ilunago batez, nire isiltasun akusatzailea apurtu nahiko balu. Zer erantzungo diot mukizu honi? Arnasa hartu dut sakon. ‘Umetan asko maitatu nuen filma bat’, erantzun diot. Ohartu naiz umezarotik ez dudala filma berrikusi. Umetan hunkitu ninduen Danny Kaye umoristaren musikal erromantiko-komikoa aletuko niokeen arren isildu egin naiz. Eta apur bat desgogara, gaiez aldatu eta sukaldera jo dut. Edonola ere atsegin dut hark nire argazki kuttunak atsegin izana. Sukalde lanetan ari naizen bitartean, saloiko mahai biribil forjatua apailatu du Fragolek. Mantala kendu dudanean ohartu naiz titietara begiratu didala disimulu ez oso handiz. Eseri naiz. Hasteko zizka-mizka hotz batzuk eta jaki nagusi bezala izokina, lasto-patata eta galeper arrautzez. Pipermin beltzarekin eskua joan zaidan arren gustura dastatu du dena. Xanpain botila ireki eta zirkoari betiko bizitza opa eginez txin-txin egin dugu. Xanpainaren burbuilekin abiada hartu du mutilak eta  bridarik gabeko etorriaz, ez dakit zer tentelkeria ari zaidala esaten, Danteren hizkuntzari enegarren ostikada eman dionean, ezin isildu eta arren, gazteleraz hitz egiteko erregutu diot arren, lizeoan ikasitako italiar txukunez egin ere. Seko kikildu da estreinakoz neronek italiarra menderatzen dudala jakitean, aldez edo moldez hura biluzik sentiaraztea lortu dut eta horrek baretzeko eta ondorioz, bere bizitza gardenki aletzeko parada eman dio, jakin behar ez nuen ñabardura eta guztiz. Orduan aitortu dit, Diego, zure edadean gurasoak banandu zitzaizkiola -ez zara bakarra- eta amaz baino ez dit hitz egin orduz geroztik, eta hura baino askoz ere gazteago omen den bigarren senar enpresariaz, aita bezala izendatzen duenaz. Amaz jardun da Dieguito, nola esango nuke? Arroka bateko ama birjinari zor zaion debozio berbera erakutsiz -zein droga klase ote gara?-, eta gutxi falta izan zait barre urduriaz lehertu eta dena pikutara botatzeko. Neroni bizitzako alde koloretsuenak azaltzen saiatu natzaio, nirea den telekomunikazio enpresaz -ez gehiegi, ez baitut nekatu nahi- eta batez ere, Diego, zure apologia sutsua eginez, modu horretan nire bizitzako alde ustelei itzuri eginez. Idi-jole abenturez jardun da atertu gabe gero. Erasmuseko lagunekin urtero egin ohi dituen munduko azken zokoetarako motxila-bidaiak izan ditu hizpide, duela bi urte Kongo, iaz Yemen, aurten Myanmar eta Kanbodia eta datorrenean auskalo nora, betiere bost arkakusoetako ostatu ospeletan eta ni txunditzearren isiltzea hobe zituen pasadizo izugarriak aletuz. Ene! Zein ninia iruditzen zaidan batzuetan, baina zein bizkor, fresko eta erakargarri bestetan. Umetan sukaldeko subajuan bilduta entzuten genuen Amparito fantasiazkoa irrati-nobelako protagonista gogora ekartzen dit haren ttorttorrak. Gero piperrik interesatzen ez zaizkidan gorteko arte, kazetaritza eta politika munduko jendailaz aritu zait, oro har gaizki esaka, baina euren beharra balu bezala. Nik adi-adi entzun diot, esaneko, eta barre egitea zegokidanean, nire zaldizko hortzeria ederra erakutsiz, tarteka gehiegi arrimatuz, eskuz haren besaburua ukituz, eskuaz izari handiko ile luze askea gobernatuz, libertitzen ari naizela erakutsiz. Gazte xarmagarria dela dudarik ez dagoen arren, denbora aurrera doakit eta ez da bion arteko txinpartarik pizten ari. Xanpain botilaren azken hondarrak agortu dira, erdi-pixpatuta gara, baina beldur naiz edozein aitzakiarekin ez ote duen une batetik bestera etxetik martxa egingo. Ez naiz hura limurtzeko gai izan, nahiz eta nire Côte Bardotienne-a, Bardot-hegi, Bardot-Ene edo dena delakoa pare bat aldiz, edozein zela aitzakia, ikusmiran laga diodan. Zahartu ote naiz? Bada, sukaldean hari bizkarra emanez hausnarrean kopak lehortzen ari naizela ari naizela hor etorri zait Fragole, gerria besoez bildu eta nire bizkar biluzian leun bermatu du burua eta nik begiak itxi ditut, estutasun, mindura eta plazerrez; arestian hain gogo biziz desio, eta orain nagiz egon eta gertatzerik nahiko ez banu bezala. Begiak itxi eta nire gerria inguratzen duten beso gainean lotu ditut nire eskuak eta une luzea egin dugu Diego horrela, goxo elkar hartuta balantzan, Ginger eta Fred -ezagutzen ote ditu hauek?- bagina bezala. Negar zotin bat. Zerbait ez dabil ondo. Buelta erdia eman dut eta susmatu bezala malkoak darizkio Fragoleri. Maite ditut ganoraz negar egiten dakiten gizonezkoak. Lehortu egin dizkiot, zuri egin ohi dizudan bezala. Aurrez aurre, eskuak lotu eta elkar musukatu dugu eta zu ez esnatzeko beldurrez nire logelara eraman dut presaka. Bero dago pailazoa. Ni naizen gotorlekuaren erasoa nondik hasiko duen kalkulatzen. Ohean eserarazi dut eta logelako komunean biluztu naiz. Satinezko deshabillé perlatuaz azaldu natzaio emazte irrigarriaren sentipenaz. Mutiko birjina desloratzera doan putazarra naizela uste dut une batez. Gerturatu natzaio herabe. Ondoko gelan lo gozo zautzan horrek, ez zenuke jakin behar baina bitxilorea bezala, poliki poliki eta atalez atal erantzi du amatxok Fragole pailazoa, huts edo min egiteko beldurrez; haren jaka, ttattar, alkandora eta galtzak aulki batean txukun apailatuz. Sobera gihartsua izan ez arren, ez da haragi biguinekoa. Urduri da amatxo, urduri denez. Kikilduta eta dudazko, marinel-marradun boxerrak erauzi dizkiodanean,  britainiarrek Jack-in-the-Box deritzon kaxa sorpresatatik malgukidun pailazoa balitz, sekulako zibota azaldu zaio -ai ama! Hori dena sartu behar al dit?-, zeina karabanen kakogailua bezala tenk, mokoa erakutsiz atezuan den. Biluzik are soilago, zuriago eta umeago dirudi, oinak apur bat barrura kakotutako zangoak agerian uzten dizkiote eta luzakin luze baino luzeago horrek eite komiko baina era berean desiragarria ematen dio. Koadro hori ikusita, ez uste beldurrik izan ez dudanik; iraganeko oihartzun txar edo osatu gabeko zauririk, ez zaidan etorri. Irmo jarraitu dut nire egintzan. Arantzak barrura bildutako trikua da amatxo. Gaueko soinekoa erantzi dut Fragoleri bizkarra emanez eta maindirepean kukutu naiz. Zuri bakarrik dagozkizun nire bularrak musukatzen saiatu denean, besoak irmo burdin sare legez kokatu ditut eta maite-borroka hartan pailazo sudurrik ekarri ote duen galdetzea otu zait. Zein zanpana ni, besoak gurutzatuta, urduri, denbora irabaztearren egindako iruzkin tuntunaz. Eta zein sorpresa nirea Fragolek, ‘Un attimo prego’, esan eta irribarrea galdu gabe, lurrean botata den motxilatik -agian zuri egin beharreko pailazo espektakuluagatik-, aireportuko sudur luzanga ez, baizik eta marrubi edo masusta formako beste bat atera eta jantzi egin duenean. Titi-puntak piztu eta besoak bularretan behera eginez urtu zaizkit. Desiraz begiratuz ditiburuak kitzikatu ditut eta hari eskaini natzaio osoki. Etzanda, nire hankartean murgildu da pailazoa eta kuleroak jaistea lortzearekin batera, nire soineko atalik minenak uxarkatzen hasi zait, pupuan mau, bular artesituetan pa eta belarrondoetan maite-lurrin eginez. Ene! Zein usain estrainioa, beste eremu edo beste garai batekoa... Azalari binorri-baiaren aroma min bezain toxiko bezain itzuri ezina dario. Eta usain hordigarri hark seko kutsatu nau, hasieran dardarka izan bada ere, luzaroan eremu mortu izandako nire soin laiotza esnatzen hasi zait poliki, izotz-ondoko lehen eguzki izpiak jasoz; eta une hartan zein zauritua nengoen ohartu naiz, zelako mina egin didan otso beltzak, zein arrasto sakon, zenbat eden, zenbat zauri, zenbat min laga duen nire azal-mamietan. Galgo jipoitu bat naiz gorputz uzkur akurituaz. Fragolek pailazo-muturrez banan-banan aletu eta bere gorpuzño zuri mengeletik darion marrubidun kuskua amatxoren pototan poliki-poliki landatu du. Eta harat-honat jostari dabilen marrubi-sudur jostari horrek, gogora ekarri dit umetan aitatxok Italiako bidaietatik itzultzean ekartzen zizkidan Nuvola di fragole edo marrubi hodei tarta zoragarri horiek eta marrubi eta esnegainezko mundu mitiko horrek –ez dizut ukatuko- are gehiago piztu nau. Hasieran min hartu dut Diego, hori ere ez dizut ukatuko, eta gaizki sentitu naiz, zikin, zurekiko errudun. Amatxo zurea baita osoki. Zoratzeraino maite zaitut. Baina amatxok tximeleten kilimak behar ditu mitxoletan. Plazerrak errua akabatu du ezpataz, aingeruak herensugea bezala. Eta Fragoleren kusku tentea, herio goxoko baia mingotsa, Kojak txupatxus txikleduna, ferietako txurro samurra, onddo haluzinogenoa, ginga gorri pailazoduna, Pinotxoren sudur iruzurti gozoa… Den-denak probatu nahian dabil amatxo. Zibot miragarriari patxoak eta kontutxoak esanez totemiko bihurtu da. Begiak itxi ditut kana-erdikoaz penetratu nauenean, mindura estrainioaz. Printze txiki ilegorria, Tintin moduko petit gabarit hura, pailazo satiroa, amatxoren pototan lardaskan ari dela, nazka eta plazerra sentitu ditut, harik eta barneko su batek osoki erre eta deabruak hartuta bezala oldarrean hasi naizen arte. Txukun bete du lana idiskoak, txukun bete duenez. Apur bat urduri, estropezuka, erritmo sinkopatuaz esango nuke, soberako suhartasuna erakutsi nahian bezala. Baina behin hesia urraturik, ez dago nire barneko oldar hau baretu dezakeenik. Fragolerekin maite-borrokan, bere gainean trebeki jarrita kana-erdiko ahalguztiduna nire pototan kokatu eta bridarik gabe zamalkatzen, nire aldaketan binbili-bonboloaren erritmoan igerian... aritu gara aritu, harik eta lurrera jausi eta Mashhadeko zetazko tapizean atzera ere ahariturik mila eta bat lilien baitan lehertu garen arte. Boff! La petite mort. Herioño. Ez dut kukurruku ozenik jo nahi, zu ez esnatzearren; nahiz eta leihora irrintzi egitera irtengo nintzateke, hiri erretxin ozpindu putasemiko hau esnatzera. Zein gozo eta eder den bi gorputz elkartu. Ia ez nintzen oroitzen. Izan diren Santa martirizatu guztien sufrikarioa etorri zait kolpean akordura eta hozki atabiko bat. Kopula askaturik, more, gorrindol eta fuksiak nabarmentzen diren tapizean, Erdi Aroko errege-erreginen marmolezko sepulkro hotzean bezala zerraldo, elkarri eskuak hartuta geratu gara: ezpataz bera, arrosaz neroni. Elkarri begiratu diogu, bertigoz eta irriz. Eta errepikatzeak berak lotsagorritzen nauen hitz samurrak esan dizkit. Egiatiak diruditenak baina auskalo... Ondo etorri zaizkit. Gotorleku den ohera itzuli eta sabel laua ferekatu diot goxoki, inoiz ferekatu dudan azal zuri gardenena, Tigris eta Eufrates ibaiek bat egiten duten deltako eguzki-sartzeko tonu eta zumitz doratuak bere baitan dituena eta nola ez, binorri-baiaren aroma min bezain toxiko bezain itzuri ezina dariona. Zapore mingots estrainio hori... Elkarri eskuak helduta gaude. Maindirepetik nabari den nire Venusen tontor-txikiaren siluetak plazer-ikarak inarrosi ditu eta horrelakoetan gogor estutu diot eskua. Aske, inoiz baino askeago sentitu naiz, katarsi moduan. Fragolek bizkarretik heldu eta elkar kiribilduta koilaretxoarena egin dit. ‘Proteggimi!’, erregutu diot belarrira. Fragoleren kusku hezearen presioak ipurdian ongi sentiarazten nau. Eta orain zer? Amaitu ote da funtzioa? Ez ote du, zirkoko trasteak jaso eta etxetik irteteko asmorik? Hautsak harrotu eta gero bukatu al da magia? Horren zitala ote? Gordeko al du ezpata? Ene! Zer nolakoa gainera! Ikustera ohituta nagoen zure kerubin-pitilinaren aldean. Astean behin baineran moko-azala goratu eta belakiaz zibota igurzteari ekiten diot, infekziorik sor ez dakizun. Nire pubis ihintza duna Fragolerengan igurzten dut eta plazer-ikara txikiak datozkit atzera. Buelta eman eta goxo bermatu zait, oinak zabalik. Elkar musukatu dugu. Nire magalean ile beltz kizkurrek estaltzen duten bularren gainean, nabarmen ezberdintzen dira bi azalen tonuak, nire ilun beltzarana eta haren zuri angeluduna. Hain da ñimiñoa ene baitan! Aluminio hari nahasien anabasa dirudien tupe desegina hatzez atontzen ari naizela, ‘Zergatik ni?’, galdetzera ausartu natzaio patxo artean. Ez bide du galdera entenditu. ‘Nola erreparatu duzu nigan?’ Denbora luzea egin du isilik. Nire magaletik jaitsi eta begietara so egin dit. ‘Aireportuan, semea mainaka ikusteak atentzioa lortu dit’. Isildu egin da. Isiltasun deserosoa. ‘Diego erotzeraino maite dut’, aitortu diot. ‘Baina petraltzen denean ezin dut berarekin... Pentsa, gai naiz enpresako zakil-zahar zitalena ere belaunikatzeko, baina Diegorekin batzuetan ezin dut, ezin ditut haren negar erauntsiak soportatu.... Gainezka egiten dut’. Zutaz zorrotz eta luzeegi hitz eginaz damutu naiz. ‘Bada, ume zoragarria da’, ihardetsi dit begietara umilki behatuz. ‘Badakit’, arrapostu egin diot lehorrago, iruzkina berari egitea ez balegokio bezala. Arren, hizketan uzteko eskatu dit. Egiatia izango zela ohartarazi dit, kosta ahala kosta: ‘Ontziratu aurretik lagunekin erdi txantxetan ari nintzen. Pareko atean iskanbila nabaritu nuenean, erakusmahaiko andrearekin hizketan ikustean begiz jo zintudan. Gero, sestra bizian hasi zarenean, lagunei apustu egin nien, gai izango nintzela gerturatu eta zu goxatzeko. Eta denek koruan eta  barrezka ezta pentsatu ere esatean erronka moduan zuengana joatea erabaki nuen. Koloso bat bezain sendoa ikusi zaitut eta eder, baina baita emazteetan ahulena ere bai. Sendoa baina era berean hauskorra, ez dakit nola esplikatu. Gero -jarraitu du-, barkatuko didazu, baina zure anfora figura ederra eta oin bat bestearen atzean gurutzatuta ikustean, Daliren arreba Creuseko badiari leihotik beha bezala, espartina gorri xingoladuna aterata, oin-joko eder bat egin zenuen, airezko lore bat, ez dakit nola esan, nire irudiko oso sentsuala. Eta zu ezagutzeko grina piztu zitzaidan. Gero…’.  Unez batez isildu da. Begiak goratu ditu. Ez dakit nora eraman nahi nauen baina ez dut gustuko. ‘Gogora ekartzen zenidan, zera, hiri honetako lorategi botanikoan dagoen Diana Ehiztariaren estatua. Ezagutzen duzu? Marmolezko beso, zangar eta belaunezur irmoez, baina era berean ageriko titien haragizko hauskortasunez.’ Zer ari da esaten?. ‘Eta aireportuan espartinen oin-joko eder hura ikustean, arkua eta gezia hartu eta desarratu nuen. Baina gezia zuregana jaurti ordez zure alderik bigunenera, Diegorengana, boteaz. Magia egin nion, zure dianan jotzeko...’. Atzera isildu da agian nire ostia txar aurpegiaz jabetuta ziurrenik. ‘Amaitu duzu?’, galdegin diot urduri. Harri eta zur utzi nau istorioak. Zapuztuta, koskabiloak ferekatzeari laga diot. Nola da posible urdanga harekin eztabaidan ari nintzela, tipo honek nire oin zolen edertasunari erreparatzea? Espartinak igo eta jaitsi eta oin-zola erakusteak berak, limurtze edo gorteatze kode sekreturen bat ezkutatuko bailuen? Maite seinalea? Nolako kaka-umea! Zertan pentsatzen ote dute gizonezkoek errietan egiten ari gatzaizkienetan? Nongo planetan bizi dira? Gillotinatzeko zorian den Marie-Antonietteren bularrak miresten ari den borreroa da. Tricoteuse zikina! Zein sentsibilitate klase da hori? ‘Oin-zola ederren ehiztaria nauzu’, esanez segitu du Fragole libertinoak, harroxko. Hortik aurrera interesa galdu eta ume fetitxistari entzuteari laga diot. Berezi izateari utzi dio. Dama helduen ehiztari lotsagabea bihurtu zait, aukerazalea. Nire apartamentutik bota ondoren kalera irtengo deneko eszena irudikatu dut: zuzenean lagunengana doake pailazo faunoa. Eta, Boccherinik berak musikatutako galtzadarrizko kale ospel katu-gernu usainekoetatik barrena narras dabilke, harik eta taberna-zulo batean zain dituen lagunengana hurbilduko den arte eta: ‘Ze! Jo al duk azkenean atsoarekin?’, galdegingo dioke lagunetan ahoberoenak, guztiek bai baitakite pailazo katamotzaren planen berri eta Fragolek bere balentria aletuko dieke ñabardura guztiz, batere eskrupulurik gabe. Tartean, aireportuan gu bioi ateratako fotoa erakutsi eta ni limurtzeko, tolesteko, goxatzeko eta nire baginan sartzeko zepo eta trikimailu guztiak modu hanpatuan aletuko dituzke. Aldian behin birra botilatxoekin topa egingo dukete otsokume saldo bulba-goseek, maskara oro erauziz. Agian Diego zuk hemendik urte batzuetara egoera berdina suertatuta, nire moduko dama heldu bero bat laxoan hartuta egingo dukezun modura. Ez gara hainbeste aldatzen. Hortaz, argazki baten bi aldeak baliran, negatiboan kontatzen ari natzaizun ipuinaren bertsio positibatua kontatuko duke Fragolek, zakildunek ohi duzuen parametro single -eta ausartuko nintzateke- primitiboetan jardunez: ‘I fucked a MILF’, zabarki esango baitieke lagunei, garagardo botila topa egiteko goratuz, hain bere duen irri profilaktikoaz. ‘No! Amatxo aspertu batekin jo diat’. Eta nire burua ehiza-garaikur bezala duke, tabernaren hormatik zintzilik. Ordurako balentria sare sozialetan publikatu ez badu… Erabili eta zakarrontzira botatzeko dama nauzu. Garagardo botilekin topak. Irri trauskilak, maltzurrak, malutagileen irri groteskoak… Birra botilatxoekin talka eta talka, irri ankerrak eta ukondo kolpe solidarioak, ingurutik pasa den neska pinpirinaren abisu emanez eta  baten liztor atzealdeari gorazarre: ‘Eetx! Ez dezala goserik pasa gero, ipurditxo horrek!’. Sutan jarri naiz. Beragandik askatu eta, ‘Zerri bat zara!’, bota diot. ‘Zerri alaena!’, eskuturrez haren bularra kolpatuz. Ohetik jaiki da. Pailazo listoak nire hitzak aditu eta nire begitarte zurbila nabarituko zuen, eta, lurrean belauneko ipini eta barkamena eskatu dit. ‘Ti prego di perdonarmi’, esan dit begi gorrituta. Erabat irrigarria izan da eszena, pailazozkoa eta agian horrek bihotza erdibitu dit. Hori esan altxatu egin da. ‘Uste dut, joan beharra daukadala’, esan eta arropak jasotzen hasi da. Une hartan Fragole bera zein hauskorra den ohartu naiz. Begirada saminduaz dago, nik nire baitan harekiko pentsatutakoa irakurri izan balu bezala. Agian gogorregia izan naiz. Agian ez da horren zitala. Agian, agian, agian.  ‘Ez joan’, esan diot derrepentean, eskuak lotuta eta ohean sarrarazteko asmoz. ‘Gera zaitez’, berriz. ‘Zurekin nahi dut.’ Orain neroni darizkit malkoak. Elkar besarkatu dugu. Arropak lurrera bota ditu. Berriz oheratu gara. Altzoan jarri zait apalatxo. Nire areola handien silueta inguratu dit herabe, aireportuan zure belarria marraztu zuen leuntasunez, zerbait egitera ausartuko ez balitz bezala. ‘Ondo zaude hemen bildotsa?’, galdegin diot aurpegia laztanduz. Nire ile luze azalera itsatsiak bularretatik bereizi eta ‘Nahi duzu hemendik?’, esan, ile nahasiak laztandu eta burua nire bularretara erakarriz, ditiburuetatik zupatzen eta zurrupatzen hasi zait. Laga diot. Atsegina ematen dit. Geratzen zaidan mama goxoa edan du gozoro, zuri oraindik ere urduri zaudenean eman ohi dizudan moduan. Zer behar du kristalezko mutil honek: maitalea ala ama? Edoskitzen ari zaidala, Bevete più latte, Felliniren Le tentazioni del dottor Antonio telefilmeko lelo obsesiboaz akordatu naiz. Film honetan Mazzuolo gizon zorrotz moral zalea, etxe parean duen emakume piztiaren esne-publizitate kartelarekin obsesionatzen da. Ume-kantu xalo baina era berean ankertxo hori xuxurlatzen hasi natzaio, pailazoa hain irrigarri zupa-zupaka ikusita irri nerbioso batek atakatu nauen arte. Nigana begira ipini da, erdi zopatu erdi harritu aurpegiaz. ‘Zer ari zara?’, esan dit ahoa bete titi. ‘Niente’, esan diot. ‘Succhiare prego! Zaude hemen. Edan ezazu gehiago. Ez joan. Ez joan’. Zoramenaren sorgin-erratz hartan, ‘Nahi duzu espartin gorriak janzterik?’. aipatu diot pailazo fetitxistari. Ez dakit nola otu zaidan. Zotin egin du. Jaiki eta armairuko zapaten kaxatik aireportuko espartina gorriak atera eta tentuz ipini ditut.

-5-

Piper koloreko espartindun zangoak belaunburuetatik zabaldu eta amatxoren larreko mitxoleta bazkatzen dabil gozoro bildotsa. Tarteka pailazo marrubi-sudurra uxarkatzen du, nire soineko zulo guztiak dantzan ipini, aztoratu eta berotzeko. Nire bulban urrezko pipitaren bila dabilela, supituki geratu da. Burua jaso du, zerbait transzendentea esatera balihoa bezala: ‘Presidentearen etxean egina naiz’, bota du. ‘Egina zara, zer?’, galdegin diot, hain bero nagoela balazta hain gogor sakatzeagatik suminduta. ‘Pailazoarena’, arrapostu egin du nire bulbatik uztatutako biloa ezpain haragitsuetatik apartatuz. ‘Ez da izango?’, osti-txarra ezin ezkutatuz nik. ‘Presidentea marigorringoz janztea lortu nuen’, berak. ‘Ez esan!’, nik. ‘Bai, neronek bakarrik’, loriatu du bere burua. Eta batere gogorik ez dudan arren, luzimendurako kontutxoa aletzen laga diot. ‘Behin, -hasi zait esaten- oso mezu estrainioa iritsi zitzaigun gutun zertifikatu beten bitartez. Moncloa Palaziotik zetorren. Estatuko presidentearen idazkariak presidentearen seme zaharraren urtebetetze festan parte hartzea eskatzen zigun. Harri eta zur geratu ginen Maruccia eta biok. Noren bitartez etorriko ote zitzaigun mandatua? Agian aitaren lehengusu den Estatuko Sekretario orde baten bitartez?’ –erantzun dio bere buruari-. ‘Zer egin ez genekiela geratu ginen. Alde batetik portzulo ematen zigun morroi okitu horrengana joatea, baina bestetik Presidentea motzean ezagutzeak jakinmina pizten zigun. Ez zuten batere gaizki ordaintzen. Hortaz, geure buruak zuritzeko balio izan zigun eztabaida motzaren ondoren, joatea erabaki genuen. Ekitaldia prestatzen ari ginela dilema batean aurkitu ginen. Ohitura genuen urtebetetze festetan etxejauna marigorringoz mozorrotu eta umeen aurrean irrigarri utzita, trikimailuak egitea. Baina noski, honako honetan ez zen edozein etxajaun, Estatuko presidenteaz ari ginen. Luzaroan jardun ginen Maruccia eta biok eztabaidan, ea komenigarri izango ote zen Estatuko presidentea marigorringoz mozorrotzea. Protokolorik ba ote zen horren inguruan xerkatzen.... Gai latza zen. Gure galtzetan jar zaitez -esan dit. ‘Presidente izendatu berria zen, Estatua krisiarengatik porrot eginda zen, langabezia esponeltziaki goraka, langileen eskubideak urratuta, kalean protestak gaiztotzen, eta ustelkeria politikoko kasuak kaka bezala ur azaleratzen. Zer egin behar genuen?’. Hori esan niri begiratu dit Fragolek, ataka hartan nik egingo nukeena edo galdeginez. Ez dut ezer erantzun. ‘Marianitoren urtebetetze festa, Aravaca auzoko duplexean ospatu zen’, jarraitu du galderari erantzunik eman gabe, bere burua loriatzeko. Isilik ni. Eskua nire hankartera mugitu du baina presidentearen abizena, belarrira hain gogor soinu egiten duena aditu eta eskua baginatik aterarazi diot instintiboki. Ohean eseri naiz gero, belaunak bilduta. ‘Pentsa, -jarraitu du nire espartinak tarteka musukatuz-, Estatuaren marmola geure buruen gainera zatika birrintzen eta Maruccia eta biok Marianitoren urtebetetze festan, ea nork esango ote dion presidenteari mozorroarena. Eta Borja, Alejandro, Rodrigo, Cayetano, Bosco eta Alonsoren antzerako izenak dauzkaten haurrek –egunen batean herri honetako elite bihurtuko diren kabroi txiki horiek- urtebetetzeko pastela jan berritan, aztoratzen hasiak dira eta elkarrekin muturrekoka hasi eta festa zapuztu aurretik, zerbait asmatu behar eta jokoak egitea zilegi dela erabakitzen dugu. Horretarako urtebetetzea duen umearen aita ilustreari mozorrotzeko eskatu behar diogu. Uppps! Elkarri begiratzen diogu. Marucciaren begirada zorrotzak adierazten du neroni dagokidala eskatzea. Presidentearekiko hogei bat pausutara izanagatik, duelu batekoak baino zailagoak egiten zaizkit. Oinak dardarka ditudala abiatu naiz, halako batean. Guraso eta lagun batzuekin terrazako plasmako telebista handi batean futbola ikusten ari da Presidentea, kirol arropaz, purua eskuan. Zuzenean galdetzera ausartzen natzaio. Ez nau gaizki hartzen. Modu onean eskatu eta deskribatzeko oso zaila den irribarre triste antzeko bat marrazten du eta andrearengana jo beharrean, ile kizkurra duen ikastun itxurako aholkulariari belarrira zerbait esan, purua patxadaz mahaitxoko hautsontzian itzali, lagunak desenkusatu eta guregana dator. Ezin dut sinetsi. Eta marigorringoz jantzi genuen Presidentea, demokrazian denak berberak garela demostratuz. Pailazo hutsak...’. Isildu egin da Fragole, zerbait esan ala ez haztatzen bezala. ‘Ez dut sinesten’, bota diot txantxetan, mihitik tira egiteko. ‘Bai, ba hala da, marigorringoz jantzi genuen begitarte soraioko Plasma jauna: masailak gorriz margotuta, antena eta guzti. Marianitoren lagunak pozez txoratzen ziren. Antigoaleko itxura horri, muxu erorietan margotutako puntu gorriek, Telediarioetan ageri ohi duen piura tristea are ospelagotzen zioten. Ez zuen aurpegiko gihar bakar bat mugitu, harik eta -baina ez sinetsi-, presidentea hunkitu egin zen arte, ze ohi duen bekain-dantza estrainio bat egin zuen. Telebistan inoiz ikusi diodana’. Une batez isildu da, zaldi-zakil tentea hatz lodi eta bizkorrez hartu du, eta, ia eraztun osoa egiteko gai ez dela, Bic boligrafoa balitz txanoa kendu dio, nire figurari begira masturbatzera balihoa bezala. ‘Eta, motzean nolakoa da?’, galdegin diot. Hasperen egin du. Aspertu da bere istorioaz, antza. ‘Bi truku eta lau hitz besterik ez genituen trukatu… Zera, nola den?, begiak goratu eta eskua koskabiloetan igurtzi eta haztatu ditu, atzera nirekin berriz oldarrean nahiko bailuen. ‘Ez dakit. Bada zakur klase bat, ez dut oroitzen arraza, baina euren moduko begirada du Presidenteak. Nola esango nuke? Zuri begira isilik hitz egitera bultzarazten zaituzten begirada mota bat’. Eta begiez keinu mingotsa eginez isildu da, agian niri kontu hura aletu izanaz damututa. Alegiazko edo benazko ipuina amaitu eta gustatu zaidanez, sari bezala berriz ere maindirepean sartu eta oinez kuskua bilatu eta kitzikatzen hasi natzaio. Hain emaitza emankorrez, ze segituan akanto-landare artean kukututako zakil iharra dorre bilakatu zaion. Eta, behin saltsan sartuta, nahi dudanean dama esanekoa eta lizuna ni, ilea atzera ekarri, gomazko lakioaz bildu eta xurgaldi kanonikoa paratzen hasi natzaio. Eta horretan ari naizela ari naizela, hara non ‘Lastima argazkirik ez dudala’, bota duen Fragolek hatsanka eginez, besoak garondoan bilduta, tarteka begiak plazerraz erdi itxi eta matrail-hezurrak mugitzen diharduela, droga-azidoren bat edo irentsi izan balu edo. ‘Mugikorra uretara erori zitzaidan... Eta ezin jaso... Marucciak ba omen ditu... Baina hari ezin eskatuko diot’. Begitartea mudatu zaio. Behera begiratu du. Orain ni naiz zupatzeari laga diona. ‘Harremana moztu dugu Marucciak eta biok’. Isildu egin da. ‘Eta ez naiz hasiko hari eskatzen’. Une batez nire irudimen gaiztotxoa martxan jarri zait eta Maruccia nolakoa ote den imajinatu dut, baina ez nolanahi: zetazko kimono irekiaz den pailazo gazte, bobcut erako ileorde urdin, bular lau esnekara mutur piercingdunez, ortzadarraren galtzerdi luzeekin lehoien kaiolan foku pean zibota janez, ni orain Fragoleri paratzen ari natzaion moduan. Ez dut ukatuko irudiak kitzikatu ez nauenik. Ez bide dut baina, asmatu. Ze neroni berotu ahala, hari zakila kuzkurtzen, kikiltzen eta akuritzen hasi baitzaio. Saiatu naiz baiki, lehen laguntzazko praktikez hura artatzean, esan nahi da bularrez kubatar-otartea paratu edota noraezeko montgolfierra nire kirikiñoaren sutara erakarriz berpizten, baina bai zera... Gomakara bihurtu zaio esker txarreko barea, ez omen du amatxoren abrakadabrazko bortara inondik inora agertu nahi. Gaitzerdi. Bularraldea laztandu diot poto egindako gerlariari. Azukre koxkorra eman Zesarren zaldi akituari. Ipurmasailean zimiko egin esaneko esklabuari. Sabaian begirada finkatuta duenari. Galdera asko egingo nizkioke Marucciari buruz baina ez dut itogarri agertu nahi. ‘Nola gertatzen da bi pailazoen arteko banaketa?’, bota diot gaiztoño, erdi txantxetan, eta, ezagutu bide ez duen Buster Keaton komikoaren aurpegi zurbila azaldu zaio. Marucciaren bisaia, haren malkoen ondoko errimel luizia islatu dut haren begietan. Deseroso, arnasa sakon hartu du. Txantxa izan nahi zuen nire galdera serioetan hartu eta: ‘Mugarik Gabeko Pailazoekin, Haitin izan gara udaberrian. Port-au-Princen…’. Han gertatutako lurrikara terribleaz, haren ondorioez jardun da gero luzaroan, ume gosetuez, giza miseriaz, xukelak gorpuak jaten kale erdian... Lurrikara ondoreneko bortxaketez jardun da gero. Hitz hura aditu eta nire alarma guztiak piztu dira, ze gogoratu naiz 2010ean, justu Haitikoa gertatu eta egun batera gertatu zela bortxaketa. Eta Fragolerekiko haria galdu dut, Diego, eta agian handitzen zarenean aitortu beharko dizudan eleak gogoa hartu dit osoki. Otso beltza mozkorrik eta kokaz leporaino dator etxera, lagunekin ibili dela zezelkatzen baina luxuzko puta baten lurrin sarkor nardagarriak hain erraz salatzen du... Pattar hats nazkagarriarekin gerturatzen zait. Ni dagoeneko gaueko soinekoaz erdi lo naiz eta eskumuturretatik helduta, bularrak ukitzen hasten zait lotsagabe. Ezetz esan diot, uzteko. Oldarrean segitzen du otso beltzak, putazale alaena deitzen diot eta betondoko bat ematen dit, iletik tira eta lurrera botatzen nau, eta, kuleroak urratuz, galtza-zuloa ireki eta penetratzen nau. Orroka egiten dut alferrik, eta  zu artean jaioberria zarela esnatu eta negarrez hasten zara. Bortizki umiliatzen ari zaidan bitartean zugana joateko erregutzen diot, baina otsoa zure izena entzutean ez da kikiltzen, lasaitzen edo baretzen; oso bestela, are gehiago suminkorragotzen da, batez ere aurpegian harramazka egiten diodanean. Orduan ontzitegitik whisky botila lepotik hartu, armairu baten aurka puskatu eta beira bizian den botila nire lepora eraman, lepotik helduta eta, ‘bizitza birrinduko dizut putazarra!’, esaten dit. Negar bizian segitzen duzu zuk gelan Diego. Bortxatze-lana finitu eta loak hartzen du otso beltza. Jaiki, zu hartu eta ospitalera noa nire kabuz. Nire bizitzatik desagerrarazi nahiko nuke garai hura baina ezin. Fragole ttor-ttor-ttor ari da bitartean. ‘Bidaia hartatik ezberdin itzuli ginen’, jarraitu du pailazoak. ‘Pailazoon irria gauza serioa zela orduan jakin nuen’,  esanez amaitu du. Eskua laztandu dit begirada antxumatuaz. Horrek hunkitu nau. Hara!, pentsatu dut, haren bularraldeko ile gorri eskasak kiribilduz. Pailazo-langilera sartutako aberaskumea ez da uste nuena bezain kaka-ume. Badu bere bihozñoa. Marucciarekiko haustura sentimentalak bihotzean kra egin dit. Eta pentsatu dut hain gaztea izanagatik, bizitzako lau ostiak jasotzeke den arren, lehengo kolpetxoak jasotakoa dela. Ez dakiela oraindik zer den bizitza-ontzia kordokatzea, jitoan ibiltzea. Ez dakiela ere zer gertatzen den bizitza-ontzia gero eta urperatuagotzen ari dela, igeri-jaka uste duzuna, ez denean ez igeri ez jaka eta ziurtasun guztiak pikutara doazen eta azkenean esperantza oro ere bai. Pentsatzen jarri naiz gero nola ote diren pailazo bikoteen arteko maite-borrokak. Zirkoak ikusi ohi diren demandak irudikatu ditut, elkarri aulkikadak, pelutxeak, puxika-bonbak ala zianurozko xaboi-ponpak eta beste botatzen dizkietela elkarri. ‘Zer ari zara pentsatzen?’, galdegin dit. ‘Deus ez’, erantzun dut. Eta eskua katutxoan bermatu diot eta jolasean hasi zait. Orain bai, puztu eta puztu egin zaio zibota. Atzera penetratu nau. Festak diraueino, bizirik izango da ametsa. Zamalkatzen hasi zait, preserbatiboa janztea ahantzi duela edo ahantzi badu ere, nahita ahantzita. Arduragabe segitu dut. Jo eta su aritu zait, ahaleginik handienean, harik eta akituta, hazia bota eta aharituta ziplo lo geratu den.

-6-

Sakon landatu dit pupuan hazia, sakon landatu didanez. Pentsa, ni hain zuhur, hain enpresari eta hain arretatsu izanagatik, sarerik gabe jausi naiz Fragoleren huntzezko besoetara eta penetratzen laga diot hazia nigan gozoro landa zezan. Eta, maite-oldarrek erabat lehertuta, kopula ondorenean akabatzen diren intsektu horietako bat balitz, buruz behera ziplo geratu da pailazo saiatua. Lo sakon batek hartu du xexena. Nirea zara eta zureak egin du, bururatu zait estaltzearen ondoren harra jan ohi duen Latrodectus mactans edo alarguntsa beltza motako armiarma banintz. Gerrialdea laztandu diot. Ipurdi landua gero. Saretatik iragazten den argi eskasak zirkoko montgolfier baloi aerostatikoaren tatuaia darakuskit ipurmasailean. Ihesean edo jitoan den baloiak haize kapritxosoen menera dirudi edo hori uste izan dut hasieran. Baina apur bat aldendurik, -ia ipurdiaren erretenean barneratzen- ortzadar batera ihesi doala ohartu naiz. Ortzadarraren silueta berriz marraztu ahala umetan ikasitako kantu sefardi bat datorkit akordura, ipurdia  ferekatzen ari natzaion bezala, hortz tartean xuxurlatzen dihardudana. Kantuak dio senarraren bidaiaz baliatuz, morroi gaztetxoarekin oheratu dela nonbait emaztea. Oilarrak kukurruku jotzean esnatu dira maitaleak, ireki dute leihoa eta ortzadar zoragarria agertu zaie. Zoriontasunak horditu beharko luke emaztearen gogoa baina -ai!- hara non senar adardunak bidaian pairatu beharreko ekaitzez akordatu den etxekoandrea eta erru gaiztoa piztu zaion, ortzadarra faltsua dela esaten baitio morroiari eta hobena. Kantu ospela izanagatik, gogoko dut Diego; inoiz lokartzean kantatu izan dizut. Fragolerekin ihes egingo nuke baloi aerostatiko horretan, hori posible balitz. Nirea zara eta zureak egin du. Bizkarra laztandu diot gero, oreztek sortzen dituzten artxipelago alaiak asmatu, azal zuri leun esnekararen azukre gorria nire irudimenean bildu, dastatu, neureganatu. Nola ikusiko nau mutil honek? Emazte dudazko bezala seguruenik, arazoen noraezean igerian dabilen ur nahasiko irabazi fazila. Eta ez dabilke egiatik oso urrun. Orduz kanpoko beldurra atzera ate-joka: eta, nire baitan isuri duen gazte hau oportunista bat baino ez balitz? Bitartekoak dituen emakume baten bizkar bizi nahi duenetarikoa? Nire ahuleziaz baliatzen ari den feriazalea? Ohetako matxinsaltoa? Nire galderek haren lo sakonaren ezaxolarekin talka egiten dute. Berari lotu natzaio estu, maindireaz bi gorputz eriak estaliz, apenas konturatu den. Geure gorputz isurien hezetasun likatsua, sabelpean arranpa eta hotzikara. Fragolek pailazo ttiki bat ernal zekidaneko apeta zoroa sortu zait orduan; pentsa Diego, zuretzako anaitxo edo arrebatxoa. Eta zugandik haurdun geratu nintzenean bezala, alde batetik ilusioa baina bestetik beldurra nire baitan puzten eta puzten ari deneko sentsazio estrainioa birloratu zait. Antzeko sentimenduak ote ditu lo dagoen honek ere? Argi dago gizonezkoa dela ahaztuta nabilela, eta, sentimenduen sotiltasun edo ñabarduretarako oro har motzak direla eta horregatik apur bat zapuztu naiz. Hainbesteko ahaleginaren ostean Fragole nire gorputz bilgarriaren baitan gutxitzen eta gutxitzen ari dela dirudi, barneko indar zentripetu batek erakarrita hareazko erloju urtu bilakatzen. Txikitzen ari den maitale bihurtu zait, Almodovarren Hable con ella filmeko azpi-filmean bezala, -uste dut Amante menguante izena duela-, erabat menostu eta filmean ez bezala hondar bihurtu eta nire anfora-zuloan desagertuko bailitzan. Haren pailazozko ile gorri nahasiak zurrunbiloan birrintzen eta nire baginan barneratzen, beti-betiko nire bihurtuz. Zein irudi polita... The incredible shrinking man. Gizon ttiki hutsaldua tutuaren barreneko bidaia hondogabean. Hain begitandu zait hauskorra nire baitan lokartua. Ez dut askatu nahi. Zakil eroria hartu diot. Fragoleren muki likatsua hatzez hartu eta mihira ekarri dut. Maite dut haren haziaren usain gozoa, sorterriko bortuko herrian abuztuko suak hartzen zituen piku umoen aroma dakarkit akordura. Nirea zara eta zureak egin du. Fragole gizon menostua, poltsikoko gizontto bilakatua nire baitan desagertzen imajinatzen dudan heinean, nire sabela puztuz eta puztuz doake, harik eta odolez blai, pailazo ttiki batez erditzen naizen arte; gu bion negar, poz eta emozio artean. Nirea zara eta zureak egin du. Haurtzaroko lorategi ederretara itzularazi nauen kirten jada bare bihurtua laztandu diot atzera. Eta akordatu naiz gau zoro honen momentu jakin batean, bozkarioak, mila koloretako tximeletak, plazerrak izarretara bultzatu nauen batean zera aitortu diodala: liluragarrira dela menturazko kaos infinitu honetan orain eta hemen biok elkarrekin egotea, edo hori adierazi nahi izan diot, presazko esaldiez. Gero damutu naiz hain bigun ageri izanaz. Nire menditar izaera zailduak ez ditu samurraldi hauek eragozten. Are gehiago hanpatzen ditu, baliagarri eta benazko egiten. Hori esan diodan unean irri urduria atera zaio, irakurtzen zaila dena. Goizeko seiak aldera esnatu da azkenik bildotsa. Seko loak hartu izanaz lotsatuta-edo, arropak bizkor jaso ditu. Ez du dutxarik onartu. Presaka jantzi da. Sarrerara jo dugu. Ekarri musu eman diogu. Hitzak soberan daude. Gero une batez desagertu da. Ez dakit zertara. Itzuli da. Atea ireki aurretik atzera gogor besarkatu dugu. Begietara so, zerbait esan nahi dit: ‘Ez dut beste emazte klaserik maite’, edo antzekoren bat bota dit. Listua irentsi dut. ‘Begietatik ez, baina barrutik bezala begiratzen nauzu, zure ez-begirada barnekoi horrek hunkitzen nau’, esan dit. Eta gero ‘Begirada terriblea duzu’, jarraitu du Fragolek eta urtu egin naiz, ‘pailazozkoa’. Sartu dit eztena. ‘Gutarra zara’, esan eta atea ixtera zihoala: ‘Hartu Rolexa’, gogorarazi diot. ‘Eta konpontzera eraman’. ‘Ah!’ bota du ehizatua izan denaren lotsa disimulatu nahiez. Atea itxi du danbatekoz. Eta tristatu egin naiz, zirkoa sorterrira etortzen ez zen urtetan tristatzen nintzen bezala Diego. Dagoeneko joana da Fragole. Eta zu oraindik lo zautza. Naufragio honen baitan eskutik goaz, gu biok jitoan ez dakit zein kostara goazen. Maskarada makabro bat ari gara dantzatzen otso beltzaren haginkadek emandako minarekin. Baina gau honetan kontu bat atera dut behinik behin garbi. Fragole pailazoa ezagutzearekin ohartu naiz ez direla benazko pailazoak desagertu; are gehiago pailazoak energia bezala direla, ez direla sekula agortuko, mudatu baino. Ez zaitez jeloskortu Diego. Amatxok ere pailazoen beharra badu. Azken urteetan lanean gehiegi murgildu naiz, errealitate gordinari itzuri egin diot. Aurrerako ihesaldian ibili naiz. Baina bada garaia, eta amatxok behar du sudur-gorri batek bizkarretik estu-estu hartu eta koilaretxoarena egin diezaion; bakarrik ez sentitu eta esne mamitan senti nadin. Zure bihotzak zoko guztiak betetzen badizkit ere, amatxo oso bakarrik dago. Zer da bada, azken finean pailazo bat? Ezinezkoak erraz egiten dituen izaki miragarria, bizitzako korapiloak samurtzen dituena eta malurak goxatzen? Eta ez al da hori Fragolek lortu duena? Ez al dit urtetako barneko korapilo potoloa askatu edo gutxienez lasatu eta goxatu? Eta horregatik bakarrik merezi izan du haren bisitak. Berandu baino lehen jaitsiko zait Die rote Tante edo Izeba Gorriñe, ala atzeratu egingo ote zait edo etengo? Eteteak esan nahiko du Fragolek pailazo ttiki bat landatu didala. Eta ziurtasun gabezia honek, harekiko balizko lotura hark, esperantza ematen dit eta ikara. Aurki esnatuko zara Diego, mainaka egingo duzu, hasieran kexu moduan, gero ozenki, nire arreta osoa erakartzeko, ohi duzun moduan. Eta abuztuko igande goiz gori berri bat hasiko da. Orain dutxatuko nintzateke baina ez dut Fragorelen sunda berehalakoan galtzerik nahi. Haren musuak ditut orain nire pozkida. Eta hark nire baitan landatu bide duen marrubi hazia, huntza horma bezala soin guztia hartzen ari zaidana. Fragolek alde egin eta berehala logelara jo dut eta zein izango nire sorpresa, ohea txukun eginda –zein momentutan egingo ote zuen ez naiz jabetzen- eta burkoaren gainean, nola luxuzko hoteletako suitetan bonboi edo bugainbilea loreak bezala, pailazozko sudurra topatu dudanean. Emozioz hartu, bularraldera erakarri eta gogor estutu dut. Marrubi-sudurra laga izana, deskuidu hutsa ala betirako alde egin nahi izan ez duenaren seinale ote? Sudur formako altxorra gaueko mantalaren poltsikoan gorde eta gero -oraintxet-, labea bero-bero, zure gelan sartu naiz isil-gordean Diego eta bake ederrean nola lo zautzan beha ari naiz, esna ez zaitezen arnasa gordez. Eta ohetxoaren amildegitik zure bakea dakusat eta elkarrekin pasa ditugun garai onak datozkit eta muxuak eta titia hartzen didazunean sortzen den bien arteko lotura, munduaz beste egitera bultzatzen gaituena. Eta ez arestiko larritasuna, otso beltzaren trazak, negu gorrian gure inguruan itzulinguruka dabilenaren ustea, ezta haren hats hilkorraren trazarik ere. Eta argi pittin bat egin da nire bizitzan Diego, muxu goxoa eman baitit Fragolek agurrean. Muxu onbera, berriz etorriko denaren trazak hartu dizkiodana. Ala ez? Ez dakit. Edonola ere Diego, zu esnatu eta egun berri bat hasi dadin nahi dut. Lorategi Botanikora egingo dugu txangoa; Fragolek aipatutako Dianaren estatuaren antzik bat ote dudan egiaztatu nahi dut –zenbatetan ez ote nintzen estatua horren ondotik pasako erreparatu gabe-. Eta ondoren, gu bion arteko amodio nahaspilatu zoragarri honen baitan hainbeste maite duzun Dixie’s hanburgesategira joango gara. Eta baliteke zomorroei buruzko marrazki biziduneko film hura ikustera joatea arratsalde-pasa. Zure bakean, mugiezintasun mirakuluzkoari beha, Diego, Merry Andrew filma Fragoleri kontatu ez izana gomutatzen dut. Zergatik jokatu dut horren zeken? Zirkoko istorio xaloa da funtsean: Andrew Larabee arkeologo Oxfordkumea matematika maisu dabil bere aita autoritarioaren eskola barnetegi zorrotzean. Betiko emaztegaiarekin ezkondu eta eskolako zuzendari bilakatzeko, Pan jainko mitologikoaren baliozko estatuatxo bat induskatu eta aurkitu beharko du. Andrewk lurperatuta behar duen lur-sailera jo eta bertara iristean, Gallini zirkoa lur horien baitan kanpatzen ari dela ohartzen da. Selena izeneko trapezista xarmagarria ezagutuko du, baita haren familia xelebre eta zirko mundua ere. Andrewk Selenarekiko erakarpena sentituko du eta berarekin, bere benetako bokazioa deskubrituko. Tartean Merry Andrew motako pailazoz ere antzeztea dagokio Andrew gizajoari. Orduan ataka larri baten aurrean izango da Andrew, nahia eta beharraren arteko borroka latzean. Okerrena zera da Diego, filma nola amaitzen den ez dudala ongi oroitzen; ez dakidala betiko andregaiarekin ezkondu ala dena utzi eta zirkoko neskarekin ihes egiten ote duen. Susmoa dut, bizitzan gertatu ohi den oso bestela, zirkuaren hautua egiten duela pailazo bihotza duen maisuak. Nahia eta beharra... Betiko leloa. Ihesiko ahal naiz ni ere neure itzaletatik? Hollywoodeko amaiera alaietan bezala, ikusiko ahal dut Fragolerekin inoiz Merry Andrew filma, eskoziar tartanezko izaratxoan oinak kateatuta? Baita zuk ere noski, Diego. Mende erdiko filma musikal zoragarri gehiago ere erakutsiko ahal dizkiot irribarrea berreskurarazi didan pailazo maiteari? Egunsentia hurre da Diego eta zu esnatu zain nago. Saloiko musika-ekipoan Annie Lennox ari zait hoska: Hey I saved the world today, esaka ari da eta ez dakit zergatik sorterriko kantu zahar hau datorkidan akordura: Haika mutil, jaiki hadi, argia den mira hadi...

FIRULETE

“Mi querida esposa: te escribo estas líneas para decirte que estoy bien y que me van a fusilar esta noche o mañana”.  Librada (Max Aub)

“Detrás de nuestros párpados surge el invierno

trayendo una nieve que no es de este mundo…”

Un desconocido silba en el bosque  (Jorge Teillier)

-1-

Hutsaren ondoan egin nahi dut elea. Ez naiz preseski ezertaz arituko; ez maitasunaz, ez gaztaroaz, ezta tristeziaz ere. Zaldi ero baten gainean lo nagoen garai batekoa dateke berau. Zerbaitez baldin bada, munduko txisterik tristeenaz ariko naiz. Non aditu ote nuen nik munduko tristerik tristeena? Ondo gogoan dut lekua, zein urte zehatzetan gertatu zen ordea ez. Memoria emari anitzeko errota ezinezkoa da. Bere baitan denbora aurrera doa eta atzera doa, itzuli egiten da, itzulinguruka dabil eta zoko batean topa zenezake. Eten ere, eteten da. Aldi hartan hemisferioz hemisferio nebilen Mateo-txistua nintzen. Hainbeste bidaien erruz haritik pasata ibiliagatik, data, leku eta gertakari franko nahaspilatu, itxuraldatu, ahazmenak estali edo ilunbistan geratu zaizkit. Demaseko bidaiek lekuen metamorfosi moduko bat sortu dute nigan, difuminatze bat: une berean leku askotan eta inon ez egotearen sentipena. Garaian garaiko pertsona, leku, gauza, pentsamendu eta inpresioak koaderno batean ez apuntatu izanagatik, memoriaren ehunkiz jositako saio hutsala izango da ele hau. Munduko txisterik tristeena benetan txistea izan ote zen ere, ez baitut oso argi. Alde batetik hala-moduzko irribarre uxoa eragin baitzidan, baina bestetik tristuraren putzu gaiztora bultzatu ninduen. Nola hasi zen dena?

Menturak nahi izan zuen Ojuel, Hegoamerikarako komertziala gaixotu eta neronek hura ordezkatzeko Txilera bidaiatu behar izana. Muntarik gabeko probintzietako punpa hidraulikoen azoka batera joatekoa zen Ojuel, betelaneko bidaia batera. Tarteka, luzaroan arnastu ezin zitekeen fabrikako aire itxia uzteko aitzakiaz egin ohi genituen bidaia batera alegia: komertzialki hutsala izanagatik, taktikoki primerakoa zen horietako batera, inoiz turismo apur bat egiteko ere profitatu ohi genuena, zer arraio. Horregatik Ojuelekin besoz beso lan egiten genuenok uste genuen bidaia bertan behera geratuko zela. Baina ostiral arratsalde batez, leihotik begira zigarro bat azkentzen ari nintzela hara non nagusiak bere arrainontzira deitzen nauen. Eta behin atea itxita irribarre axerikumeaz hatz erakusle harraparia mapamundiaren parean ipintzen du, kondorra bailitzan modu apetatsuan hegan egin eta halako batean Txile seinalatzen du. Kanpoan nire lankideen kalapitak. ‘Zergatik ni?’ Kontu eske hasi nintzaionean, ez dakit zer koplarekin jardun zuen, bere buruari entzunez hizketan, adieraziz Txileko gure banatzaile Bombas Vogt-ekoekin eta buru zuen don Richard Vogtekin harreman estrategikoa genuela eta eurekiko konpromisoagatik, gaizki ez geratzearren eta abar, zilegi nuela hara joatea. Gainera, Ojuelen faltan, eta berari ezinezko zitzaionez, nire moduko eliteko komertzial liderra, erresuma osoan punpa zentrifugoez gehien dakiena, arrazakoa –hitzez hitz diot- sakrifikatu eta bidali beste erremediorik ez zuela. Mutu geratu nintzen, aitzakiarik ezin pentsatzeke. Bizkarreko parea eman zidan. Onartu baino beste erremediorik ez nuen izan. Esan gabe doa burumakur eta umiliatuta irten nintzela nagusiaren arrainontzitik, hegazkineko txartelak eskuan nituela. Handik bi egunera, Atlantikoa goitik behera zeharkatu eta São Paulo eta Santiagon eskala luze bana egin ondoren Concepcionen lur hartu nuen bi orduko atzerapenez.

Bombas Vogtekoen konfiantzazko taxilaria nire bila etortzekoa zen arren, auskalo ordurako inor zain izango ote nuen. Ostatu hartu beharreko hotelaren berri ere ez nuen. Carriel Sur Aireportua erdi hutsik zen. Maletak jaso eta helduera gunetik kanpora atera nintzen. Txofer parea txarteltxo banarekin, baina ez dakarte nire edo enpresaren izen edo bereizgarririk. Fresko dago, iluntzen ari du. Ataurrean, eskuinetara taxien gunean Mercedes zuri zaharmindua. Gerturatzen natzaio. Gidariaren leihoa irekita, besoa agerian eta ’Vogt!’, esaten diot. Ez dut erantzunik jasotzen. Ez da izango. Inor ez badator bila, zein hoteletara joango naiz? Ez dut banatzaileen telefonorik eskura. Berriz ere Mercedesari hurreratzen natzaio eta ez dakit zergatik Vogt teutoniar erara ahoskatzea otutzen zait, nire nagusiak eta Ojuelek berak egin ohi duten modura, v-aren ordez f-a ahoskatuz. Fogt! esan eta halako batean, maletategia ireki da abrakadabran malguki hots ozenez. Gidariak irteteko itxurarik ez eta neronek kokatu ditut maletak. Taxian gorputza ziplo boteaz sartzen naiz, hain nago lehertuta. Itxi usaina dario. Tweed marroi eta beixezko jaka karratuduna eta botoi-zuloan urrezko orratza morroiak. Ez du autoa berehalakoan abiarazten. Zeren zain ote da? ‘Siento haberle hecho esperar’, desenkusatu natzaio. Ea pasahitz horrek Mercedesa behingoz abiarazteko balio ote dion. ‘No lo sientas’, erantzun du lehen aldiz burua nigana okertuta. ’Es su empresa la que paga’ dio lehor, apur bat destainaz. Haren esaldi lakonikoak biluzik sentiarazi nau. Izaera lehorrarekin ondo ematen ez duen boz tinbratua du, barregura ez baina akaso higuina eragiten duena. Urrezko letaginen bat. Abiatu da taxia.

Lurrin kolpe bat jaso dut orduan, usain-mina eragin didana. Izan ere, taxiari sunda sakon, sarkor eta bizia dario, beste garai batekoa den lurrin klase bati dagokiona. Zein ote? Eta, neke absolutuaren atalasean murgilduta naizen arren, unadurak tirriki-tarraka bere lana bete eta larru beltzez forraturiko Mercedes zuriari darion sundak nire oroimena irabiatu eta obsesio bihurtu zait. Usaimena atrofiatzen ari den lurrin hau ezaguna baizait, nahastezina da, bizitzako uneren batean usnatu, maitatu edo agian seguruenik gorrotatu izan dut. Nik jakin gabe, nire baitan daramat. Ahanzten ez den horietakoa da... Baina zein? Ume garaietakoa, bai. Bergamota, azahar, bainila edo izpilikua bezala. Izenik oroitzen ez dudan gertuko usain horrek, Sandaloren izena dakarkit gogora halako batean, aitonaren bizarginarena eta antzinako garaietara narama oharkabean. Sandalo. Ostras, Sandalo. Sandalo bizargina! Ene! Tokitan da nire gogoa. Zazpi urteko umea naiz, uda betea da eta amonarenera eraman naute astebetez beraneatzea, Aieteko Villa Aizetzuara. Aitonari bizarra txukuntzera etorria da Sandalo goizean goiz. Estilo eta jatorri holandarreko bulegoa du aitonak, brontzezko tximiniaduna, eta zokalo handi bat, margoz dekoratutakoa. Aitonari bizarra txukundu ondoren, bere estudiora joan ohi zen Sandalo eta gerora aitak esandakoaren arabera, aitonak pipa eta Sandalok estraperloko Boyard-Maïs zigarretak erre ohi zituen eta Monin markako sirope bana hartzen zuten, hibiscus zaporekoa aitonak, mendazkoa Sandalok, pastisarekin nahastuta. Astean bitan etorri ohi zen Sandalo Villa Aizetzuara. Beti zuten konturen bat elkarri esateko. Eta, kontatzen ari naizen uda beteko goiz hartan, Sandalo neroni sartzea galarazita nuen norvegiar altzariez atondutako aitonaren estudiotik irtetean, sukaldera amonarengana joan da, kasaka gris urdinkara eta bizargilearen larruzko maleta pisutsuarekin. Modu sinkopatuan egiten du herren. Amonak trapuzko zorro batetik dirusaria jaso, hari ogerleko batzuek eman eta etxetik badoala uste arren, -une hartan neroni villarren loredian naiz antena jarrita, frontoiaren ondoan-, amonak eskutik hartu, etxean sarrarazi eta, bide batez, niri tximak mozteko eskatu dio Sandalori. Nik bertatik ihes egin nahi dut, baina ezin. Kasketa egin dut, ez dut laket inork ilea mozterik, are gutxiago agure konkortu hankokerrak, baina itsasora ematen duen komuna handiko ile-apaintzaile kadira korrokoilduan eserarazi nau Gloria inudeak, eta Sandalok larruzko poltsatik Roberto Alcázar eta Pedrinen komikia atera arte ez dut bakerik. Ze liburukiaren bizkar gogor eta azal koloretsuak eskuetan jarri bezain laster, larritasuna baretu eta euriaren ondoko irribarrea loratu zait eta buru-belarri murgildu naiz irakurketan. Sandalo ttiki konkortuak nire ilaje bihurria kax-kax-kax arteziez artezki mozten diharduen bitartean. Abilezia handiz, eta –orduan ez dakidan arren, Ostras Pedrin!- espainiar super-polizia falangisten istorioak galbahe gabe irensten ari naizen bitartean, larruzko jalkigailuaz bizarra egiteko Hoffritz labana igurtzi eta lepagaineko biloak moztu dizkit, Pinaud talko hautsak aplikatu eta arropa eskuilaz astindu. Sandalok leihoa ireki eta udako kresala zoragarria usnatu dut. Finkagailu moduan, eskuetan ttu egin, listuaz ni bezain moldakaitz diren ile nahasiak goxatu dizkit. Londresetik ekarritako patxuli lozio flaskoa ireki, eskuetan igurtzi eta ilean egoki ipini dit, elizgizonek egin ohi duten esku ezartzearen moduan. Bai ba! Patxulia! Horixe da. Zer beste? Patxuli perfumearen usain berbera dakar inolabelardiko hotelera naraman Mercedes zuri honek. Lepoan bildutako paperezko zinta askatu du Sandalok, eta horrek tortura amaitu dela esan nahi du, kapa urdin-argi maiztua askatu dit eta komikia itzuli diot. ¡Se acabó el carbón, chavalote!, esango dit arratoi bozaz, edo, ¡Hala!, ¡A silvar a la vía!, eta, lasterka harengandik ihesi noa Villa Aizetzuako azken muturrera.

Bi garai ezberdinen arteko usainen migrazio bat eman da; sundazko zubi moduko bat. Ez da lehenengo aldia munduko zokoren batean aspaldiko usain batekin gertatzen naizena. Horrelako sorpresak -eta inoiz zitalkeriak- gorde ohi dizkit lanak. Sandalo bizarginaren patxulia gogora ekarrarazi didan autoaren gidariari so egin diot. Sudur kakoa du, lehor, bekozkodun, urtetan sartua, ahots baxu eta franelazko kapelua eta urre-bainudun antiojo korrokoil bifokalak. Garaia behar du, mehe, patilla-luze eta ile urdintzen hasiak.

Nola da posible Sandalo anarkista zaharrak niri Roberto Alcazarren komikiak oparitu izana? Ebroko batailan zauritu eta hankamotz geratu omen zen. Orduz geroztik zortzi zentimetroko takoia zerabilen eskuin oinean. Nazionalek atzemana eta preso egina. Diktadoreak kommutatutako herio zigorra. Eta hamar urteko kartzela zigorra. Inoiz aitari kontatu izan zion Teruelen, nazionalek Kaputxinoen komentuan apailatutako kartzelan izandako garaian gorriak pasa zituenekoa. Nola patioz bestaldera ziren kartzela-zainek janari-latak jaurtitzen omen zizkieten, zakur zorritsuak baliran. Ez dakit nola bukatu ote zuen Sandalok aitonaren bizargin eta familiako gizonezko ororen ile-apaintzaile. Bata monarkia zale, gerran epel jokatutakoa, bestea, berriz, anarkista eta epelak hartutakoa. Maiz pentsatu izan dut aitonaren eta bere arteko zein lotura klase izan ote zen. Baina tamalez galdera horiek beranduegi egiten dizkiegu geure buruei eta ohartzerako berandu izan ohi da. Ezer esan lezaketenak, hilik edo ahazmen nebulosa batean murgilduta dira. Erantzunez defendatu litezkeenen egia, erdi-egia, ilun-argizko egia, gezurra, gezur errukiorra edo isiltasunez estalitako egia bera, ezin aditu dezakegu. Ahazmenaren zulora doaz. Belaunaldi baten gelako argiak itzaltzera dagokien gizakumeak, sasikumeenak izan ohi dira, memoriaren faltsutzaileak. Ezin fio horiez.

Ez dakit hortaz zein harreman klasek batu ote zituen aitona eta Sandalo. Baina bien arteko harreman desorekatu bezain xelebrea, bizarra egiteaz haratago zihoala argi dago. Sandalo Villa Aizetzuara zetorren garaietan ez nekien hari buruz deus noski. Haren herrena eta gorputz txiki, mehe, apur bat  konkortua eta ahots fin eta apur bat deseroso hura. Baina Sandaloren iraganaren berri ezer gutxi dakit, urte batzuek geroago aitarengandik jakingo dut. Bai hori eta beste kontu asko ere. Este baterako, Villa Aizetzuan sartu baina uste puska lehenago, Sorolla pintoreak udaren bat pasatu omen zuela, baduela apunte ederrik bertatik itsasora begira, itsasoa eta Igeldo aldeak ageri dituenak. Eta ez bakarrik Sorolla, baizik eta Americo Castro jakintsua bertan bizi izan zela bere lan buruargia ontzen, besteak beste Unamunori eskutitz gogoangarriak idazten, aitonarena izan aurretik Juan Madinaveitia doktoreak eraikiarazi eta oinordekoek nire aitonari saldu ziotena. Zer gertatu zen Villa Aizetzuarekin? Haizeak berak eraman ote zuen? Ez dakit. Jakin dut aitona-amonak hil eta berehala saldu, eraikuntza-sustatzaile batek erosi, eraitsi eta mapatik betirako ezabatu arazi zuela Villa Aizetzua. Eraitsitako eraikuntzek zutik direnak baino askoz ere gehiago hitz egiten dutela jakin gabe. Baina horiek beste ele baterako kontuak dira.

Mercedes zuria Presidente Jorge Alessandri Hiribidea autobidean barrena sartu da. Monotono eta hipnotikoa. Tarteka kontainerdun kamioiak ziztu bizian eta Karabineroen sirena hotsa urrutian. Laino ilunak. Apenas ikusten diren etxe, eraikuntza eta fabrikak. Neonezko argidun hotelak bazterrean uzten ditugu, baina nora narama Sandalo gogora ekarri didan taxilari zurbilak? Akituta nago. Buruko minez. Lehertu beharrean. Bazterreko edozein motel merkerekin konformatzen naiz, gorpuzkinak edonolako oheren baten kareletik botatzeko sikiera. Taxilariari edozein hoteletan geratzeko esateko zorian izan naiz. Amabirjinaren irudia atzerako ispiluan zintzilik. Radio Bésame jarrita du. Atzo zahar eta goibel bateko lustrerik gabeko gloria galduak. Isilik dagigu bidea. Isiltasunaren pisua eraman ezin eta tentatuta izan naiz gairen bat –eguraldia, Txileren abelera, Bachelet ala Piñera?, kobrearen kotizazioa, Pisco sour koktelaren balizko txiletar jatorria, tsunamia edo betelaneko besteren bat- ateratzen, baina gidari zurbilaren ezaxolaren arrokarekin talka egiteko beldur naiz. Ojuelek etorri handiagoa du Latinoamerikan jarduteko. Duda izpirik ez. Edozein konturekin sorgintzen ditu.

Bolero bat radioan. Lucho Barrios, ipintzen du Alpine markako irratiaren pantailak. Rondando tu esquina. Titulu ederra, pentsatu dut: karratua zirkulu, ertza kamus, arantza petalo eta itolarria bizi-iturri bihurtzen dituena. Kantua, espero zitekeenaren oso bestela, lurrin merkekoa suertatu da:

“Esta noche tengo ganas de buscarla,

de olvidar lo que ha pasado y perdonarla…”.

Ez nuke esango kantuak gidaria alaitu duenik, baina apur bat piztu bai. Bolantean tekleatzen baititu hatz zailduak. Letrak hondoa jo du erabat: “la mariposa del dolor cruza en la noche de mi vida”-ren modukoak askatzera iritsi da Lucho Barrios ahots tiplatuaz. Gero amaiera zital hura dator:

“Ando triste noche y dia,

rondando siempre tu esquina,

mirando siempre tu casa

esa pasión que lastima

y ese dolor que no pasa…”

Tekla gaizto bat piztu da nigan orduan. Ze Thaïs, nire Thaïs (zergatik zu orain Thaïs?), galdua zianuro tantetan gogora ekarrarazi baitit bolero estupido hark. Eta bete betean nire burua Hotel Uranon ikusi dut, elkarrekiko izandako azken agurreko gau hartan. Haria galduta, Lucho Barriosek Thaïsekiko minerako doaneko bidaia ospela opari egitea lortu baitu oharkabean. Amaitu da kanta. Radioa isilik. Goragalea ate-joka ez hastearren leihoa ireki dut.

Mutu da gidaria. Urduri naiz. Zer arraio! Azken batean askoz ere gogokoago ditut taxilari mutuak, hitzontzi edo  orojakile-ezjakinen aldean; hitz-jario filofaxistadunak ahantzi gabe. Gauzak horrela, zergatik gogaitzen nau hainbeste Mercedes zuri honi darion isiltasun ajedunak? Patxuliaz blaitutako isiltasun jasangaitzak? Presidente Jorge Alessandri Hiribidea laga dugu eskuinetara Nueva Costanera hartzeko. Lau hostoko hirustaren formako irteera bat hartu eta bihurgune itxi baten erdian: ‘Firulete ha muerto’, bota du. ¿Qué?, neronek harrituta. Ez nuen haren hitzik espero, are gutxiago ulertu. ‘Ha muerto Firulete’, berretsi du, biderkagaien trukeak perpausaren ulermenari dagokion emaitza aldatuko bailuen. Firulete? Nor ote da Firulete? Berdin-berdin segitzen dut, zozo aurpegiarekin. Handik apur batera, eskuak bolantean irmoki helduz: ‘¡Pucha! Firulete: el del Pollito y Pepe Pato y las Telechácharas? ¿No lo conoces?’, purrustaratu du boz hunkituaz, nirekiko haserre, nongo mundutan bizi ote nintzen kargu hartuz. Mercedes zuria estuario antzeko batetik igarotzen ari da. Ezkerretara lohizko eremu itzela ikuskatu dut, padura moduko bat. Gidariaren oldarrari erantzuteko ez naiz gai. Bertako umorista edo aktore batez ariko zela ondorioztatu dut. Mundu guztian ezaguna balitz bezala. Hain nago akituta, bost  axola baitzait Firulete. Horregatik: ‘¡Qué pena!’, atera zait jarraian, ignorantzia gorde eta bakean utz nazan. Isilik da gizona, harekiko zorretan banengo bezala, eta, ‘Cada vez que muere un humorista, se apaga una estrella’-ren antzeko esaldi estupido bezain pinpirina bota dut, neroni ere harritu eta gogaitu nauena. ‘Tiene razón’, arrapostu egin du gidariak, antiojoak musuzapi izurtuaz igurtziz. Handik puska batera, ‘No va a haber otro igual’, bota du. Begiak bustita ote dituen? Isilik egin dugu gainontzeko bidea. Pesquera Bio-Bio iragan eta hareatza bat zeharkatu dugu, arrantzale etxeduna. Gero itsaslabarreko errepidean barrena arboladi tapitu batean sartu eta handik pixka batera, aldapan gora, harri-txintxarrezko bidean eraikuntza zuri baten aurrean geratu da. ‘¡Yapo! Nos vemos’, esan eta maletategiaren atea ireki du, neronek jasotzeko. Ordaindu, txartela luzatu: Celso Pómez du izena, Llámeme Pomez esan eta alde egin du.

-2-

Côte Basquen usu topatu ohi diren euskal estilokoa gertatu da hotela. Lau haitzondoren erdiko harrizko etxe aitzin zuria, habe, teila eta leihate gorriduna. Ezpeletako piperren faltan, ezker alboko hormak huntzez mukuru ditu eta egurrezko balkoi jarraitua, itsasora ematen duena. Beste aldera, berriz, arku bik eusten diote beiratez itxitako terraza bati. Lehenengo kolpean aitona-amonen Villa Aizetzua gogora ekarri dit, erlaitz handiko teilatu eta batez ere arku biko terrazagatik. Zein arrotz egin zaidan hiriaren bizkarrean, paisaia ospel horren baitan, etxe horrekin topo egitea. Hori pentsatu dut harri-txintxarretan barrena maleta arrastaka, forjazko eserleku eta platanondodun loredi ospela zeharkatu eta egurrezko atearen aurrean geratu naizenean. Hotel Ramuntcho ipintzen du ate gaineko argizaiola etzanean, zizelkaturiko lauburu eta xisteradun pilotariaren artean. Nork paratu ote dit broma makabro hori? Arnasa sakon hartu, atea jo eta inork erantzuten ez duenez, neronek ireki dut.

Zaharki-denda edo jeneral karlista baten museo-etxean nagoela dirudi. Hormak santu eta santen erretratu zein figura polikromatuez josiak dira; St. Michel Garicoïts eta Ste. Bernardette Soubirousenak ezagun zaizkit. Kanfor eta lore zaharminduen sunda jasangaitza dario harrerari. Mihi formako xaflen zoru higatua, armiarma-lanpara, errezela pisutsu pastel loredunak, besaulki zein chaiselongue forratuak, eta, portzelanazko objektu eta katiximaz mukuru den bitrina zahar bat. Giro musikaleko Maitechu mía zortzikoa nire garuna zulatzen. Ez da negozio gizakumeentzako hotel tipikoa. Gehiago du oheaz beste dagiten bikote gordeen kukuleku, santu-jale diskrezio-nahien suge-habia, autobus bete jubilatu ajetsuen sendategi edo poeta bihotz-ospelen suizidromotik. Denboraren poderioz bere kasa urratzen ari den gunea dirudi. Concierge ipintzen duen gunea bera antigoalekoa da, ebanozko erakusmahai txirrin-kanpaiduna, diskodun telefono, Tiffany mahai-lanpara bana, eta, atzean giltza zein mezuentzako kutxatilez. Harrera-lekuko gizona bera ere piura zurrunekoa da. Sr. Escamillo dio haren kasakako txartelean. Goapoa da, trazu zorrotz latindarrekoa, ile luze arbeltx distiradura mototsean bildua eta bizar sarri mozduna. Bordele koloreko kasaka ttattardun, alkandora beltz ireki eta bilo sarrien tarteko urrezko kate lodikotea. Eta elkarte batekiko atxikimendua zigilatzen duen eraztuna. Jehovahren lekuko ijito eta hala-moduzko idazle dekadentista frantses baten irudimenetik irtendako torero galaiaren haragitzea baino ez da Escamillo.

Ez dit berehalakoan kasu egin. Pijama-paperezko zerrenda batean auskalo zer betetzen ari den demaseko arretaz. Apenas so egin didan pare bat aldiz, goitik behera edo zeharka. Zepoan harrapatuta, atzerabiderik ez dut. Ez dut oihu egin nahi. Neke absolutuaren atalasean sartuta naizen honetan, guztia berdin zait. Paris, New York eta Singapurreko orduak modu erratuan ematen dituen hormako erlojuen alboko argazkiak lortu du nire arreta. “Las píadosas hermanas Yrassaguerre fundaron la Hospedería Ramuntcho en el año del Señor de 1919” dio. Beltzez jantzitako bi ahizpa mutxurdin lodikote ageri dira, zurbil, ohitura garbi eta fededun itxurarekin. Estoikotasunez nire txanda itxaroten ari naizen bitartean ez dut bezero bakar bat ikusi. Escamillo harreragile-toreroak behingoz kasu egin didanean ez dakit zer katramila sortu den nire erreserba dela eta. Badut teoria bat horren inguruan: zenbat eta nekatuago iritsi hotel batera, orduan eta gehiago itxaronarazi eta inprimaki gehiago betearazten dizute. Ez du inoiz hutsik egiten. Kontua da hasieran ez zaiola Bombas Vogten izenpeko nire erreserbarik ageri. Egun bat beranduago nintzela etortzekoa zeukaten apuntatua, antza. Kosta zaio Escamillori kontuak konpontzea. Azkenean, mesede moduan, apur bat destainaz erakusmahaiaren gainean laga dit giltzatakodun kakoa. Igogailu edo mandatu mutilik ezean, maleta hartu eta eskailerak igo ditut.

Denboraren errotak bazterrean laga eta basatutako hotelean nago. Goiko solairua are ilunagoa da, pipiak jotako Ama Birjina beldurgarri bat eskailburuan. Kroketa koloreko moketadun korridoreak gelara bideratu nau. Handia da, goteletezko horma okreak, tabako usain fuertea dago. Errezela pisutsuak. Argiztapen eskasa, apenas anpulu bi ohearen alde banatan eta kukuso merkatuko lanpara. Modu xumean dekoratua dago, armairu bat, portzelanazko konketa eta berau sartzeko kadira eta idazmahai txiki bat. Azulejo zuriko komuna xumea. Ohe ertzean eseri naiz. Oheburuaren erdian zurezko gurutzea eta albo banatan argazkiak. Pierre Lotiren hilartitza erakusten duen argazki bat: “Ici dans le jardin de la maison des Aïeules, Pierre Loti repose sous le lierre et les lauriers”. Neroni ikusitakoa naiz. Olérongo uhartea. Inoiz Thaïsekin bisitatu izandako gunea. Zein garaiak horiek... Pierre Lotiren gorpua zetzan huntz eta ereinotzpean baina askoz ere gusturago aritu ginen ordea, Gatseauko hareatzako txosna batean ostra janean eta mozkorrik eguzkia erortzen ari zela, harearen sexuko bilo harroa ziruditen aski landare artean Saint-Trojan basoko dunetan, krabelin eta pinudi artean jo eta jo.

Gurutzeaz beste aldeko fotoan berriz, opera kantari bat ageri da. Isidoro Fagoaga tenore beratarra omen, Sigfridez karakterizatuta. Nibelungoaren mozorro apur bat irrigarriaz, begiak zerura finkatuta ditu. Richard Wagnerren Götterdämmerung edo Jainkoen Gainbehera, Milango Scalan kantatu zuenekoa omen da. Fotoak tenorearen sinadura dakar. Nire memoriaren errotako emaria itzulinguruka dabil, nire minak ataizean. Isidoro Fagoagari Milango Scalan ateratako fotoak, Thaïsekin moztu nueneko gauera garraiatu bainau ezinbestean. Gau hartan Straussen Die Frau onhe Shatten botatzen zuten. Itzalik gabeko emaztea. Saioaren erdian ihesi atera zait Scalatik. Monzako Hotel Uranorako ihesa. Haustura. Eta hurren bostehun gauetako unadura. Orainera itzuli, zigarro bat piztu eta ohean etzan naiz. Ez dut afaritarako gogorik. Haize erauntsiek errezelak dardarikatzen. Balkoiko ateak itsasorako bistan, sitsez beteriko lanpara anpulua sabaian. Telefonoak jo du. Escamillo bera da. Ea gela nire gustukoa dudan. Baietz, gezurtatu diot. Ez dakit barreari ala malkoei eman. Oso oreka hauskor batek gidatzen nau. Ea afalduko dudan, sukaldea ixtera doazela-eta. Ezetz. Ur botila bat nahi dudala soilik. Gasduna dugu. Berdin dio. Bakean lagako ahal nau! Igerilekuan erlaxatu nahi ote dudan, dio azkenik. Horri ez diot muzinik egin nahi.

Jaiki eta atzera beheko solairura jaitsi naiz. Eskailera ondoko ate batek gorputegikoa dirudien korridore ilun batera eraman nau eta honek berriz, bunker moduko ganberara. Hamar metro eskaseko igerilekua dauka, ur-azpiko foku bik apenas argiztatzen dutena, eskailera korrokoildu eta goialdean tobogan ezkataduna. Kili-kolo, zartatu edo apurtuta diren lauza turkesek inguratzen dute. Pare bat etzaulki alde banatan eta toalla erabiliak uzteko edukiontzia. Inguruko punpa-gelatik etengabeko durundia dator eta tarteka taupada edo zartadaren moduko soinu lehor bat. Erdi ilunpetan dago. Biluztu eta ur epelen likido amniotikoan barneratu naiz. Leku sorgorrean igerian dabilen ameba sentitzen naiz, erreketako aingira zorria. Bular igeriketan que je nage, que je nage, que je nage… leloa darabilkit, behinola Antenne 2 telebista katean Mimie Mathyri entzundako txiste txar batetik, ez dakit nola memorian gorde eta burutik kendu ezinik  nabilena. Urak zapore estrainioa du, lokatz edo gorotz trazak bailituen. Epelegia dago. Itolarria sentitu dut. Eta, que je nage, que je nage, que je nage… leloa mantra moduan darabilkidala, hara non taxi gidariak esandako Firulete ha muerto, hura datorren atzera bisitari. Ha muerto Firulete. Zein minduta zirudien Pómez gizajoak... Eta, monotonotasunaren putzu ilunean igerian, zendu berri den umorista edo dena delako ezezagunaren gainean benetako pena loratu zait. Inolako arrazoirik tarteko ez dela, bihotza uzkurtu zait. Atsekabe larriaz, betetzen nauen igerilekuko puntuan ertza ukitu dut ozta. Nola da posible ezagutzen ez dudan arima batengandik tristura sentitzea?

Igerilekutik irten eta ertzean eseri naiz uzkurtuta, Hopperren koadro batean bezala. Bero umel jasangaitza. Firuleteren hodeiak uxatze aldatzera, Rio de Janeiron ipini dut gogoa: 2002ko apirilaren seia da. Merkataritza Ganbarakoekin batera sinposium batera apuntatu naiz, Brasil eta Europar Batasuneko makineria ekoizleak harremanetan jartzea xede duenera teorian eta politikarien garun beratuek euren luzimendurako sortutako pitokeria batera praktikan. Egia esateko, arrazoi komertzialek baino Rio ezagutzeko apetak bultzatu naute bidaia hartara eta bidaia poltsa oparoak. Bi egun amaiezin iraun duen bilkura eta hitzaldi hutsaletan itxurak atxiki eta gero, asteburua. Eta larunbat goizez aspalditik amestu bezala, Rioko praiak bizikletaz zeharkatu ditut eta iluntze partean nora joango eta Saramagoren Evangelho segundo Jesus Cristoren antzerkizko bertsioa ematen dutela jakinarazi didate hotelekoek. Susmo txar eta sekulako beldurrez azaldu naiz Villa-Lobos/Funarj antzokian, Zakeo zerga-biltzailea Jesukristo ikusteko irrikaz basapiku batera igo zen modura. Baina ezustean obra zoragarri batekin gertatu naiz. Ez agian Maria Adelaide Amaralen dramaturgiarengatik, baizik eta eszenaratze txundigarriagatik. Dantza, mugimendua eta kantua bikain uztartzen ditu, antzezleen gorputz lirain, zango, beso eta eskuen bihurrikatze sentsualek, kantuzko letaniek, eldarnio batean zopatuta naukate. Tartean da bigarren mailako papera jokatzen duen aktoresa, dantzari gorpuzduna, fina, eztia. Begiz jo dut. Saioa amaitzerakoan eserlekuan luzaroan geratu naiz, hausnarrean. Une gozoa izan da, barnekoia. Aretoko irteeran antzerki munduko intelektual eiteko taldetxo bat sortu da. Pessoaren irakurketek elikatutako portuges exkaxaz baliatuta, eurekin nahastu naiz. Horretan ari naizela, Jesukristo, Jainko, deabru, amabirjina eta bestez jokatu dutenak guregana bildu dira. Eta Zakeok Jesus ezagutzean bezala miratuta eta bihurtuta, eurekin hizketan jardun naiz, luzaroan aritu ere. Eurekiko nire pasioa helarazi nahi izan diet. Halako batean Jaungoikoaz jokatu duen aktore bizardunak jarraitzeko agindua eman dit. Ezin ezetzik esan. Inguruko quilo batean mokadu bat hartu dugu. Obran zehar begiz jotako neska nire ondoan da. Olinda Böck do Montolivo izena du. Katu begi, sudur fin xut eta bekain sarriduna. Jaiotzez João Pessoakoa. Arte eta dantza eskolarik irten berria. Bizkorra da, kultua, irekia. Berehala konektatu dugu. Belo Horizonten epaile dabil aita. Harekin bizi omen. A sua filha prodiga, esan dit irribera, harekiko itzal luzea bailuen. Talde murritzago batek festa jarraitzea erabaki dugu caxaca ona ematen duten zokozorri batean. Lehertu arte aritu gara dantzan, eta gazelaren soina duen Olinda eta biok elkarri sobera arrimatu, kateatu eta Ipanemako hotel txanbelinera lagundu dit presaz. Taxitik irtetean fresko dago, ozeanoa suminduta da. Jertsea sorbaldan ipini diot, bi uhal gurutzatuk apenas estaltzen dioten pikodun blusa banilla parpailaduna. Mozkorrik gaude eta zoriontsu gara. Poesiak ozeanoari beha izara artean jarraitu du. Adats luze oso beltz eta azal zurbil, buztin zuriaren modukoa da. Olindaren gorputz luzanga, beso, oin, zimel zaintsuak, titi txiki pikoak, eta kuku-praka ubel formako sexua nireekin nahaspilatu dira. Fofinho xuxurlatu dit sexu-borrokaren suan behin eta berriz, ni ez naizen beste maitale baten gomutaz hatsanka ariko balitz bezala. Gauaren muturreraino, lehertu arte aritu gara.

Goizaldean esnatzerako Olinda ez da bertan. Haren arrasto oro desagertua da, baita mihisetan lagatako forma eta haren azal-sunda hordigarria ere. Hobe. Gertakizun hartatik urte askotara, Ramuntcho deritzon hotel doilor honetan, Olindarena egia izan ote zen galdezka ari naiz. Orain triste honetara itzulita, begiak itxi ditut, eta, Olindaren alga moduko zango eta besoek, erakarri eta lotuko bailizkidaten, zakila tenkatu zaidala ohartu naiz. Uretan atzera murgildu, eskua hankartera bildu eta lana finitu dut. Hazia ihinztagailu baten kadentziaz isurtzean, nola ereiten, zabaltzen, barreiatzen, ihaurtzen eta desagertzen den ikusi dut. Eman ta zabal zazu, munduan fruitua.

Zigarroa piztu dut etzaulkian. Ene! Zein irrigarria den nire biluztasuna. Oheratu beharko nuke, bihar ganoraz lan egiteko. Baina nekeak eta nagikeriak bertatik mugitzea eragozten didate. Firulete ha muerto. Tristura arraroa da nirea, irrazionala, txikitako tristura horien modukoa. Funtsik gabekoa izanagatik, uzkurtzera egin du nire bihotzak. Ha muerto Firulete. Hura ezagutu gabe hainbeste penatu nauen Firuletez pentsatzen jarrita haurtzaroan ezagutu gabe maitatu nituen hildako kuttunez akordatu naiz. Ezagutzen ote nuen akaso Charlot hil zenean? Baina nolako tristura eman zidan Charlie Chaplinek munduko txikiak umezurtz utzi gintuzteneko gau hark. Gabonak dira,  lehengusuekin Villa Aizetzuan igarotzen ari nintzen, nola etorri zitzaigun amona: hil da Charlot, esanez. Ni gaixo nengoen aitonak errezetatutako bakailao-gibel koipezko pilulek erreakzio egin eta aurpegia puztuta nuelako. Gabon egunaren biharamuna zen, ondo gogoan dut. Negar egin nuen ezkutuan Charlotengatik. Eta zer beste gertatu zen Felix Rodriguez de la Fuente telebistako animalien lagunarekin, Amigo Felix, urtebetetze egunean Alaskan hegazkin istripuz zendu zenean? Ez ote nintzen beste milioika umeren moduan seko tristatu? Edo, Xalbador bertsolaria bera ere nola ahantzi? Aitak radioan berri lazgarria aditu du nonbait eta, ama eta biongana etorri da: Xalbadorri bihotzekoak eman dio omenaldi egunean. Nik artean ez dakit nor den Xalbador, baina aitak begiak bustita dauzka eta negar saio etsigarri bati ekiten diot. Eta, zer esan Fofó pailazoaren ezusteko herioaz? Edo, auto istripuz hil zen Coluche pailazoaz? Urte batzuek beranduago zendu Agostinho ziklistaz ahaztu gabe, errepideko zakur aske batekin talka egitean. Oilo-ipurdia jarri zait. Bata zuri zirpildua ipini eta oroitzapen ospelen bunkerretik irten naiz.

¿Se relajó mucho?, bota dit Escamillok itzuleran irribarre zabalaz. Ez naiz orduan jabetu iruzkinaren ozpinaz. Ur botila eskatu diot. Nire mandatua ahantzi izanaren imintzioa eginez jantokia behar duen gelara sartu da. Taila pare bat txikiagoko prakak daramatza, estu eta motz, txorkatilak agerian, beste bizitza batean torero izan denaren nire teoria indartuz. Harrera-mahaiaren barnealdera kuxkux egin eta kameren zirkuitu itxia dutela ohartu naiz, pantaila handi batean hotelaren lau puntu filmatzen direlarik. Horietako batek igerilekua darakutsa. Orduan jabetu naiz Escamilloren asko erlaxatu zara?-ren burlaizeaz. Itzuli da. Ur mineral gasduna eskaini dit, Termas de Panimávida markakoa. Nire kutxatilatik mezu bat jaso du. Bihar goizeko zortzietan Vogtekoak nire bila datozela dio. Escamillori begietara so egitera ausartu gabe mezua eta botila jaso dizkiot eta banoa. Gelaren itxura-txarkeriak are gehiago zapuztu nau. Ea loak hartzen nauen. Buruz gora, behera, saiheska... Ezin. Lastaira bigunegia, burkoa berriz gogor eta lodia.

Telebista ipini dut. Nor baino nor zontzonagoa dirudien nesken astrapala jasangaitza; Simon eta Garfunkel zahar-berotzen hasiak, urrutiko herri batean hogei urte zituzteneko amodioak kantatzen; Psikopata bati buruzko errusiar filma muturreraino bortxazkoa; Tele-predikatzaile bat: eros ezazu Jainkoa eta bakea lortuko duzu esanez; Tele-saltzaile bat: eros esazu xurgagailu magikoa eta perlazko koilare zoragarri hau oparitan esanez; Robert Scott eta Roald Amundsen-en espedizio austral paralelo bezain zori ezberdinekoari buruzko dokumentala; Ume hiperaktiboentzako marrazki bizidunak; Gaueko albistegia: berriemaile zurrun antiojo karratudunak kultura gaiei paso eman die: “Jorge Romero, Firulete, komediante ezaguna hil da gaur goizaldean laurogeita sei urterekin. Mediomundo, Telechácharas edo Pepe Pato saioengatik telebistako figura garrantzitsu izan zen berrogeita hamar eta laurogeiko hamarkaden artean. Umore zuriaren maisua bezala ezagun, estilo sinple eta inozoarekiko leial izan da...” Hori dio aspaldiko saio bateko irudiak ematen ari diren bitartean. Ez nuen modu horretan imajinatzen pertsonaia. Itxura arrunta du Firuletek: ez dirudi garaia, aurpegi eta sudur zapalak ditu, kopeta-ile luze urdinkara, eta, urrezko antiojoak, Pómez taxilariaren berberak. Duela urte batzuk punpak Errusian saldu ahal izateko, fabrikara etorritako inspektoretako baten sekulako antza hartu diot. Vadimena. Ruslan izeneko beste pertsonaia batekin etorri zen eta astebete pasa zuten egun erdian egin beharreko lana gehiegizko kartsukeriaz betetzen. Vadim erdi pixpatuta etortzen zen fabrikara eta inoiz zokoren batean topatu nuen petakari arima ere xurgatzen. Beharrik ez nuen arren, handik eta hemendik ibili nituen. Eta behin Donibane Pasaiako jatetxe hartan, kopletan txantxetan ea kanturen bat bazekien galdegin eta ezustean errusiar kantu zahar ospel zoragarriak erituz kantatu zituenean ia kra egin nuen. Sekulako kariñoa hartu nion azkenean. Agian Vadimekiko asoziazio horrek, Firulete umorista sinpatikoagoa egitea eragin du nire baitan. Harekiko antza bai baina Firuletek agian gehiago du funtzionario, eskolazain eta atemorroitik. Traje grisez jantzita ageri da, gorbata lodi loredunaz. Maila sozial altuko gizakume irriberen aurrean ari da. Ikusleen orrazkera kardatu zein urrezko hortzordeen arabera laurogeiko hamarkadakoa behar du bideoak. Atzera esatariaren aurpegi zurbila ageri da eta zera dio: “2009 urteaz geroztik arazo neurologiko larri bat izan eta horrek asko hondatu zuen. 2010ean Jorge Romero gasezko berogailu batek jariatutako karbono monoxidoarekin intoxikatu, bere oka arnastearen ondorioz, paralisia sufritu eta horren ondorioz bere familia ere ez zuen ezagutzen. Nahiz eta susperraldia izan zuen hurren egunetan, arrasto txarrekin geratu zen. Hildakoaren familiak esker ona azaldu du Txile guztitik uholdean etorritako dolumin eta txera adierazpenengatik. Goian bego”. Touché! Beste gai bati jorratu dio esatariak. Telebista itzali dut.

Firulete hitzak nire baitarako beste adiera eta dimentsio bat hartu du. Lo hartzetik geroz eta urrunago nago, erabat aktibatuta. Firuleterekiko interesaren harra barrua jaten ari zait. Kartzelako funtzionarioaren piura zurbileko umoristaren gainean gehiago jakin nahi dut. Nor arraio zen? Maitatua ote zen? Umore zuriaren maisu, esan du esatariak. Posible, zilegi eta etiko al zen umore zuria amets zapuztuen ondorengo diktaduren Hego Amerikan? Ez dakit. Ezin gehiago agoantatuta, jaiki, ordenagailua piztu eta Internet seinale xirripa bat erdietsita, Wikipedian Firulete hitza ipini dut. Lehen adiera bezala, fruslería edo ezerezkeria edo zirtzilkeria ageri du. Eta, Firulete hitzaren adiera hau ele honen funtsari ondo doakion arren, agian oso bestelako ez den beste baten bila nabil. Bigarrenez, tangoan egon ohi diren koreografia mugimendu saila dator; hirugarrenez, berriz, Mariano Mores eta Rodolfo Taboadaren tango batez mintzo da. Eta gero, Gerardo Roberto Samaniego, izen beraz ezagun zen argentinar pailazoaz dihardu. Bosgarren adierara jo eta hortxe da Jorge Pantaleón Romero Donoso izenaz, Firulete komediantea. Ez dakar kontu handirik haren inguruan, lau zertzelada baino ez. Deigarria da ordea, hil berri izanagatik, dagoeneko iraungitze data aitortu diola: azaroaren hamasei. Wikipediaren informazioak ez asebeteta, Youtubera jo behar izan dut. Pazientzia  apur batekin -hotel honetako Internet seinalea ahuntzaren gauerdiko eztula da- hark performaturiko hainbat saio ikuskatu ditut. Eta aitortu behar dut ez zaidala Firuleteren umorekera piperrik ere gustatu, apenas eragin didala irribarrerik, erremindu egin nauela, telebista saioetako dama zontzonak kuleroak bustitzerainoko barrez lehertzen ikusteak, neroni tristuraren kapa freatikoaren barrena murgiltzen ari naizen bitartean. Firulete zenaren umore zuriak gainera, gehiago zuen nire ustean hitzaren beste adieratik; faltsuarenetik alegia. Hark grazia izpirik ez eragitearen erru osoa badakit ez dela osoki berea. Balitekeela hein batean ere neurea izatea; badirela apenas erasaten nauten umorista jenialak -Peter Sellers edo Jacques Tati kasu-. Gerta daitekeela baita ere, tokiko hitz joko edo esapideak ez entenditzeagatik, txisteen gatza eta piperra galtzea; eta, bi kontinenteen arteko ezberdintasun kulturalaz zer esan? Agian guztien artean gehien ernegatu nauen bideoa Viña de Mar-eko jaialdian eskafandrari bati buruz eginikoa izan da. Txiste luzea da, barrokoa, firulete hitzaren wikipediako  lehen adierari ohore eginez zirtzilkeria eta zirimolaz mukuru dena, bere urlaster eta padurekin, tarteka groteskoa esatera ausartuko nintzateke eta nire usterako batere graziarik gabea. Eta gehituko nuke gogaikarria eta makurra, izan ere datari erreparatuta, Pinocheten kolpe militarra gertatu eta gutxirakoa behar baitu bideoak. Esmokin zein gaueko soineko bitxiztatuz atonduta diren publikoko gizakumeen irria urduria da, faltsua, sardoniko eta sarkastikoa, hienaren irria, martziala, kanibal garailearena, putasemikoa eta oroz gain, lurrin garestiz ostenduriko kaka-zahar usainekoa. Bada haatik kontu bat nire interesa piztu duena. Balizko txiste eta kontakizun xelebre bezain grotesko horien atzean, maskararen atzean dagoen pertsonaia, hain zuzen. Nolabait esatearren, Firulete pertsonaiaren argazkiaren negatiboa izan da nigan berebiziko interesa piztu duena. Baita haren txisteen eta pasadizoen mise-en-scène-ak, zeintzuek erraiak sutu dizkidaten. Kartzelako funtzionarioaren itxura duen umoristaren dendaosteko hustasun mingarriak ere. Bostak aldera edo, enegarren lo-konbatean, asperduraz eta puntuetara, loak tolestu nau.

-3-

Goizean goiz Kai Klischies delako morroi batek gelara hots egin dit. Bombas Vogteko komertziala da eta nire bila omen dator. Ez didate minutu bakar bat ere barkatu nahi argentinarren ifrentzu diren txiletar madarikatu hauek. Janzteko ganorarik gabe nago artean. Hamar bat minutu beranduago gorputz txarrez jaitsi naiz, gosaritarako betarik gabe. Gaztea da Kai, ilehori gorrikara, bizargabea, ipar Europako jatorrikoa. Pick-up auto korporatiboan erakustazokara narama. Hitzontzia da, alaia, beti adeitsu azaldu nahi duen horietakoa. Huskeriez hitz egin dugu. Errepide zartatu mailakatu batek arreta lortu dit. Agerikoa da oraindik lurrikarak errepide zein etxeetan sortutako kaltea. Interesa dudanez, muino batera igoarazi nau, nondik badia ondo ikusten den, eta, lurrikararen ondoren sortutako tsunamiak irentsitako etxe eta eremu zabala erakutsi dit. Tartean osaba bizi zueneko etxola. Bertara igo eta hondamendia esplikatzearen kontua, bezero zein hornitzaileekin ohikoa duenaren susmoa hartu dut. Katastrofe-turismoa deitu diot nire baitara. Atzera autoan sartu gara. Ordezkatu dudan Ojuel saltzailearen obra eta mirakuluak aletu dizkit jaitsierakoan, eta, hainbeste animatu da, non espresuki aipatu ez duen arren, putetxe batean amaitu zuten gau zoro bati buruz aditzera eman didan.

Hiriaren aldirietan ospatuko da erakustazoka, pesquería izandako pabilioi zahar batean. Erakusketari asko ez den arren, KSB, Grundfos eta Wilokoak gutxienez bertan dira, gurearen bi halako stand banarekin. Oso motel hasi da feria. Ordubete egin dugu lehen bezeroa etorri arte. Domingo Mustieles, Kairen nagusia ezagutu dut, gizon dotore eta sobera adeitsu eta neurritsua. Harekin zenbait kontu komertzial tratatu eta nire nagusiaren mandatuak helarazi dizkiot. Bezero bat etorri bezain laster alde egin du. Hainbestean joan da goiza. Eguerdi partean Don Otto, don Fritz eta don Richard Vogt iritsi dira. Bombas Vogteko hiru jabeak. Laurogei urtetik gorakoak, metro eta erdi eskasekoak, gnomo aurpegia dute, bibote fin, azeri sudur eta quevedo antiojoak. Domingok aurkeztu dizkit. Eurekin aparteko mahai batean eseri eta Bombas Vogten historia aletu didate. Nola Alemaniatik Txilera emigratu eta garbitegi industrial bat sortzetik Bombas Vogt altxatzera  iritsi ziren. Berehala hasi zaizkit hauek ere nik ordezkatzen dudan  Ojuel gora eta Ojuel behera, hark egiten, esaten dituen mirakulu guztiak aletzen. Kasu honetan haren moraltasuna goraipatu du don Richardek (feroz moralidad esaldia badabil, lurrazpiko arrain edo zorion ankerra erabil  daitezkeen moduan) eta hori esatean ez dakit egiatan ari den edo ni probatu nahian. Izan ere, gauza oso agerikoa da eta gure fabrikan ezaguna, Ojuel eta moralitatea hitzak pleonasmo hutsa direla, inola ere itsats ezin daitezkeen hitzak. Eskerrak aspaldiko bezero batzuek gerturatu eta mahaia utzi dudan.

ASMAR ontziola militarrera eraman naute bazkaritara Vogt anaiek. Fritzek darama autoa, joan den neguan Andeetan eskiatzen ibilia dela burgoitzen ari den berberak. Moila igarotzean Itsaso bareko Gerrako Huascar gerraontzia erakutsi didate harro, egun itsasontzi-museo bihurtua. Biharamunean hara eramango nautela agindu didate. Gimnasioko kantinan egin dugu bazkari-legea, militar itxurako beste bost zarkamalekin batera. Nire abizenari erreparatuz euretatik gehiena nire jatorrikoak daramatzatela jakin dut: Lastarria, Aramburu, Gortari eta beste. Gai ugari ukitu dugu: besteak beste, Chuquicamatako mehatzean Vogtek saldu berri dituen prozesurako punpak, ASMAR eraikitzera doan Antartikoko izotz-kraskagailu ontzi berria, mehatz baltsetarako Vogten ekipoak, eta, bizirik diren izokinak garraiatzeko ontziez aritu gara. Egiari zor, militar sena oso agerikoa duten arren, adeitsuak dira, fatxa adeitsuak gehituko nuke. Alai eta bare dirauteino adeitsuak. Haserre auskalo zer ote diren. Baina norainokoa ote da adeitsutasun hura maskara bat, euren izaera edo iragan makabroa ezkutatzen duena? Bazkari arina izan da. Postretan, pattarra lagun, euren batailatxoak kontatzen hasita, erretreta hartuta den Cabrera armadako almirantea, Mio Ciden poema goitik behera errezitatzen hasi zait nire ohoretan (nahiz eta niretzako gehiago duen zigorretik). Eta, nekea eta jet-lagaren aurka borrokan ari naizela hara non, mahai luzearen beste aldean Don Richard, Stalingradez hizketan hasi da, batailaz eta Errusiarrek hamar urte preso eduki zutenekoaz. Nola hizkuntzak ikasi izanak salbatu zuten, errusiera ikasi eta bitartekaritzak salbatu zion larrua. Zail egiten zait hain txiki  den laurogeitik gorako gizona Stalingradeko infernutik eta are gogorrago izan bide zen ondorengo kartzelalditik onik irtenda imajinatzea. Hogeita lau ordu ere ez daramat hiri honetan eta irudipena dut gertatutako oro izan dela estrainio: Celso Pómez Mercedesaren gidaria eta patxulia, Hotel Ramuntcho eta Escamillo zezenketari-harreragilea, eta orain Vogt anaiak, erretretako militarrak eta Stalingrad. Zer gehiago ekarriko dit bidaiak? Atzera erakustazokara narama Domingok.

Arratsaldeko orduak oso motel igaro zaizkit. Oso jende gutxi erakarri dugu eta etorritakoek ez dute apenas interes komertzialik. Nire enpresatik hegazkinez propio ekarritako punpa auto-xurgatzaile eta erdizka urperatuei apenas erreparatu dieten. Aurrez uste bezala sekulako denbora galtzea izaten ari da. Beste bi egun falta zaizkidala pentsatzeak ez dit onik egin. Seiak aldera Domingo eta Kai etorri zaizkit. Afaritara joan nahi ote dudan. Lotarako behar gorria dudan arren, ezin ezetzik esan. Domingoren Dodge pick-upean abiatu gara. Eguzkia Bio-Bio ibaiaren estuarioan amiltzen ari da.  Gertutik igaro gara. Kaik esplikatu du oro har, zarapito mokoluzeak eta flamenkoak kokatu ohi direla udaberri partean. Lixibatik pasatako kolore arrosa histua dutela esan du. Thaïsek inoiz deskribaturiko Curaçaoko flamenko gorrietatik oso bestela. Pasadizo hartara egin du hegan nire buruak. Behin Thaïsek kontatu zidan, ama hil eta urtebetera, Curaçaora bizitzera joanak ziren aldi hartan, bungalowetik urertzera irten zela egunsentian, flamenko gorri saldoa ikustera. Biluzik, harea arrosakara den gunetik, eurengana hurreratu zen isilgordean, eurekin uretan palastatu, beste flamenko bat zela sentitzeko. Artean oso mehe luzanga izan bide zen. Lortu zuen flamenkoak aztoratu gabe uretan murgiltzea. Baina hara non Thilo neba bikia bulgalowetik irten den, enbor txiki bat jaso eta jiraka, flamenko gorrikarak dauden lekura jaurti duen. Flamenkoak denak batera hegaldatu ziren, euren ahalaz hegoez urmaela jasoko bailuten, nola maindire erraldoi batek bezala. Zeru gorriko kolorekoaren irudia inoiz ahaztu ez bazaio ere, une hartan Thilorekin biziki haserretu omen zen. Thaïs eta Thilo pubertarokoak imajinatzen ditut, luzangak, lauak, agian harreman anbiguoaz eta Thaïs negar batean Curaçaoko alderdi ilun batean, anaiaren flamenko uxaketaz baino gehiago ama galdu izanaz, umezaroa galdu izanaz, bere onetik at, anaiarekin, aitarekin, bere buruarekin, munduarekin suminduta. Gau hartan hilerokoa jaitsi omen zitzaion. Die rote Tante eufemismoa erabilita esan zaidan. Izeba Gorriñe.

Caleta Lengako hondartzaren parean utzi du Domingok autoa. Iluntzen ari duen arren, bero sapa umela dago. Arnastu ezinezko eguratsa dago. Afaldu aurreko osteratxoa proposatu du, gorbata eta jaka kenduak dituen Domingok. Grisaxka du harea. Zikin dago, plastiko eta zaborrez betea. Sitsak bezala usteltzen ari diren txalupen kroskoak ere nonahi. Badiako paseoa kale zakur akrata aristokratiko alferrez mukuru da. Jaberik ezean, eurak dira leku horretako jaun eta jabe. Belle-Époqueko pertsonaia ilustreak bailiran, hor dabiltza erritmo pausatuan desfilean, adoregabe, alderrai, denbora eurak gobernatuz, gurutzatzen dituzten gizakiak soberan, enbarazu egingo bagenu bezala sentituz. Euren erritmo sosegatuak markatzen du Caleta Lengako bero sapadun egurats umela. Hondartza pareko bistro bat aukeratu du Domingok. La Barca. Eraikuntza eskasa. Eskailera batzuk igo ditugu. Mahai zapi zahar histu, zigarrokin zuloez beteak eta plater zein mahai tresna merkeak. Koka-kola markako edalontziak. Eseri eta Huachipatoko CAP-eko altzairu fabrikaren tximinia argiztatua aurrez aurre dakusagunez, dozenaka punpa instalatuak ditugula esateko profitatu du Domingok.

Itsaskien aukera zabala duten arren, igande arratsetan andrearekin dastatu ohi dituen gachak parmigiano gazta erara hautatzera behartu nau Domingok, mediku agindu bat bailitzan. Itxura okaztagarria duten arren, ez daude txarrak. Apur bat puztu dut jakiarekiko atsegina. Erakustazokan baino adeitsuagoa iruditu zait, oro har txiletarrak iruditzen zaizkidan hitz-leunak baina faltsutasun apur batez. Kai isil xamar dago, nagusiari uzten dio protagonista izaten. Firulete ha muerto. Atzera, Pómez gidariaren esaldia. Ha muerto Firulete. Gurtuko ote dute bi hauek Firulete? Galdetuko ote diet? Zuzena al da? Ez. Ez da unea, iritzi dut. Huskeriez aritu gara. Domingo apur bat pixpatu da eta Ojuelek inoiz esan zion pasadizo batez aritu zaigu. Nola hark Iguazuko ur-jauziak direla maitalearekin inoiz derrigor bisitatu beharreko parajea esan omen zion behin. Emaztearekin, esango duzu, zuzendu nahi izan zion Domingok. Emaztea ez motel! Maitalea esan dut! Koño! Maitalea! Ez nahastu terminoak. Barrez lehertu gara, neroni apur bat bortxatuta, bai banekien horixe zela Ojuelen errepertorioko lehenengoetako txiste artxijakina. Edozein aukera izanda, -baita emaztearekin bazkaritan egokituta ere- ateratzen zuen txistea. Ez da Ojuelekiko bekaiztia naizela, baina dagoeneko denek hura aipatzea gehiegizkoa dut. Eta ahobero hura hemen gain baloratuta dagoela  iruditzen zait.

Domingoren telefonoak jo, desenkusatu eta une batez jangelatik irten egin da. Kaik orduan, ez dakit zeren harira, Figo bere dortokaren heriotza esplikatu dit. Kontua omen da dortokek hibernatu egiten dutela. Baina Figok, beste dortoka askok bezala, hibernatu aurretik letxuga orriak jan zituela, eta, digestioa egin aurretik loak hartu zuela gizajoa. Hortaz Figo gaixoari jaki ustelak infekzioa sorrarazi zioten, konturatzeko gaiztotu eta bertan hil egin zen lo zetan bitartean. Figoren herioaren eleak tristatu egin nau. Hark kontatutakoa munduko txisterik tristerena izan zitekeen arren, ez zen barre egiteko txistea, eta, tristeagorik etor zitekeen. Aurrerago zetorren hura. Leihotik haize freskoa jaso eta une batez Thaïsen beharra sentitu dut. Ni ere erdi atxurtuta nago eta jatetxeko postu telefonokotik dei bat egitekotan izan naiz, garai zaharretan bezala, baina txanponik ez dut, ezta hari deitzeko aldarterik ere. Badira ia bi urte harremana hautsi dugula. Zer behar dut hari deitzeko? Handia. Baina beranduegi da.

Badakit saihets-bideetan nabilela. Baina hutsari buruzko ele hau bazter-bideez elikatzen da ezinbestean. Uzkitik hainbat madalena purrustadan ateratzeagatik, ez naiz munduko txisterik tristeena kontatzera oraino iritsi. Concepcioneko punpen erakustazoka hasi zen egun hartan askoz ere tristeagoa zen beste bat aditu nuen. Baina ez nadin kontakizunean aurreratu. Caleta Lengako afaria amaitu den unean gaude. Marbellan pisco sour batzuek hartzera jo dugu gero. Musika zarata artean, eta tratura datozen susmo txarreko emakumeak saihestuz, Kai eta Domingo politika eta ekonomia kontuez jardun dira. Irudiko luke lotutasunik gabe ari direla. Domingok, berrogeita hamar urtetik gorakoa izaki, Chicago boys deituriko taldean kokatzen du bere burua. Master batetik atera berri den Kaik ordea, Bacheleten azken kanpainan modu aktiboan parte hartu du eta ikuspegi askoz ere sozialagoa du. Ni lekuko huts naukaten arren, irudipena dut hasieran behintzat nireganako antzezpen ideologiko bat  jokatzen ari direla, ika-mika ideologiko hura Txilera etortzen diren atzerritarrekin aurrez jokatua eta ondo ikasia dutela. Hori da nire ustea diktadura garaiez hizketan hasi diren arte. Eta hein batean nirea izan da anfora haustearen ardura ze, Ha muerto Firulete, bota dut xaloki, hizketa gaiarekin inolako zerikusirik ez duen arren. Domingok eta Kaik elkarri modu estrainioan begiratu diote, bere berea den zerbait aletzen ari naizen sarkina banintz bezala. Eta jo dudan tekla gaizto horrek bien arteko sestra abiarazi du.

Kai izan da mihia askatzen lehena. Kolpe militarra gertatu zenean, kultur gurutzada bat, kontra erreforma antzeko bat sortu zuela Batzorde Militarrak esan du. Eta garbiketa ideologiko horren ildotik zenbait kantari eta umoristak beren borondatez parte hartu zuten kuarteletan. Gurutzada honetan parte hartu zutenen artean Arturo Gaticaz gain, Gabriel Araya, Los Huasos de Algarrobal, Duo Rey Silva, Coco Legrand, eta, nola ez han zen Jorge Romero, Firulete. Ondoren erregimenak mainatu zituenak. Ez al da pornografikoa, heriozko hegaldien garaian jokaera hori izatea?, bota du. Ordura arte hausnarrean izan den Domingok eztanda  egin eta aurre egin dio esanez nola ausartzen zen Firulete hilberriaz gaizki esaka aritzea. Firulete apolitikoa zela, hobeki esanda, politikatik at kokatzen zela, beren txisteak Fidel Castroren aurrean ere balio zutela, benetako umore purua erabiltzen zuelako, ¡Pucha!, pura como el agua del río Ukika, bota du. Kaik orduan ironiazko imintzioa egin du, politikarik gabeko umorerik ez dagoela aditzera emanez. Erregimenaren nostalgikotzat egotzi du bere nagusia. Domingok aurre egin dio, diktadura garaian bizi izandakoaz aletzen. Garai haien ikuspegi eztitu bat ematen saiatu da, baina zapuztuta, halako batean: ‘73an zu ez zinen jaio ere egin. Hortaz, zaude  isilik, bota dio lehor. Kopari begiratu bat eman, trago luzea hartu eta: ’Nor bere garaiaren semeak gara. Ez ahantzi’. Edo zer dira bestela, gerra ostean Alemaniatik etorritako zure aiton-amonak? Zeren alde borrokatu zuten? Zergatik egin zuten ospa?’. Begietan odolaz, gogaitu aurpegia ipini du nagusikeriaz jokatzen ari den Domingoren aurrean Kaik. Giroa gaiztotu da. Domingok jaka jaso, kopak ordaindu eta niretzako taxia deitu du. Alde egin dugu.

-4-

Mercedes zuri bat Marbella tabernaren parean zain dut. Pómez da. Bihotzak taupa. Poztu naiz hura berriz ikusteaz. Jantzi berbera. Taxilariengan ohiz kanpokoa izanagatik, oso gogoko ditudan dohainaren jabe da: isila izatearena. Sartu naiz. Oraingoan konfiantza hartuta, haren aldameneko eserlekuan. Berriz ere patxuliaren sunda oldartsua, bezperako sunda-mina eragin ez didana. Are gehiago, gustuz usnatu dudana. Le estaba esperando, bota dit lehor. Esan duen moduagatik ez dakit, tabernapean nire zain denbora gehiegi ote daraman ala bezperan niri zerbait esan beharrean geratu zen. Autoa abiarazi du eta puska bat egin dugu isilik. Ahora ya se quién fue Firulete, aitortu diot harro, segurtasun uhala ipintzen ari naizela. Begiratu irribera luzatu dit. Isilik jarraitu dugu. Txilen nagoen ezkero etxean bezala sentitu naiz estreinakoz. Non eta Mercedes zurian. Pómezek kutxatik kasete bat ateratzeko eskatu dit. Ireki dut eta dokumentazio pilaren tartean kasete bat topatu dut: “Rancagua ayuda a Machalí: Los mejores chistes de Firulete”, ipintzen du. “Risas contra el terremoto”. Azalean lepo egindako Kristoren figura bat ageri da, saskibaloiko uztai batean kokatua. Jartzeko gonbidapena luzatu aurretik Valparaisoko lurrikaraz jardun zait bakarrizketan.

‘Martxoaren 3an inoiz eta inon ez bezala mugitu zen lurra, historia modu drastikoan aldatzeko. 177 hildako eta bi milatik gora larriki zaurituak. Machalín harrapatu ninduen lurrikarak, El Tenienteko meatzetik astebeteko baimenaz bainintzen. Machalíko jendea igande arratsez, arimak tolestu aurretiko ohiko ekintzetan ari zen: futbol partida baten azken minutuez gozatzen, telenobelaren bat ikusten, txutxu-mutxuan, elizara bidean, San Juan muinotik pasieran, hiriko enparantzan… Auskalo. Neroni txingo-jolas klubean trago batzuk hartzen ari nintzen lagunekin. Arin hasi zen lurrikara, ohituta gauden kulunka suabe batekin. Eta eskerrak ze horrek lagundu zigun nolabait segundo batzuetan erreakzionatzen, edo leku segururen bat bilatzen. Gero  etorri ziren oldar fuerteak, inoiz amaituko ez zela uste izan nuenak. Eta, lurra atzera isildu zenean, isilune handiena egin zen. Sirenek eta garrasiek ere isilarazi ezin zezaketen isiltasuna’.

Errepideari finko begiratuta segitu du Pómezek bakarrizketan.

‘Sekulakoa izan zen hondamendia. Adobezkoak ziren etxe asko eta asko. Etxe ia guztiak txikituta geratu ziren. Erabat ezezagun zen gure hiri lasaia guztien ahotan izan zen egun batetik bestera. Erdiguneko bideak teilaz mukuru, suhiltzaileen lana zailtzen zuen. Egoerak okerrera egin zuen San Juan, Miraflores Tarapacá, Arturo Prat, Irarrázaval eta beste kaleen irudi gogorrak ikusi zirenean. Uhin ertaineko Irratiak izan ziren lan egiteari utzi ez zioten bakarrak, hiriaren taupada. Eskerrak eurei, jakin genuen hondamenaren tamainaz, eta laguntzarako bide izan zen’.

Apur batez isildu egin zen Pómez, gogoa auskalo  zertan ipintzeko. Indarra hartu eta,

‘Irudi ikaragarriena parrokian gertatu zen. Birrinduta geratu zen, ia erotzeko zorian. Koadro eta figura gehientsuenak apurtuta, soilik eta modu sinestezinean Kristoren egurrezko polikromia bat geratu zen zutik. Lepoa eginda zuen arren, soina kaltegabe geratu zen. Espainiar barrokoko polikromiazko tailu ederra zen, normalean ipintzen zaion zapi xume zuritik urrun, urre txartatuaren kolorekoa. Baina aldarean zegoen Kristoa –burua eginda bazen ere- salbatu egin zen. Mirakulutzat jo zuten herritar askok eta orduz geroztik Lepo egindako Kristo deitu zioten. Eta bada oraindik debozioa dioen gizakumerik. Martxoaren 3 hartan, udazkena aurreratu egin zen. Hotz egiten zuen gimnasioan. Alde batera lo zakuak. Ez zen jai leku hartan. Uzkur ginen. Pinochet beraren etorreraren berri izan genuen. Baita leku batzuetara ez omen zela ausartu joatea, aurkako matxinaden beldurrez.

‘Artisten gurutzada bat zetorrela diruz gu laguntzera aditu nuen irratian. Machalí laguntzeko festibal garrantzitsu bat eratu zen, herritar kaltetu ugari gintuzten Hermogenes Lizana gimnasioan bertan zen ospatzekoa. Besteak beste, Arturo Gatica eta Carmencito Ruiz ziren parte hartzekoak. Tartean zen Jorge Romero Firulete. Sinesgaitza zen Firulete handia gurean azalduko zela jakitea. Sentimendu bikoitzak nituen. Etxea eta azienda guztiak lurrikararekin galdu nituen hartan, nire buruari galdetzen nion zer arraiotara zetozen artistak, euren buruak zuritzera ez bazen. Beste  aldetik ordea, telebisioak hainbesteko une onak emandako Jorge Romero Firulete hezur haragiz ezagutzeko apeta bizia nuen. Iritsi zen azkenean festibala. Publikoaren erantzuna ez zen espero zitekeena izan. Eszenatoki xumea ipini zuten. Soilik saskibaloiko uztaitik lotuta Lepo egindako Kristoa ipini zuten. Ez dakit zein politikari edo elizgizonen ideia buruargiari jarraiki. Ze Kristoren irudi mutilatu horrek beldur apokaliptikoa edo zazpi izurriteen gomutak ekarrarazten zizkigun. Berrehun bat lagun baino ez ginen bildu. Antolatzaileek eurek ere etsigarritzat jo zuten. Hainbeste ze El Teniente, Reina Victoria eta Club Ansco-k dohaintzan eman eta zozketatzeko zituzten sariak itzultzeko erabakia eman zuten. Baina, zoritxar guztien aurrean eta ordainez, inoiz egindako saiorik ederrena egin zuen Firuletek.’ Hori esan kasetea eskutik kendu, astindu eta, ‘Horregatik maite dut Firulete. Laguntzera musutruk etorri eta hauxe esan zuelako’. Ahotsa zartatu zaio. Emozioa nabaritu dut. Kasetea itzuli eta jartzeko agindu dit.

Neke zantzuak nabaritu ditut harengan. Irudipena dut hotelean aspaldi behar genuela. Bidea erratu duela nahita, Firuleteren kontua esplikatzeko. Berdin zait. Kasetea ez da ondo aditzen, grabaketa eskasa da, atzeko zarata handiegiaz. Ez dut ondo entenditu eta aldamenean negarrez eta aldi berean barrezka dudan Pómezetaz ez dakit zer pentsatu. Abiada handitu du gainera eta une batez uste izan dut bazterra jo eta aldamenean ditugun arroken aurka itsasora amilduko duela autoa. Beldurra sentitu dut. Beldur atabikoa. Iruditu zait Pómezek nire beldurra hauteman duela eta horrekin jolas egin nahi duela. Orduan etorri da munduko txisterik tristeena bezala hauteman dudana.

“Txiste hau Raul Hasbun apezari entzun nion behin”, bota du Firuletek. Harrigarriro orain garbiago aditzen da kasetea. Espainiar Enbaxadore ohi batek esan omen zion behin, Francisco Franco espainiar Generalisimoaren urtebetetzea zela-eta, opari exotiko bat jaso zuela honek: asiar elefante zoragarri bat. Gauza jakina da ehun eta berrogeita hamarretik, berrehun urte inguru bitartera bizi ohi direla espezie honetako elefanteak. Hori esan omen zion Sumatrako Enbaxadoreak, diktadore aguretuari. Opariaren ekarle zen Sumatrako Enbaxadorearen sorpresa eta desengainurako, Francok uko egin zion adeitsuki opariari. Enbaxadorea seko harritu zen arbuioagatik. Eta, ba al dakizue zer argudiatu zuen pultsuak sekula dar-dar egiten ez zion diktadoreak?”  Isilunea egiten da lurrikara gertatu berri den gimnasioan.  “Animaliatxo hauekin sobera zaletzen naiz. Eta, gero hiltzerakoan, faltan sumatzen ditut…” .

Barrezka lehertu da Pómez, hats ustel, urrezko hagin, begitarte deseginaz. Irribarre urduria da, nerbioetako gaixotasuna bailuen. Barre groteskoa, zitala, amairik gabekoa. Une batez herio bera erdizka ikustea iruditu zait. Suminduta nago. Ja-ta muturrak hautsiko zorian naiz. Autoa gelditu du halako batean, esku frenoari gogor emanez. Ramuntcho hotelean atzera. Marka da gero, munduko txisterik tristeena Francori buruzkoa ez ezik Francorena berarena izan beharra. Pertsonen, ideien, memorien, kulturen eta ametsen genozidarena. Haren herioaren hainbat urtetara hain bizirik dagoen zigorrarena. Irribarre estrainioaz jarraitzen du Pomezek, harrapakina bere menean duen ehiztariaren irribarre sadikoaz. Begi horditu irribera. Niri begira ari da era hortz bakanek irri makiavelikoaz, kasetea atera eta ‘Guárdelo. Es suyo’,  esan dit. Atera naiz. Atea itxi dut kolpean.

KANIBALEN HOLOKAUSTOA

-1-

Kanpandegi kaletik behera arrapaladan zetozen eskolakumeak moja-eskola saihestean seko gelditu ziren. Jendez gainezkako sarean preso, ezin betiko moduan Basilikarako eskailerak bosnaka jaitsi. Ez aurrera eta ez atzera, zer egin ez zekitela geratu ziren. Zer istilu klase ote zen hura? Danbor hotsek albaindutako aire militar malerusa aditzen zen eliza atarian. Erdi-bultzaka, jendarteko zuloak egiten hasi ziren eta tirriki-tarraka, han zer agertuko?, eta zerraldo bi, bandera gorri-horika eta Lepanto boneta banarekin. Itsas armadako gazte lerden aurpegi zurrunek elizara bidean zeramatzaten. Euren pausu gillotinazkoek kolpe lehorrak sortzen zituzten harlauzazko zoru bustian; doluaren putzu iluna zipriztinduz. Zerraldoek eta euren eramaileen begitarte mingostuek osatzen zuten estanpa triste horren atzetik, proguko mater dolorosa, senide, militar papartsu, ministro, sailburu, autoritate, politikari eta beste zihoazen; zurbil, zurrun, negarrez, amorruz, errai-hutsik. Inguruan berriz, trikorniodun polizia, kale-jantziko polizia sekreta eta hiritar ugari, euri damugabe pean beilari. Eszenatoki dantesko horren aurrean oilo-ipurdiaz ziren umeak, elkarri arretaz begira. Hildakoetatik bat auzokoa zela jakingo zuten arren, ez bide zuten zeremonia arranditsu hura entenditzen. Hileta-eresiak distilatzen zuen dolu gorriaren erdian, irri urduriaz eztanda egin zuen umeetako batek. Irri-uhinaren durundia beste umeengana hedatu zen, harik eta moja ilun batek portaera exkaxa aurpegiratu zien arte. Ataka horretan zer egin ez zekiela, etxekalteenak gudako txistua egin eta Polizia Nazionalaren tanketa saihestuz, eskuak poltsikoetan josita eta burumakur, kai aldera ospa egin zuten. Basilikako portada nagusiko San Sebastian baldituaren imajinapean, bi gazteen zerraldoak elizan sartu zituzten.

Basilikako atea itxi eta hileta-eresia amaitu zen. Bandakoen musika tresnak kutxa eta zorroetan gordetzearekin batera, estreinako zurruntasun militarra galdu, eta, Adagiotik, Allegro assai edo Moderatora egin zuten euren arima-tempoek mudantza. Batzuen batzuk jarrera erlaxatu, zigarroak piztu eta hizketan hasteko profitatu zuten txolartea. Piccolo jotzaile txepela txantxak egiten hasiagatik, antzarak ferratzera bidali zuen faxista biboteñodun bandako zuzendariak. Bien bitartean, flash eta kameren foku itsugarriak itzali eta egunkariak betetzen zituzten ipurdi gorriko mandrilak erredakzioetara ospa egin zuten. Beroki beix eta aterkidun atmosfera estrainio eta umel haren baitan, jende andanak eliza atarian pilatuta segitzen zuen. Horrelakoetan idaztea topiko den bezala, berunezko giro tentsoa usma zitekeen, edo are gehiago: amorruaren marruma aire maltzurtuan errotu zen. Hainbeste, ze une batetik bestera krask egin eta eztanda egin zezakeen. Giro tenkatuak goia jo zuen agian basilika aurreko Vergara tabernako loroa, Lorito feo!, Lorito feo!, esaka etenik gabe jardun zuenean, sekulako alamena emanez, giro umelari eite surrealista groteskoa gehituz. Hortz artean etengabeko purua zerabilen tabernako jabe handi-mandiak ataka horretan kaiola ireki eta lepoa bihurrituko ziokeen loroari egiazki. Ez zen baina ausartu edo besterik gabe lan horretara jarri.

Begi urdin bat begira zegoen, ikaraz zoko batetik. Proguaren ibilera begirik kendu gabe jarraitu zuen Jornette nerabeak. Aurki hasiko zen bi gazteen aldeko hileta elizkizuna. Alde batetik eliza barruan egon nahiko zukeen, baina bestetik banderek, martxa militarrek eta uniformeek nazka sorrarazten zioten. Denen buru gainetik euri azidoaren antzo ihinztatzen zen dolu gorriak, arrandia eta erakuskeria militar gogaikarri horrek guztiak, urte hartako maiatzaren amaieran ospatu zen amaren hileta xumea ekarri zion ezinbestean gogora. Bi biak alderatzea mingarria zitzaion Jornetteri. Amarenera, Quiriquinho, herriko izeba soltera parea, Patri, Monica eta Lupe lagun minak, GUB taldeko partaideak, auzokoak eta eskolako zenbait maixu-maistra baino ez ziren azaldu. Etxean hilabete doan egin zuten ezerezetik sortutako Duppevilleko lehengusu-txiki bizkarroi sorta ahaztu gabe. Isiltasun eta ezaxolatasun handienean joan zen ama. Hasperen egin zuen Jornettek. Amaren irudi galduak, harenganako gomutak, bizitzeko grinak pozointzen zizkion. Galera horrek noraez batera bideratzen zuen. Haren falta ezin gainditu zezakeen. Are gehiago, ez zuen gainditu nahi. Minaren betiereko buklean jarraitu nahi zuen. Basilikaren atzean zegoen Urgull mendirako harlauzazko aldapan, jendearengandik apur bat aldenduta zegoen Jornette, bere-bereak zituen minak atentatuaren enkajedun oihal beltzez estaliz. Atzamar lodiko hatz-bizarra horzkatzen ari zen, begi handi urdin ilunez drama arakatuz.

Portu aldera ihesi joandako eskola kumeei errieta egindakoa Sor Eloina zela apustu egingo zukeen; eskolako denek Higoseco zeritzotena. Saretadun zapata beltz, olinpiar-aro formako blusa urdin izerditu eta abituaren gona azula atzekoz aurrera ekarri eta gerrialdera lotuta, eta kanaberazko zarta luzeaz gimnasia eskolak ematen zizkien moja androginoa. Izan zitekeenetan zeken eta gaiztoena, inon gaiztorik baldin bazen. Esku eta begi-luzea. Goragalea sorrarazi zion, hura elizaren autoritate moduan, etsenplua inpartitu nahian ikusi izanak. Miserable hark uxarazitako eskolakumeengan jarri zuen ondoren gogoa; suaren gaineko dantza odoltsuan, arazo eta minei itzuri ibiltzeko umeek zuten arintasunaz. Euren inozentziaz. Zoazte, Jaunaren bakean, ohartaraziko zien Jornettek umeei, ondoan balitu. Zoazte urrun, otoi, ihes egizue, ilki zaitezte, desagertu, Sor Eloina grifoaren hobenetik, haren hatzapar likatsu itzuri ezinezkoetatik.

Hotzak zegoen Jornette, amorratuta eta mela-mela. Non arraio ote ziren GUB rock taldekoak? Zein garun usteli zegokion hitzordua hileta ospatuko zen lekutik hain gertu, Akerbeltz tabernan paratzea? Ordu berean hain justu? Aker-eko pertsiana erdi itxita zegoen. Carmelo tabernaria han izango zen seguruenik, baina pertsiana-joka hasi zen arren, ez zuen inork erantzuten. Alde guztietara begira jardun zen arren, ez zituen ez Mono, ez Brontes, ez Olivier, ezta Zapabururen figurak antzematen. Azkenaldian geroz eta arrotzago zitzaizkion bere lagunak; garai batean iheserako balbula deitzen zienak. Ez zuten jadanik bera behar bezala entenditzen, etengabe zilbor-potroetara begira zeuden kakaume ustel bilakatu ziren. Euria erruz ari zuen arren, inor gutxi mugitzen zen beren lekuetatik. Inguruko jendearengan jarrita arreta, gehien-gehienak ezezagunak, periferiako barrioetatik etorriak izango ziren; etorkinak asko. Eurek izan ziren batez ere proguaren pasaeran txalo zaparrada luzea emandakoak. Gaztelubide eta Aitzaki elkarte inguruetan, berriz, gizakume horien tartean nahastuta, ezagunagoak zitzaizkion zenbait auzotar topatu zituen. Han ziren besteak beste, Tanketa zeritzen ahizpa biki joriak; baita Balentxi apeza ere, parrokia legez ortzia zuen iraultzaren Mateo-txistua. Josetxo Sutegi, auzoko xaxatzailea nola ez, inoiz baino begitarte ilunagoarekin. Han ziren beste hainbat istilu zale zehaztugabe, zaildu eta mizkin ere gordean, murmurioka. Jornettek eurekiko ere erruki puntu bat ageri zuen, eszena hura ikustea  zaila gertatuko zitzaien aldetik. Eurek hainbeste maite zituzten hitz militarrak erabiliz, su lagunak sortutako biktima malerusa baitzuten zerraldo aurrez aurre.

Azken atentatu hura ezberdina izan zelakoan zegoen Jornette. Bezperan kolegioko patioan, hasieran zurrumurru zen bolbora bezala hedatu zen. Perdiren izenak eztanda egin zion garunean. Eta, orduz geroztik bere buruari galdetzen zion ea zerk emango ote zion berritasuna azken atentatu horri. Zerk larritasun gehigarria? Hildako soldaduetatik bat auzotarra izateaz gain, ezker abertzalekoa izateak akaso? Bi hilabeteko treguaren ondoreneko biharamun beltzak? Ala, atentatuak gazte bi itxuraz antagonisten odolak batu izanak? Oroz gain, Perdiñanda baitzuen Jornettek gomutan, Perdi. Esterlines kaleko Joxemiel Dorronsoro saskigile eta Conchi Magariños sukaldariaren seme kuttuna. Koruko Andre Mariaren basilikan, seguruenik berea sentituko ez zukeen banderapean hilik zetzan gaztea. Jornette bera baino urte pare bat zaharragoa izanagatik, ondo ezagutzen zuen mutila. Denbora libreko monitore zebilen basilikan. On Josemaria Gorria parrokoaren begikoa omen zen. Mutil prestua, eskuzabala, tolesgabea, alaia... Biziki alaia. Ziklo-krosean kadete mailako eskualdeko txapeldun izandakoa. Tipo noblea, inon noblerik bazen, on puska, pieza batekoa, eta, horrelakoetan esan ohi ziren laudoriozko izenlagun guztiak, baina kasu honetan Jornettek egiazta zitzakeenak. Txirringak, familiak eta Basilikan umeen monitore izatearen hirutasunak osatzen zuten haren unibertso bakar eta aldaezinezkoa. Su lagunak eraman zuen.

Derrigorrezko soldaduska portuko itsas komandantzian betetzen ari zen Perdi. Txofer lanak betetzen zituen. Arriskuaz landa, ez zen lan zaila. Eta etxean lo egiteko parada ematen zion. Goizean goiz furgonetan kadeteak jaso eta itsas komandantziako bulegoetara garraiatu ohi zituen. Ondoren,  Talbot Solara autoa hartu eta batetik bestera eramaten zituen graduko militarrak: hirira, señorekin pasioan, komandantziara, mezetara, putetxera... Hori zuen lana. Zergatik zu, Perdi? Malko bat isuri zuen Jornettek. Nor ote zen beste gaztea? Apelliduaz ez zen ongi akordatzen. Baena ote? Ala Gaona? Egunkariak bazekarren itsas armadako kaporalaren foto izoztu xumea. Marinel jantziko fotoak ia lehenego komuniokoa zirudien, gizajoa. Gaztea behar zuen Baenak edo Gaonak, zimela, sudur gakoduna. Ama bat izango zuen seguruenik. Andrerik? Seme-alaba jaio berriak, akaso? Zergatik zu ere Gaona ala Baena? Hitz eta pitz ari ziren inguruko gizakume batzuk, artaldean, tabernako telebistan futbol partida hutsala komentatu ohi den ezaxolaz. Haize umel biziozkoak zekartzan tximeleta beltz ugari ehizatu ahal izan zuen Jornettek, hala nola: gutar, askatasun, patu, min kolateral, otso beltz, zapaltzaile eta beste. Jornetteren belarrietan elur bustia bezala difuminatzen ziren tximeleta horiek; basoilarraren luma galdu bilakatzen. Oso bestela, Perdiren ama Conchik eliza atarian zirudien trapuzko muñeka apurtu, anaia Jon Karlaren negar erauntsi, edo, aita Joxemielen alegiazko sendotasun hauskorraren irudiak gailentzen zitzaizkion; hain ziren atsekabetu eta eraitsiak.

Bi gazteen gorpuak Jornetteren begibistatik ezkutatu zirenerako, errimelak errio more estrainioak osatu zizkion, begi eder lapis lazuli zingaroetatik jausterakoan. Jertse beltzaren mahukaz lehortu zituen malkoak. Euriak bustitako ile kardatuek lisatzera jo zuten. Izatez beltxarana zen arren, aurpegi fin zuri gotikoa ageri zuen, sudur luze, pontearen erdialdera apur bat zabaltzen eta kakotzen zena, oreztaduna, ezpain haragitsuak, belarri ttiki lobulu lodikoak. Baina oroz gain, begi eder ameslari horiek ziren izate horren benetako altxor eta enigma; eite melankolikoa baina era berean erabatako edertasuna azpimarratzen zizkiotenak; zuri, beltz eta gris tonuko dekoratu horretan nabarmen gailentzen zirenak. Atzera begiratu zuen Jornettek zapuztuta, eta, aldapa goran nor ikusiko?, eta, Mono begitandu zitzaion. Santa Teresa komentuko eskaileretan eserita zegoen porro bat erretzen. Barrezka ari zen alua, betiko moduan mokoker, hortz lokaztuak erakutsiz. Eskaileretatik salto egin eta harlauzazko zoruan lasterka bizian Jornetterengana gerturatu zen. ‘K’paasa tronkaaa?’, oihukatu zion Monok, mintzo sudurkari lotsagabeaz. ‘Zertan ari haiz hemen?’, galdetu zion neskak sututa. Monok eskutik heldu nahi izan zion. Jornettek errefusatu. ‘Ez al gaituk ba geratu?’, Monok. ‘Ze kabroiak!’ Jornettek. ‘Zeintzuk?’. ‘Denak. Non dira besteak?’, Jornettek. ‘Tira, goazeman hemendik!’, orro egin Monok eta Urgull mendian gora alde egin zuten.

-2-

Monorekin atera zen lehen aldi hartan Kanibalen Holokaustoa filma botatzen zuten Miramar Saloian. Ez bide zen egiazki egunik, ordurik, lekurik eta filmik aproposena lehendabiziko zita baterako, ezta Mono bera ere agian printzeetan urdinena. Ez zen egiazki zita bat hura; gehiago zukeen segadatik. Kontua zen, GUB punk taldeko partaideak film hura ikustera geratuak zirela. Hitzordua atentatua gertatu baino lehenago adostuta zuten arren, ez bide zuten bertan behera utzi. Ez zuen Jornettek horren berririk jaso, behinik-behin. Monok izan ezik, ez baitzion beste inork deitu, hitzordua bertan behera utzia zutela edo horrelakorik adierazteko. Monok goiz hartan bertan hots egin, eta, ahots ziurrez, zinema aretoa irekita egongo zela ohartarazi zion; taldeko besteak filmera joatekoak ziren ala ez zehaztu gabe. Aker-en filma baino ordubete lehenago geratuak zirela esanez elkar agurtu zuten. Desgogara joan zen Jornette Aker-era, eta, bertaratu eta atea itxita topatzean seko zapuztu zen. Are gehiago hitzordua hiletaren leku eta orduekin batera suertatu zela ohartzean. GUB taldeko kantariak ez zuen ulertzen nola Brontes, Zapaburu eta Olivier -taldeko beste partaideak-, ez ziren bartan azaldu.

Monorekin batera Basilika saihestuz, Urgull mendian barrena zihoala, zulo beltz batera balihoa bezala sentitzen zen. Zikin. Behartuta jarraitzen zituen Monoren hanka-motz gakotuen katu-pausu makur, ipurdiko kate eta bota militarrak. Aukeran askoz ere gusturago joango zatekeen Brontesekin. Are gehiago, bihotzak jauzi egingo lioke haren ondoan bakarrik egokituta, lotsagorritu ere egingo zatekeen; hain zuen gogoko. Poliziak hartutako Alde Zaharreko kaleak saihestu asmoz hartu bide zuen Monok bidezidor hura. Hura segitu baino beste aukerarik ez zuen. Ilun zegoen pasabidea, horma-farola xume bakanek apenas argiztatzen zuten. ‘Non dira besteak?’ bota zion atzera Jornettek. Arnasestuka zegoen, apur bat okilduta. Brontes eta Zapabururekin topatzeko esperantza apurra gordetzen zuen oraindik. Litekeena zen Olivier Barneche, denek Oliv deitzen bazioten ere, Donibane Lohitzunetik ez etorri izana. Mugetan polizia-kontrol  zorrotzak izan ohi zirenez. ‘Non dira?’ berretsi zuen handik gutxira, erabat suminduta. Trinitate plazarako eskailerak jaisten ari ziren tentuz, poliziaren tanketatik edo ba ote zegoen egiaztatuz. ‘Kakaume batzuk ditun!’, arrapostu egin zion Monok, geratu gabe. ‘Nola?’, Jornettek garrasika. ‘Ez al datoz?’ ‘Ezetz esan dinat, ostiya!’ Tentsio handiko dorre baten modukoa zen Don Boscon elektrikako lehen ikasturtea hirupikatzen ari zen Mono. Eskaileretan behera segitu zuen Monok kaguendioska, zeharkako euriari ukabilkadak emanez. Trinitate plazara iristean Jornetteri begiratu zion lehen aldiz, zeharka. Hitzez ausartak, baino ekintzez… Putakuma hutsak, bota zuen asmakizunaz harro antzean, lokatzezko irribarrea erakutsiz. Muki-bala bat kargatu eta infinituraino egin zuen tu.

Oknostia bilakatzen ari zen B-serieko terrorearen hirian, nondik hartzerik ez zegoen dramaren bihotza arakatu ondoren, Kanibalen Holokaustoa ikustera zihoan Jornette ezinbestean. Paradoxa zirudien arren, zinema zuen musikarekin batera pasio bakar; beldurrezko filmak batez ere. Alde horretatik indar batek zinemara bultzarazten zuen. The Shining edo Rosemary’s babyren modukoak biziki maitatuagatik, Kanibalen Holokaustoak sekulako errespetua ematen zion. Kontu asko baitzebilen film horren bueltan. Batzuek bai baitzioten benetako irudi krudelak fikzioarekin nahasten zituen snuff movie bat zela. Beste batzuek ordea, aktoreak filma egiteko propio erailak izan zirela. Bazen irudiak benetan gertatutakoak zirela esatera ausartzen zenik ere. Filma egin zeneko hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieratik, laurogeiko erdialdera arte, Espainian behingoan estreinatzeko baimena eman zioten arte, polemikaren behelainoak bildutako filma zen. Ruggiero Deodato delako zine zuzendaria kartzelaratua izan zela zioenik ere bazen. Gauzak horrela, urte dezentetan debekatuta egon zen filma eta herri askotan oraindik bere horretan segitzen zuen. Oknostian estreinatu zuten egunera arte.

Horregatik, Brontes, Zapaburu eta Olivier kikildu izanak are gehiago zapuzten zuen Jornette. Zapaburu eta Oliv ez ausartu izana ulertzekoa zen, hein batean. Lehenengoa oilobustia zelako. Eta bigarrena, berriz, musikaz gain beste ezertaz arduratzen ez zen planeta independientea zen aldetik, autista pasota hutsa zelako. Ulertzekoa zen gainera, mugaz bestaldetik etorri ez izana. Baina Brontes… Brontes, GUB taldeko liderra zen, hamalau bat, ezerk eta inork eraisten ez zuena. Azken asteetan etenik gabe ari zen gainera filma ikustera joan behar zutela esan eta esan, kristoren alamena ematen. Izugarria behar zuela Holokaustoak, brutala, adierazten zuen serio demonio, bere begi berde irten miopeak zabal-zabal eginik; inola ere galdu behar ez zutena. Bazirudien filmak Oknostiara etortzeko falta zituen egunak eta ia orduak ere zenbatzen ziharduela. Harrotasunez errepikatzen zien Holokaustoa ez zela beste beldurrezko film bat; sasi dokumental bat zela, benetako irudi antropofagoez baliatuz muntatutakoa. Begiak odolez injektatzen zitzaizkion, auskalo zein errebistatik irakurritako, filmaren genesiaz akordatu eta lagunei kontatzen zien bakoitzean, hala nola: 1979 urte aldera Pan American telebista kateko berriemaile talde bat Amazonas ibaiaren eremu esploratu gabeetara joana zela, bertan bizi ziren tribu ezezagunen inguruan film dokumental bat egitera. Berriemaileak itzultzeko epea amaitu eta euren berririk ez zutenez, Monroe antropologoarekin jarri ziren harremanetan telebista kateko arduradunak. Monroe profesorea tribu primitiboetan itzal handiko aditua zenez, berari eman zioten erreskatean joateko ardura. Joan zen bada, Monroe eta bere taldetxoa Amazonas ibaiaren erraietara eta oihanaren hainbat geruza, zein baino zein zurrun eta arriskutsuagoak igaro ondoren, Yanomamo eta Shamatarien tribu kanibalak bizi ziren eremura iristea erdietsi zuen. Behin bertan zirela, berriemaileak Yanomamoengandik erailak eta janak izan zirela jakin zuen Monroek. Kasua itxita. Baina ezustean, berriemaileen hezur eta hondakin tartean euren kamera eta bobinak topatu zituzten. Materialok jasota New Yorkera itzuli zen Monroe. Eta, etsi etsian, besteak beste gazteen sakrifizioaren lekuko ziren irudi krudeldun filmak -benetakoak behar zutenak- telebista kateko arduradunei erakusten hasi zen. Hori guztia zen Brontesek filmaz jakin eta lagunei pasioz kontatzen ziena.

Baina Kanibalen Holokaustoa azkenik Oknostiara iritsi zen egun berean ez zen Brontes hitzordura azaldu. Horregatik ernegatuta zegoen Jornette, txakurtuta. Eta, urguiluak utzi izan balio etxera joango zatekeen. Ez zion, baina, Mono ankerrari ahulezia erakutsiko. Ez zen normala Brontesena... Agian ondo hausnartu eta iritziko zuen ez zela egunik egokiena Kanibalen Holokaustoa ikustera joateko. Etorriko zirela hobeak. Gauza txarrak izango zituen beleak, baina zentzuduntzat zuen Jornettek. Bera zen taldeko intelektuala. Besteak baino dezente zaharragoa izaki, Enpresa Zientziak estudiatzen zituen EUTG-n Jesuitekin eta Filosofia Zorroagako fakultatean. Pentsamenduak harilkatzen bazekien tipoak. Sekulako etorria zuen, bakarrizketagile bikain eta inprobisatzaile petoa zen. Marrazten ere ez zen txarra. Pentsamenduaren haize fineko leiho berrien ireki arazlea. Horixe zuen maite Jornettek. Berak ordea, moja-eskola nazkantean Unibertsitate aurreko ikastaroa errepikatzen ari zela, Padre Mundinarekin maixu karkaren pipiak jandako filosofo eta teologo zaharren idi-jotze intelektualak sufritu behar zituen bitartean. Cioran, Althusser edo Camusen moduko filosofo enroilatuen teoriak zerabilzkien Brontesek hitzetik hortzera, zeinak ulergarriak eta gertukoak egiten zitzaizkion, hatz mamiekin ukitu zitzakeen, eguneroko gauzez hitz egiten zieten, eta, hitz egin ez zitekeenez ere.

Eta, zergatik azaldu zen orduan Jornette hitzordura? Berak, atentatuaren biharamun goizean Monoren deia jaso zuenean, une batez duda egin zuen. Luperekin geratu zela esatera iritsi zen. Monok atentatuaren aurretik adostutako hitzordua ez zutela bertan behara utzi adierazi zion, ahots ziurrez. Inork edo ezerk ez zituela euren planak baldintzatzen, ezta pistolero putasemeenak ere. Faltsu puntu bat somatu zuen Jornettek. Haren hitzak hausnartuta agerikoa zen ez zuela Monok berak adinako minik jaso. Perdi laguna ez, baina gertukoa zuen. Erabat zapuztu zuen berri lazgarriak. Eraitsita utzi. Itota. Jota. Ez zuen inolako bromatarako biderik ematen. Ez zion Monori ezetzik esateko paradarik topatu, ez zion zirrikiturik utzi besteak. Agian taldeko besteak ere joatekoak izango zirela aurre suposatu zuen, inertziak jota. Baiezkoa eman zion orduan Monori, baietz, joango zela baina utz zezala bakean, joder!, esan zion. Telefonoa eskegi zuenean, gogoa etenda geratu zitzaion, nahastuta. Ohartu zen ez zela egokia izan baiezkoa; berandu baina. Bere burua zuritzen saiatu zen ondoren, ondoko gogoetak erabiliz: Ba ote da gure Ustel Herrian egun aproposik? Garai latzak hauek, oso. Erabateko eguzki eklipsea egin da Kaka-nahaste Herrian. Egun batean bai eta bestean ere bai hildakoak agertzen dira Lubaki Herriko errepide, kamino, mendi eta erreka-bazterretan; tiroz, lehertuta, tortura pean edo itota. Harakintza nazkagarria gertatzen ari da, bai, geroz eta gehiago bere sentitzen ez duen Esteki-denda Odol Herrian.

-3-

Berun-aro Harresilandian. Ezagun zituen Jornettek izularriaren begiak. Hori ere berari tokatu behar. Joan zen maiatzeko goiz goxo batez gertatu zen, amaren heriotza gertatu eta bizpahiru astera. Goiz aratza sartzen ari zen  Ulia menditik. Itsasotik brisa goxo bat zetorkien, landareen sundarekin nahasten zena. Txikar eginda, Sagueseko murruan eserita daude Lupe eta biak, porro bat partekatzen, egonean giro. Petardo hots xume batek arreta erakarri die. Mukizu batzuk botatako petardoa delakoan, hotsa sortu den eremura so egin dute instintiboki, arreta asko ipini gabe. Eurengandik hamar bat metrora, tamarindo baten gerizpean agure bat dago buruz gora etzanda. Odola. Odolezko izara zabaltzen. Zer egin duda egin dute. Gerturatu dira. Borborka dario odola lepotik. Tiroz jo berri dute. Bala-zorro parea lurrean. Lupe bere onetik at garrasika ari den bitartean belaunikatu egin da Jornette, ile urdin zipriztinduak alboratu dizkio agureari, buruan zulo, garun pusketak, eskua bekokian ipini dio. Hotz-hotza dauka. Tarteka konbultsio txikiak ditu. Hil eta biziaren atarian dirudi. Lepo eginiko arkume begi errukarriez begiratu dio. Lehorreko arrainaren moduan ahoa ireki eta lelo ulergaitz bat errepikatu dio. Neskak zerbait bereganatu dezan desio bide du baina Jornette ez da enigma deszifratzeko gai izan. Gero hil egin da. Begi irekiez ezerezari galdezka bezala geratu da.

Denboraren errota martxan jarri da. Polizia sirenak aditu dira. Jende gehiago gerturatu da herabeki. Larrialdietakoak azaldu dira. Begi urdin zorrotzeko polizia analitikoko gizon bat gerturatu eta errieta egin dio Jornetteri gorpua ukitu izanagatik. Galderak egin dizkiete bi nerabeei, modu edukatu baina era berean zorrotz eta erasokorrean. Bakean utzi dituzte. Bi nerabeak etxeratu egin dira isilean, batak Simon le Bon eta besteak, David Bowieren argazkidun apunte-karpetak titietara gogor estututa. Banatzerakoan ez dute elkar agurtu. Inork ez zion ordura arte Jornetteri erakutsi Herio eta petardo-broma huts baten artean egon zitekeen antzekotasun makabroaz. Euren arteko muga finaz.

Etxera iritsi denean zakarrontzira bota du odol tantez zikindutako jertsea. David Bowieren fotoa dakarren apunteen karpeta ere odolduta dago. Estrainioa bada ere, begitartea gorriz zipriztindu zaio Bowieren fotoari, haren kamaleoi eta deabru itxura areagotuz. Iggy Pop-en gorputz-enbor zimela ere odolez blaitu da. Karpetarekin zer egin pentsatzen ari dela, botagura. Komunera joan da lasterka. Txahala bota du, negar saioa egin ere. Zikin sentitu da. Dutxa bat hartu du. Dutxa luze eta beroa. Bata jantzi ondoren telebista jarri du. Eta bai, egia da begiz ikusitakoa. Telenorte ipini du. Ala albistegi berezia ote? Agure erahilak Victor Orates izena duela dio Carandell izeneko aurkezleak. Erretiroko militarra vilmente asesinado izan dela dio, kartoi zein almibarreko karantza luze, ozpin eta triste Grecotarraz. Ortzadar erako ilea urri du, kokospeko urratua, Quevedo gafapastak eta boz dantzari bezain erlatsa. Erretzaile nekatuaren trazaz, are nekatuagoa dirudi gaur kazetariak. Atentatuaren zer, non, nola eta kriminalen eroen zioak eta lortuko ez zutenaren zergatiak azaldu eta gero, atentatua gertatu den lekura jo du errealizadoreak. Javier Basilio delako bat jarri dute zuzen–zuzenean berriemaile. Zilarrezko botoidun jaka gurutzatu urdin iluna dakar, lurperatzailearen moduko gorbata morea. Hortz horail-grisak-urrezkoak. Ile grisak. Mortsaren bibote horailak. Eta boxealariaren sudur zanpatua.

Carandell eta Basilioren arteko komunikazioa eten egin da. Basilio ahoa artikulatuz ari den arren, ez da soinurik aditzen. Imajinak Prado del Reyko estudioetara eraman ditu atzera errealizatzaileak. Carandellek zuzenean birao egin du eta antenan azaldu dela konturatzean, barkamena eskatu die ikus-entzuleei. Gero, ‘Estoo... Parece que tenemos un pequeño problema técnico, que,  todo caso lo vamos a solucionar en un periquete’, dio Carandellek auzo lotsaz. Hitzezko konexioa konpondu dute azkenean. Victor Orates zenaren auzotarren samina aipatu du Basiliok. Espainiar eta euskal politikarien ohiko gaitzespen adierazpen saioa etorri da gero. Ondoren Basilio bidali berezia, Victor Orates bizi zen etxe sailaren parean ipini da. Hirurogeiko hamarkadako eraikuntza kaxkarra dirudi. Hura bizi izan zeneko behegaina seinalatzen du. Balkoia geranio zuri eta petunia arrosa eta moreez mukuru da. Victorren bizitzaren eta ohituren berri aletzen du. Batzuetan arreta galtzen du Jornettek. Viudo hitza ehizatu du, Javier Basilioren ahots sudurkari eta kinkunetik.

Ez zaio baina, deseroso gertatzen haren ahotsa, ez ordea aurpegia. Cuadrilla, integrado eta chiquiteo-ren moduko hitzak ehizatu ditu. Ondoren, Victor bizi zen Oknostiako suburbioetako irudiak eman dituzte. Frontoi zaharkitu bat ageri da, ETA-ren aldeko aldarriez mukuru. Zuzeneko irudiak berriz ere. Edadeko gizon motz, guri burusoildu urduri bat ageri da pantailan. Apal antzekoa. Victorren laguna omen. Astean hirutan geratzen omen ziren frontoi hartan Victor Orates eta koadrilako beste hiruak, a jugar al fronton dio. A pala corta, zehazten du. Ondoren mikroaren kukurutxoa berea duela sinetsita, le pegaba mejor que Txikuri, gehitzen du, datu hura berebizikoa bailitzan. Hitz jario etengabeko lagunak Victor fededun sakona zela gaineratu dio, nola edo hala hitza eten nahi dion Basiliori.  Hainbestekoa omen zuen Victorrek fedea, non pilota partiden erdi-erdian, eguerdiko hamabiak iristean jokoa gerarazi eta Angelusa errezatzen hasten baitzen. Hura esan eta negarrez eztanda egin du Victor Oratesen lagun minak kameraren aurrean. Hitz batzuek murduskatzen saiatu da. Ezin. Javier Basilio hari begira mugiezin geratu da. Jornettek uste du besarkatu egingo duela. Ez daki zilegi duen kazetari moduan, gizon dohakabeari besarkada bat ematea. Emisioa mozten da. Irudiak Prado del Reyko estudioetara bideratu ditu errealizadoreak. Carandell a mutu geratu da une batez. Lapsus antzeko bat izan du. Ekonomia gaien bat atera du. Telebista itzali du Jornettek.

Gorputz txarrez da nerabea, ondoezik; ikusitakoa norbaiti kontatzeko grinaz. Baina ama ez dauka ondoan. Udaberrian zaldi zuri batek eraman du eta Quiriquinho berriz, hortik zehar ibiliko da prozesioan, lagunekin txikitoak hartu eta hartu; ezin berarekin kontatu. Monicaz gogoratu da, baina hark lehengusu bat dauka Herrera de la Manchan preso eta ez du seguruenik ulertuko. Ez dio hots egingo. Brontesez akordatu da ondoren. Berari deituko dio. Zertan ariko da belea? Haren Intxaurrondo azpikaldeko villa arrazionalista zaharkitua imaginatu du. ganbaran estudiatu beharrean, Max Turban super bilauaren enegarren komiki tira bat marrazten imajinatu du umehandia. Eskolak aditu bitartean apunteak hartu beharrean, egin bide zuena. Edo gitarra joaz.  Telefonora hurreratu da. Bat, bi, hiru lau eta bost aldiz haren etxeko telefonoa markatzen saiatu den arren, ez da markatzailearen gurpiltxoan azkeneko zenbakia atxikitzeko gauza. Amore eman du.

Arasatik Fantometteren liburu bat hartu du, urte batzuek lehenago hain gustura isakurtzen zituenak. Bueltan itzuli du. Sofan etzanda geratu da, belaunak uzkurtuta. Barrenetik hutsik sentitzen denetan jarri ohi duen Mike Oldfielden Discovery diskoa jarri du, Saved by a bell-en orratza sartuz. Burua izarretara bidaltzen dion kanta estrainio hura. Behin eta berriz jarri du baina, eta Saturno eta Jupiter planeten alderako musikazko bidaia hark, gogoa orbitan jarrita, konturatu da Victor Orates, atentatuz hildako beste pertsona bat baino askoz ere gehiago dela. Inork ez duela hiltzerik merezi. Ez dagoela inor hiltzeko motiborik ere ez. Tamarindo pean bi begiradak -joana eta geroarena-, uztartu egin direnean. Eta ezer ez da berdina izango. Victor Oratesen hilaurreko enigma askatuko ahal du inoiz, amets bidez sikiera... Loak hartu du Jornette.

-4-

Joan zen udaberriko atentatuak Jornetteren buru gainetik hegaldatu zuen, gogoa belatuz. Atentatu horren nahi gabeko lekuko izateak, nolabait esatearren, betirako ikusmen-biktima bihurtu zuen eta gertatu eta hurrengo hilabeteetan, ezin kendu zezakeen burutik hainbeste non batzuetan amaren herioa bera baina jasangaitzagoa egiten zitzaion. Urgull mendia zeharkatuz, Trinitate plazara jaitsi ziren Mono eta biak oharkabean. Isildu gabe segitzen zuen Monok, sekulako alemena emanez. Gabatxo koadrila bati joan zen Sanferminetan emandako ostia heroikoak zituen hizpide. Ez zen lehen aldia ustezko azaña hura gogora ekartzen zuela. Hitzetik hortzera zerabilen azken aldian. Pasadizoa kontatzen zuen aldiko gainera, koxka bat gehitzen zion azañari, anekdota berri bat itsasten, ñabardura berri bat aletzen... Jornettek ordea, ondo zekien -beste iturri batetik noski-, zer gertatu zen benetan. Monok bere kroniketan ez zuen kontatzen, Pariskume cochon horiek Olivier Barneche, taldeko teklistaren lagunak zirela, hark Oknostiako lagunak iparraldeko lizeoko lagunei aurkeztu nahi zizkiela egun hartan, eta huskeria batengatik Mono piztu egin zela eta ezker eskuin hasi zela ukalbiladak emanez, harik eta Olivierrek berak lepotik heldu eta lasai egotera behartu zuen arte. Hura gertatu ez balitz, pariskumeek benetan txikituko zutela zioen Olivierrek, Mono ez zegonetan gaia ateratzen zenean. Gertakizunaren azken parte horrek ordea amnesia nebulosa batek hartua zion, antza. Oso bestela, Monok Napoleonkumeek irabazitako egurkadak detaile osoz aletzen ari zitzaiola, ia malkoak zerizkion. Jornettek ez zion baina, kasu zipitzik egiten. Nahiago zuen gainera, GUB taldea ia erabateko hausturara ereman zuen pasadizo lazgarri hura ahaztea.

Urgull mendiaren gaikaldea helikoptero bat zeharkatzen ari zen sekulako burrunbaz. Argi gorriek ñirñir egiten zuten. Euria fina zen eta hotza. Lainoa sartuta zegoen, Trinitate plazaren goialdeko zuhaitzak ezkutuan utziz. Tira! Azkeneko aldiz galdetuko diat, ohartarazi zion Monori: ‘Nori ostias otu zaiok hiletaren ordu berean Aker-en geratzea?’ Isilik geratu zen Mono, pentsatzen ari zenaren plantak egiten. Ile kizkur latzak oratu zituen, boxeolariaren sudur zapala uzkurtu eta belarri irtenak mugitu. Lehen aldiz ahulezia zantzuak azaldu zituen. ‘Jode! Ez naun ba ni izan’, arrapostu egin zuen. ‘Noiz datoz besteak?’, Jornettek. ‘Me-da pol-culo!’, bota zuen ozen.  ‘Potrorik badute azalduko dira!’ Pausa bat egin zuen. ‘Kaguendioss! Le meto un par de macucos al puto pijo y les sako la manteka!’ Tu egin zuen Monok izenik aipatu gabe, Brontesi zuzenduta zegoen esaldia azpimarratzeko. Jornette asaldatu zuen esaldiak. Jakako poltsikotik zilar-paperean gordetako simaur-harria atera zuen. ‘Hara! Nahiago nitinan Rocky III, Pesadilla en Elm Steet, Yo, el Vaquilla... y su puta madre ikusi, baina laubegi listilloa tematu egin dun. Kabroi putakuma!’. Hori esan eta ximaur-harria xehatzen hasi zen. Harrezkero, etsia hartuta zegoen Jornette, Kanibalen Holokaustoa ikustera Monorekin joan beste erremediorik ez zuenez.

Ez zukeen Jornettek mutil batekiko lehen hitzordua inondik inora horrela amestuko. Aukeran Brontesekin askoz ere nahiago zuen olgetan, hark eskatu izan balio. Baina Playa Dafoz-eko pasadizoak, euren artekoa erabat hoztu zuen, eta, Brontesek berriki eskutitz batean idatzi zion bezala, Ogueita lau leguaz aparte-ko tartea uzteaz gain, milloi bat ate, Guztiac ichiric laga zituen. Ez zen inoiz Brontesengana bilduko, inoiz gehien maite izan zuen mutila izanagatik.

Monoren ondoan egoteak sukarra sortzen zion, ezinegona eta nazka. Ez baitzen batere ondo portatzen berarekin. Moja eskolako neska txolintzat hartzen zuen, ez zion begietara so egiten. Beti zebilen entseguetan adarra joaz, sexu iruzkin lerdetsuak eginez, besteen aurrean barregarri utzi nahian... Arrazoi jakinik gabe asko sufriarazten zuen. Mono izan zen GUB taldean sartzen azkena. Bateria jotzaile bezala sartu ere. Inolako erreferentzia edo talde kurrikulumik gabe izan zen onartua. Haren osabaren ia eroriko portu aldeko izoztegia entsegu-lokal bezala erabili ahal izateak pisua eduki zuen erabakian. Ez zen puntuala, ezta saiatua. Oso gorabeheratsua zen; desastre hutsa. Erritmoaren zentzua ipurdian zuen. Monok bere burua gaizki ulertutako jeniotzat zuen arren, edozein harri kozkor altxatzea nahikoa zen bera baino ganorazkoago bateria jotzaile bat topatzeko. Gauzak horrela, Jornettek ez zuen ulertzen nolatan ez zuten oraindik taldetik bota. Agian ez Zapaburu ezta Brontes bera ere ez zirelako ausartzen. Beldurra ziotelako, alegia. Koldarrari beldurra.

Kontu asko baitzebilen Monoren inguruan, eta ez guztiak onak preseski. Musikarako zuen afizio erratikoaz landa, bera zen Alde Zaharreko makarra, txulo, kinki eta nabajero ezagunetarikoa. Fritzhöffer etxeko aizto automatikoa omen zeraman atzeko poltsikoan; kale-kirurgia lan finetarako ezin aproposagoa. Liskarrez liskar ibili zalea zela kontatzen zuen, haren hagiografo eta miresle zen Zapaburuk. Txikikako lapurretan ibili zalea. Sonatuak ziren Tarango, Matute, eta, Angolan mertzenario ibilitako Thierry Ciseaux delako bele baten parte hartze bereziarekin, Larratxoko kinkien aurka izandako triskantza Peloponesiarrak: bi tipo garbituta. Lasarteko ijitoek ezin zuten ikusi ere egin, begizkoa egingo zielako beldurrez. Mono izena aipatze hutsak izua sorrarazten zuen auzoan. Hari egozten zizkieten auzoko askok izaten ziren eta ez ziren lapurreta guztiak. Mihi gaiztoek ziotenez, Mono izan zen Oknostiako epaitegiaren aurrean ospatutako punk, pop eta rockabilly taldeen kontzertu baten amaierako sestran, Duncan Dhu taldeko abeslariari ebakortza apurtu ziona (Zapaburuk tailatu edo zizelkatu hitzak erabiliko zituen). Taberna askotan ez zioten sartzen uzten. Edadeko emakumeek poltsari gogor eusten zieten, aitarenka egin ohi zuten, baten bat zorabiatu egin zen. San Telmo plazan futbolean zebiltzan ikastetxeetako umeei baloiak zulatzen zizkien, plazerra sentitze hutsez.

Monoren kurrikulum luze horren kariaz, aurrez aipaturiko sukar, ezinegon eta nazken gainean beste sentimendu sasiko bat loratu zitzaion Jornetteri, baina. Bele horren ondoan ibiltzeak harrotasun puntu bat sorrarazten ziola, alegia. Ez zen erraz esplikatzea. Harekin Alde Zaharreko kale-mortuetan zehar derrigortutako bikote moduan haren ondoan zihoala, honako pentsamendua sortu zitzaion: Ai! Kolegioko neska txolinak orain hemendik pasatuko balira… Zein jeloskor jarriko diren tako-tako urdangatxoak. Zuzenean joango ziratekeen Superiorari salatzera. Kontu asko baitzebilen Monoren inguruan. Gehiegi. Asko eta asko alegiazkoak seguruenik.

Edonola ere, ohikoa baino dotoreago zetorren jantzita Mono arrats hartan. Betiko Lois praka kakosoen ordez, larru beltzeko estu distiradunak zekartzala ohartu zen Jornette disimuluzko begiratu batean. Miamitar alkandora loredun eta larruzko txupa beltz lisduna zeramatzan. Metal-puntako takoidun botak eta gerriko metalizatua. Zilarrezko uztaiak belarri zapal banatan, eta, gaua eta ia negua izanagatik, eguzkitarako betaurrekoak. Kanfor usaineko lurrin okagarriren bat ere nabaritu zion. Mono txikia eta zatarra zela ukaezina zen arren -orangutanen moduko maxilar protusino eta begi beltz xorrotxak ezin ziren, erabat drogatuta egonda ere saihestu-, arrats hartan ordura arte antzeman ez zion Scarface filmeko Tony Montanaren urrutiko zera bat topatu zion Jornettek, zeina erakargarri izatera irritsi edo gutxienez gertura zitekeen; inori esplikatzea zail eta alferreko egingo zitzaiona.

Trinitate plazara iristerako busti-bustita ziren arren, saguzarraren txupa eskaini zion Monok aterki moduan. Frontoiaren ondoko estalpean gizakume talde bat zegoen. Idi-probetarako propio paratutako galtzada-harrizko zolan barrena abiatu zen Mono. Oraintxe nator, ohartarazi zion, bertan itxoin zezala aditzera emanez. Neskak jarraitu egin zion. Hirukote bat yonkizuloan erdi botata ageri zen. Greziar tragedia gaurkotu baten eszenatokia zirudien xiringa, limoi-azal, zabor, odol, kaka, oka eta koilaratxoz hanpatutako azpi mundu horrek. Emakume zimeldu bat puff maiztu batean erdi lo zetzan. Pikoa sartu berritan izango zen, barne-bidaian. Titiume asebetearen modura mogitzen zituen ezpainak. Pailazozko ile motz lakar puntadunak. Ezaguna zuen Jornettek. Patti Pisueña deitzen zioten edo Patti Pussy. Askotan ikusia zen zombie itxurarekin Alde Zaharreko kaleetan noraezean, eskean edo kalearen erdian txiza eginez. Pattiren begi eta ahoek deabruaren su beltza distilatzen zutela zeritzon Jornettek. Beste bi yonkiak ere ezagun zituen, Coyote eta Malandro. Trinitate plazako jakoaren sultanak. Gutxikako trapitxeroak. Ganbelu eta bezeroak, aldi berean. Coyotek triku-ileak zituen. Bera zen arratoi-zuloko txerifa. Malandro berriz, otzanagoa zen, debila. Haratago, bere burua ezkutatu nahian edo, Mauri zegoen, Brontesen lehengusu etxekaltea. Bere pintzadun praka beige, Lacoste jertse berdea sorbaldan lortuta, luzanga, mehar, ilehori, Hondarribiako golfeko guardasola, yonkien paisaia postnuklear hartan desentonatu egiten zuen. Zer ariko zen aberaskumea hor? Maurirekin zuten elkarrizketa eten ondoren, bi trapitxeroek eta Monok elkar besarkatu zuten. Hizketan hasi ziren. Pattiri begira luzaz barrezka aritu eta handik gutxira, ezkutuko trukaketa bat nabaritu zuen Jornettek. Monok eskua poltsikoratu zuen.

Jornette apur bat atzerago zegoen, sekulako higuina eta pena erakutsiz. Monok konpromisozko diosala egin zion Pattiri; lastima erakutsiz egiten direnetatik asko zuena. Koma egoeratik esnatu zen halako batean Patti, eta, burua apur bat jaso eta begirada galdu eta ahots zartatuaz, Ven pa’kí Nenu, qui ti pratiko una Lauburu grati!, bota zion, aho-txulo ilun hortzabakoetatik suge-miztoa sartu eta atereaz. Monok hatz luzea erakusle bihurtu zuen. Aurpegi gorritu zen hala ere. Ihes egin zuen. Pattiren begiek, ninia apenas erakusten zutenek, kristalezko espresibotasun eza ageri zuten Jornetteren aburuz. Ez zuen Jornettek jakingo zenbat denbora egin zuen hari begira. Puffean etzanda, soinekoak goratu zituen Pattik, izter-potorroak agerian utziz. Haren begirada Jornetterenarekin iragazi zen lehen aldiz. Akurituta zegoen Jornette, otso-zuloan mugiezin. Patti, paleta hautsien boz monotono, zartatu, txistukari eta pausatuaz,

"i comu mi sulvidaré

di vuestrus ojus pardidus

i comu mi sulvidaré

di las nochis

cuandu lus míus si saravan

i lus vuestrus

si quidavan aviartus

cuandu di spantu

si avrian lus di lus muartus

para darmus esta luz

qui nunca si amató

di:

comu mi sulvidaré"

Pattiren entonazio elkorrak, apenas uzten zuen jatorriz ederra behar zuen hizkuntza estrainioko poema edo dena delako hura igartzen. Jornettek ezin izan zuen lelo ulertezin horren segida agoantatu eta lasterka hasi zen. Clery jatetxera iritsi arte ez zen gelditu. Mono zain zuen, hitza mihi puntan: ‘Jode! Zein ondo bizi diren, kolpe zorrik jo gabe kabroiak!’, bota zion irri urduriaz. ‘Por cierto, ¿le has visto al yonki ñoño?’ Galdegin zion Monok. Mauriz ari zen, Brontesen lehengusuaz. Lacostearekin Trinitate plazan yonkien gunean ikusitakoaz. Ez zekien Jornettek Mauri mundu horietan zebilenik.  Ez zion ezertxo ere erantzun.

Trinitate plazatik Abuztuaren 31. kalea hartu eta Konstituzio enparantza aldera jo zuten. Kale mortuetan barrena, Arriluzea tabernaren parean Joxe Leon Urreta, Unidad kazetako musika kritikoa, auzoko konposatzaile erdi-itsuarekin topo egin zuten. Bi betaurreko pare jantzita zebilen agurea. Gabardina erabat blai eginda zekarren, satorra zirudien. Jornetterekin ia estropuz egin zuen. Dardarka zegoen oraindik Jornette, ikusi berria irentsi ezinik. ‘Egun batetik bestera lehertuko dun atso puta’, bota zuen Monok. ‘Se mete jaco hasta por el chocho!’. Entzuteari utzi zion Jornettek. Konstituzio plazan aurrera segitu zuten. ‘Menos mal ke no hai txakurras’, jarraitu zuen Monok. Alde Zaharreko taberna eta denda gehienak itxita ziren dolu seinalean. Kaleen hustasun horrek urte gutxi batzuk lehenagora arte Oknostiako Alde Zaharreko kaleetan bere gogara zebiltzan, eta, inoiz ikusi zituen Guerrilleros de Cristo Rey paramilitarrak ekarri zizkion gogora.

Zorte pixka batekin Miramar Saloia ere itxita egongo zela pentsatu zuen. Ez zuen jada Kanibalen Holokaustorik ikusi nahi. Ez zuen Mono gehiago ikusi nahi. Entsegu batean bakarrik suertatu ziren batean bezala, jertse petik titiak ukitzen saiatuko zen zerria. Bakarrik negar egiteko gogoaz zen. San Bizente parrokiaren parean, pankarta batek kalea aldez alde zeharkatzen zuen: Perdi, gogoan zaitugu. Handik metro gutxira, Leclercq sonbreiru dendako pertsiana itxian Yoyes traidora pintada zegoen. Kanibalen Holokaustoa ikustera joan eta handik ez askora beteko zen Yoyesekiko -hiru urte lehenago atera zen Garcia Marquez-en liburuaren titulua erabilita- Heriotza iragarritako baten kronika. Narrika kalean aurrera eginda Konstituzio plazan sartu eta behin arkupetan Santa Rita janari-dendatik aurrera eginda, irekita zegoen Balentin gozo-dendan sartu ziren. Kakahuete, patata frijitu eta litxarrerien tenplu ilun horretan zail zen Balentin-en gorputz nimiñoa antzematen. Kongitoak eta txerri-azalak erosi zizkion Monok. Berriz ere Narrika kalean atzera eginda, Iñigo kaletik ibai aldera jo zuten.

Echeverria jatetxearen paretik pasatzerakoan kofiadun dama zahar lodi bat erratza pasatzen ari zen mantsoki. Adaxkadun erratza zen, zoruaren igurtziarekin, soinu zakarra atertatzen zuena. Erratza pasatze nekatu eta motel horrek historiaren hautsak harrotu zizkion Jornetteri. Quiriquinho hartu zuen gomutan. Urte askotan aita deitu izan zion basapiztia. Aldi hartan etxea partekatzen zuten oraindik. Hark esana zion umetan, III. Reicheko ejertzitoko ofizial germaniarrak gerra garaian Echeverria jatetxean bertan, eta, baita parean zeneko Pedro-Marin, ikusiak zituela bazkari legea betetzen. Frantzia okupatutik propio etortzen omen ziren fritziak bakailaoa pil-pilean, kalibre handiko zainzuri, txangurro, azpizun, kopa eta puru habano esplendidoak bapo dastatzera. Jornettek ez zuen istorio hura sinesten; Quiriquinhori ez zion jada ezertxo ere sinesten. Aldameneko Makay putetxeko errotuluko argi horiak ñirñir egiten zuen. Kale malapartatu hartatik pasatu izana madarikatu zuen. Jornetteren ama zenak eufemismo moduan, coin-de-Cuir zeritzona. Zenbatetan ez ote zioten bertako putek amari ordu txikietan hots egin eta esnarazi, bere kasa etxeratzeko gai ez zen senar mozkorraren kargu egin zedin? Zenbatetan azaldu behar izan zuen amak putetxean etxeko zapatila eta gaueko batarekin… Hainbestetan ze ama eta puten arteko esplika ezinezko solidaritate moduko bat sortu zen denborarekin: lotura ikusezin bat, behazun zaporeko bizitzaren zama eramateko elkarrenganako konplizitate bat, auskalo zer. Quiriquinho… Berriz ere Quiriquinho zuen Jornettek gogoan. Non arraio ote da?, pentsatu zuen. Nestor edo bestela Estanis tabernan seguruenik, Charletrua, Sotero, Irusta eta Kokotxas txikitero ilustreen konpainian, gibelaz-beste egiten.

Haizea gogor zebilen Aldamar kalean. Paseo Berriko olatuen sumindura nabari zen. Miramar Saloia modernismo edo dekadentismo berantiarreko eraikuntza soila zen. Ate nagusian kartel batzuek zeuden eskegita. Hau al da? galdetu zion Jornettek, zutoinean sartutako emakume baten gorpu biluzi mailatuaren kartela ikustean. Irudi erabat krudela zen, ahazten ez den horietakoa. Monoren irribarre higuingarriak Shamatarien tribuetakoen zantzuak zekartzan. Kartel haren ondoan beste batzuk ageri ziren: Zori y Santos umoristena bata, Aragüés maisuaren alboka, txistu, silbote, txalaparta eta orkestrarentzako Euskal Rapsodiarena bestea, eta Jean-Pierre Rampal eta John Steele Ritteren, lehan partean Bachtarren flautarako sonaten errezitaldia eta bigarrenean berriz, Moscheles, Roussel eta Lutens, iragartzen zuen azken bat. Miramareko pertsiana itxita zegoen. Jornetteri korapiloa askatu zitzaion. Monori izkin egin eta etxera joango zen. Monok leihatila itxiaren kristalean kax-kax jo zuen eta handik pixka batera norbaitek ireki eta sarrera pare bat luzatu zizkion norbaitek txanpon batzuen truke. Trofeo moduan erakutsi zizkion Jornetteri, irribarre higuingarriaz. Pertsiana ireki eta edadeko aretozain bat azaldu zitzaien, uniforme barregarri batekin. Tira, sartu, sartu, esan zien. Beste garai batekoa zirudien aretozain beneragarriak; filma hasi aurretik butakan kokatzen ari den ikusleari, hiltzailea nor den ohartarazten dion on puska horietakoa. Jornettek filma ikusteko derrigorrezko ziren hemezortzi urteak beteak ez zituela agerikoa zen arren, ez zien soilik sartzen utzi, baizik eta goiko pisu hutseko bidea erakutsi zien; bikote izatekotan, beren lanak bertan lasaiago bete zitzaten. Jornette eta Mono goiko pisuko butaketan eseri zirenerako, Kanibalen Holokaustoa titulua ageri zen pantailan, letra larri eta odol tantez margotuta.

Oharrak

[←1]

Kaioletan ikusten dena gertatu ohi zaie (ezkonduei): halanola, kanpoko txoriak, sartzeko eginahalean dabiltzan bezain grinatsu ibili ohi direla barrenekoak irteteko.

[←2]

5:10. Dohatsu dirade iustitiagatik persekutatzen diradenak: zeren haien baita zeruetako resuma. 11 Dohatsu izanen zarete nehork iniuria erran draukezuenean, eta persekutatu zaitukeztenean, eta hitz gaixto guzia erran dukeitenean zuen kontra, gezurrez ene kausaz. 12 Boz eta alegera zaitezte, zeren zuen saria handi baita zeruetan: ezen hala persekutatu ukan dituzte zuen aitzineko Profetak.

[←3]

“Ikusi zaitut, dio Louk lehen planoan. Bizi garen lekuan... ikusi zaitut. SALLY —Nire leihotik zehar?, arrapostu neskak harriduraz, bizkarrez ispilutik bere begi eder larriak dakuskigula. Ikusi ninduzun? Norbait izan zitekeela konturatu nintzen. LOU PASCAL —Ba al zenekien ni nintzela? SALLY —Bestaldeko tipo hura baino ez zinen. LOU PASCAL —Zertarako limoiak? SALLY —Arrain usaina. Lotsatuta nago. LOU PASCAL —Ene! Uste nuen agian ulertzen ez nuen beste arrazoi bategatik zela. Supermerkatura joan nintzen eta guzti, limoiak ikustera, ispilutik Sallyk harriduraz begiak supituki goratzen. SALLY —Kiratsa gainetik kentzeko besterik ez da, buelta erdia emanez, Ez da beste ezerengatik, pauso batzuk aurrera. Zer egiten duzu zelatatzen nauzunean?, dio neskak xaloki. LOU PASCAL —Begira geratzen natzaizu. Blusa eranzten duzu, gero ur-txorrota jartzen, dio lizunki Sallyren moduan hitzak egoki modulatuz, dastatuz bezala, gerturatzen ari zaion planoan. Gero urre perfumeko flaskoa hartu eta harraskaren gainean ipintzen duzu. Gero limoiak zatikatzen dituzu. Xaboi urdindun kaxa irekitzen duzu. Eskuak txorrotapean igurzten, uraren tenperatura haztatzeko. Gero xaboia eskuetan hartu eta…

[←4]

Soroak goldatzen dizkidan horrek, nire idiak pausatu eta uzta garairako atseden ematen dit. Ni haren adardun banadi, izan bedi hura, aldiz, neke-lagun: emaztea pozkidatzen didanak, nire haragi-odolak artatzen ditu; eta, nire haragi-odolez gozatzen duenak, nire odol-haragiak laketzen ditu; horregatik, nire haragi-odolak maite dituena nire laguna da: ergo, nire emaztea gorteiatzen duena, laguna dut.

Table of Contents

HEART OF DAYLIGHT

GOIZ NEGU, BI NEGU

MARRUBI HODEIAK

FIRULETE

KANIBALEN HOLOKAUSTOA

Oharrak