BIdean

Begiratu azkarra bota zion treneko bagoiaren barrualdeari: hiru lagun baino ez zihoazen berarekin batera Gasteizerantz, beste bidaiariak Miranda Ebroko geltokian jaitsi baitziren. Ordura arteko mar-mar hotsari isiltasun eroso batek hartu zion lekua, elkarrengandik ahal bezain urrun eseritako lau ezezaguni zegokien modukoa. Trenaren gurpilen etengabeko zaratari isiltasun deitzerik baldin bazegoen, jakina.

Hiru bidaiarietako batek bidaia osoa zeraman lo. Ametsek bere itxurazko patxadaren inbidia zuen, bere gihar tenkatu gabeena, berak lo hartu nahi eta ezinean zeramalako Madriletik irten eta ordurainoko tartea. Bulegorako jantzi ohi zituen praka urdin ilunak zeramatzan soinean, treneko eserlekuan etzateko zurrunegiak zirenak; haiek begiratu eta Madrileko lankide ohiren bati oparitzen ahal zizkiola pentsatu zuen, Lea-Artibain maizegi jantziko ez zituela igarrita. Hortzak estutzen ari zela ohartu zen, ezkerreko eskuaren erdiko hatzean zeraman eraztunari bueltaka eragin bitartean. Bulegoak berak oparitutako eraztuna zen, abokatu bekadun gisa aritzetik langile finkoa izatera pasa zeneko egunaren data grabatua zeukana. Urteetako lana eskainitako enpresarekin lotzen zuen azken zirritua zen eraztun hura.

Bulegoa burutik kendu ezinik zebilen. Berari zegozkion kasuak itxi izanaren lasaitasuna behintzat bazuen, baina lana utziko zuela esan zienean denek jarritako harridura aurpegiak ikusten zituen trenaren leihoko kristalean. Bere irudiak behar lukeen tokian, jakin-minaz zabal-zabal egindako begiak zituen so, aldiro ezberdinak, erantzun eske: nolatan, baina? Ez al zenuke hobe opor egun batzuk hartzea? Ez, ez, etxera bueltan noa. Herrimina astebetean sendatzen da baina! Ez da hori. Orduan, zer? Etxeko kontuak.

Etxeko kontuak. Bere ohiko sekretismoari eutsi zion gai horretan ere, inori alde egitearen arrazoien berri eman gabe. Halaxe gertatu ohi da erabakia garunarekin baino, sabelarekin hartua denean: zeure buruan garatu gabeko arrazoiketarik ezin diozula inori azaldu. Edo agian arazoa zen ez zekiela zehazki zer topatuko zuen etxean. Beldur zen erraiak baretzean eta buruak zegokion tokia berreskuratzean ez ote zen hartutako erabakiaz damutuko. Baina nahiago zuen oraingoz buelta gehiegirik ez ematea; etxera heltzean hartuko zion neurria etorkizunari.

Artean guztiz jabetu gabea zen gainera zetorkionaz. Eta hala ere gorputzeko tentsio hori. Burua atzera bota eta leihotik begira egotea erabaki zuen. Gehiegitan ikusi izanagatik edo, ez zuen Burgos aldeko paisaia bereziki maite, lautada amaigabeen segida hura... Baina iluntze hartan inoiz sumatu gabeko edertasuna nabaritu zion, halako kutsu nostalgikoak blaitu balu bezala; auskalo noiz egingo zuen bide hori kontrako noranzkoan berriz. Eguzkia ezkutatzen ari zen eta Ondarroako itsasertza irudikatu zuen lautaden amaierako ortzi-mugarekin bat egiten. Begiak katu loti baten antzera itxi zituen, soro horixken beste aldean, Euskal Herrira gerturatu ahala berdetzen zihoazen lautaden beste aldean, bere herria ikusteko gai izango zelakoan: Berriatua, euren etxea eta, bigarren solairuko balkoian eserita, gurasoak.

Ai, gurasoak…

—Bai?

—Ama, egun on.

—…

—Amets naiz.

—A, Amets. Bai. Ondo?

—Bai, zeu ere? Aizu, eman al zenion Andoniri koadernoa?

—Han edo zer? Madrilez ari zara?

—Ama, ea lehengusuari abestien koadernoa eman zenion. An do ni.

—A. Bai, bai, emango diot.

—Ados, eskerrik asko.

—Zein liburu esan zenidan?

Hizketaldiak barruak mugitu zizkion. Baziren hilabete batzuk gurasoen osasun egoerak kezkatzen zuela. Edo haien egoerak, oro har. Gauzak nahasten eta gauzak ahazten ari zirela iruditzen zitzaion. Ez ote ziren bera ohartu ere egin gabe zahartu; gehiegi, eta azkarregi, eta okerregi zahartu. Andoniri mezua bidali zion pare bat egun beranduago, koadernoa jaso zuenetz galdezka. Baietz berak, gurasoenera joan zela haren bila.

—Etxea goitik behera garbitzen ari zirela zirudien, eta, joe, koadernoa labe barruan sartua zegoen. Niri emateko atera eta, nolabait, zartaginen azpiko erretiluarekin batera sartu zuen bertan zeuen amak. Grazia egin zigun, baina normal-normala ere ez da, e?

Andonik barre egin zuen. Ametsek ez. “Alzheimerraren lehen zantzuak” Interneten bilatu, eta ordubete eman zuen webgune batetik bestera jauzika, bakar batekin ere ez fidatu arren denek sabeleko korapiloa handituko ziotela jakitun. Denbora luzeegia zeraman gurasoekin egon gabe, urrunegi hutsunerik bazen ere jakiteko, eta ai... Une hartan hartu zuen herrira itzultzeko erabakia, eta horrek kabestru bat jarri zion buruaren alde banatan.

Laster jabetuko zen gainera zetorkionaz. Hogei minutu exkax falta ziren Gasteizera iristeko; gaueko hamarrak ziren eta zerua gorritasun eder batek hartua zuen. Masailezurra erlaxatzen eta aulkian eroso jartzen ahalegindu zen. Azken hogei minutuok luzatzearren, lo hartzeko gai izango zela iruditu zitzaion.

Heltzear

Lehengusua Gasteizko tren geltokiaren kanpoaldean zegoen zain, bizkarra autoaren kontra jarria. Farola baten argiak zuloz betetzen zion aurpegia, eta hala ere Ametsek haren begiak igarri zituen lurretik zigarrorako eta zigarrotik bereganako bidea egiten. Irribarrez hartu zuen.

—Azkenean egin duzu, e? Itzuli zara.

Maletak autoan sartu, Andonik zigarroa lurrera bota, eta nor zegokion tokian eseri zen: Andoni gidariaren eserlekuan, eta Amets kopilotuarenean. Lehengusuaren kotxe zaharra ongi ezagutzen zuen, eta ilunpean ere botoiak non zeuden asmatzeko gai zen oraindik. Irratiaren doinu hautsien gainetik hizketan hasi ziren berehala, elkarren hitzen egarri.

—Gogoan duzu? Abestien koadernoa eskatu nizun, talde berria sortu dugulako Ondarroan. Denbora daramagu entseatzen, baina ez dugu ordubetez luzatzeko adina kantu propiorik. Zure koadernoko abesti batzuen bertsioak egingo ditugu: Esuri, Delirium Tremens… halako bi edo hiru. Astebete barru lehenbiziko kontzertua dugu Portuko Ranpan. Sekulako gogoak ditugu. Etorri beharko duzu, behin herrian egonda…

—Noski baietz, zu tontoarena egiten ikusteko aukerarik ez dut galduko! Pena bakarra daukat: ez duzuela Otsozulon joko… hori bai sekulakoa litzatekeela.

—Aiii, Otsozulo! Oxala!

Gainbeherez mintzatu zen orduan: zenbait gauza aldatu dira Berriatutik alde egin zenuenetik. Egun badaude mugimenduak, baina ez da lehengo eszena punkiaren parekorik. Otsozulo Gaztetxeko zoru eta paretek ez dute dar-dar egiten entzule eta musikarien etengabeko jauziekin, itxita dagoelako aspaldian. Hala ere, herria bizi-bizi topatuko duzu; poteoan, jardueretan… badabil jendea. Badakizu, txinparta pizteko aitzakiarik ematen diozunean, sutzen den herria da zurea.

Bazekien, bai.

—A! Semaforo berriak ere baditu herriak! Semaforo hori berria da, ezta?!

Barrezka hasi ziren. Hautsa ederki pilatua zeukan koadernoak, eta pozten zen lehengusuak hura zabaldu izanaz. Haurtzaroan hasi zen gitarra jotzen, Berriatuko kultur etxean jasotako klaseei esker. Beti maite izan zuen eraikin hori: kanpoalde gorrixka eta itxuragabea zuen, itsasontzi baten kamarotearenak bezalako leihoekin. Izan egun euritsuetan, azterketa garaietan zein musika klaseetan, haur zela arratsalde bukaezinak eman zituen bere pisuetan barrena. Mendi artean egonda ere, Berriatua itsasotik zeinen gertu dagoen ez ahazteko moduko tokia zen hura: itsasontzi bat lurretan. Eta berak hantxe ikasi zuen gitarra jotzen, unibertsitatea hastean zaletasuna albo batera utzi bazuen ere. Ondarroako lehengusuaren eta bere arteko loturetako bat hura izatea saihetsezina zen, beraz.

Tar-tarrak lasai ederrean segitu zuen, harik eta Ametsen itzuleraren gaiak zentraltasuna hartu zuen arte, harekin batera galdera errenkada zetorren eta: zer egingo duzu lanarekin? Eta lagunak, zer? Eta abokatutza? Eta Madril?

Tira, denbora batez behintzat, pozik zegoen izebaren liburu-dendan lan eginda. Bai, Madrileko abokatu-bulegotik Ondarroako liburu-dendara koxka nabarmena zegoen, baina horrek ez zuen kezkatzen, moldatuko zen eta. Lagunak, uff, lagunak… Madrilekoekin topatuko zuen elkarren berri izateko modurik. Lea-Artibain, ordea, jada ez zeukan apenas halakorik. Ahozabala zara, gero! Ez, ez. Harremana aspaldi moztu zuen nerabezaroko kuadrillakoekin.

—Baita Igonerekin ere?

—Igonerekin batez ere, egia esan.

Eta Madril? Faltan botako zuen, baina han egonda Berriatua eta Ondarroaren mira ere egiten zuen… zaila da oreka topatzea. Batzuetan egunei datozen moduan igarotzen utzi behar zaie.

—Zintzoa banaiz, zur eta lur utzi ninduzun bueltatuko zinela esan zenidanean. Zeharo hiritartua zeundela uste genuen denok.

—Egiatik ere badu horrek.

Hiritartua baino, ez-herritartua esango luke berak. Baina hori ez zion Andoniri esan. Berriatua eta Ondarroa erloju baten barrualdea balira bezala sentitu izan zituen beti: orratzek biraka segi zezaten, engranaje ongi koordinatua izan behar zen norbera, kuadrillaren, familiaren eta ingurukoen engranajeei katigatuta funtzionatu behar zuena, egokia den erritmoan biratuz. Ertz bat kamustu edo abiadura motelduz gero, kate osoa gelditzen zenaren irudipena sortzen zitzaizun. Orduan, ingurukoak gertuago eta gertuago sentitzen hasiko zinen, behar bezala mugitzeko tarterik ere utzi gabe, harik eta engranaje katetik puf! eginda atera arte, ustekabean ia. Eta kateek zera dute: katebegi guztiak enteratzen dira zure ihesaldiaz, ez soilik zeure inguruan daudenak. Horregatik zekiten denek zeharo hiritartua zegoela.

Durango atzean utzita zuten gurasoen gaia atera zenerako.

—Zer giro topatu zenuen etxean, koadernoaren bila joan zinenean?

Andonik ez zion espero bezalako erantzunik eman. Ba… betiko giroa, ez dakit. Labearen pasadizoa aipatu zuen beste behin ere, baina ez zion aparteko garrantzirik eman, etxe osoa hankaz gora omen zegoelako; urtaro aldaketarekin batera, etxea sakonki garbitu eta berrantolatzeko ohitura zuten gurasoek, eta horrek halako egoera xelebreak sortzen omen zituen. Orduan erabaki zuen Ametsek bere kezken kaxoia pixka bat zabaltzea, eta gurasoak zaintzearren bueltatu zela aitortzea.

—Serio ari zara? Amets, hain gaizki ez daude, e…

—Niri hala iruditu zait.

Lehengusuaren erantzunak nahastuta utzi zuen. Hala ere, egoera erlatibizatzen ahalegindu zen: Andonik ez zuen apenas denborarik pasatzen Ametsen gurasoekin. Bera konturatu ez izana normala zen, beraz.

Erdizkako isiltasunean igaro ziren hurrengo minutuak, erdizkako isiltasunik existitzen baldin bada: irratiak piztuta jarraitzen zuen, haize boladen modura soinuak ekartzen eta eramaten. Ametsek, mintzagaiak topatzeko ahaleginean, bere tabernako lanaren inguruan galdetu zion Andoniri. Bitartean, izebaren eta amaren arteko adin tartea kalkulatu zuen mentalki: Kontxi, Andoniren ama, lau urte gazteagoa zen. Jubilatzeko garaia ongi pasata zuen berak ere. Denak ari ziren oharkabean zahartzen.

Markinako seinaleak etxera heltzear zirela jakinarazi zien. Bihurgune eta aldapa pare bat pasa, eta hantxe azaldu zen, euren begien parean, Berriatua. Lehengusuak etxeraino gidatu zuen kotxea, herriaren erdiguneko baserri egiturako eraikinaren atari-atariraino.

—Kamiñazpiko etxean gela libre bat daukat. Nahi baduzu, nirekin bizitzera etorri zaitezke.

—Ez, oraingoz ez… gurasoenean egon nahi dut. Hala ere, eskerrik asko.

—Beno, egoerak itotzen bazaitu, esadazu.

Gau betea zen kotxetik jaitsi zenean. Maleta hartu, Andoni buruaren keinu batez agurtu, eta ingurura begira geratu zen tarte batez. Etxe berriak eraiki zituzten haien auzoaren ondoan, baita iturri eta estatua batzuk ere; herri inguruko zuhaitz asko moztuta zeudela ikusi zuen, baita mendietan pinudiak lehen baino ugariagoak zirela ere; auzokideen etxeek pintura zartatua zuten leihoen eta ateen markoetan; ezezaguna zitzaion jendea zebilen herriko kale nagusian oinez, poteotik bueltan; gaztetxea zenaren paretak eguzkiak koloregabeturik zeuden; eta etxeko bigarren solairuko balkoian ez zegoen inor.

Barrura sartu zen. Gurasoak egongelan zeuden, sofaren alde banatan eserita. Bere zain egonak ziren, haien postura eta itxuragatik hala zirudien behintzat, baina biak lo seko topatu zituen, burua atzerantz eroria eta ahoa erdi zabalik. Ez esnatzea hobe zelakoan, sofaren ertz batean tolestutako mantarekin estali zituen bien gorputzak, haien arnasa zaratatsuek irratiaren soinu hautsien zenbateko antza zuten pentsatzen zuen bitartean. Ilea aspaldi urdindua zuten. Amaren masailak nabarmen eroriak zeuden, eta aitaren bekainetako ileak luzeegi.

Zaratarik egin gabe zabaldu zuen bere logelako atea. Leihoko errezelak itxi zituen, herriko etxeetako argiak pixkanaka itzaltzen zihoazen aldi berean. Hain zen gau lasaia, erlojuen orratzak ere lo geratu zitezkeela baitzirudien. Baina gauzak nabarmenki aldatuak zeudela igarri zezakeen. Erlojuari engranajeak kenduta ere, denbora ez da inoiz gelditzen.

Denboran atzera I

Lehenengo klase eguna zen Ondarroako ikastolan. Amets ezin urduriago zegoen, ordura arte Berriatuko ikastetxean ibilia zelako. Gurasoen laneko ordutegiak gorabehera, ordea, ikasturte hartan Ondarroan matrikulatzea erabaki zuten, bazkalorduetan izebarenera joan ahal izateko. Autobusa hartuta bost minututan helduko zen Berriatutik Ondarroara, eta seigarren minuturako jada ikastolan egongo zen, geltokia sarrera parean baitzegoen; klaseak bukatzean, bi urte zaharragoa zen Andonirekin batera joango zen bazkaltzera. Denentzat errazagoa zen horrela, Ametsentzat izan ezik, lagun berriak topatu beharko zituelako jada elkar ezagutzen zuten ikaskideengan. Ikastolako korridoreak pauso motelez zeharkatu bitartean, arratsaldeko futbol entrenamendua baino ez zerabilen buruan.

Ikasgelara sartzear zela, eserlekuak irakasleak berak esleitu zituela ikusi eta hasperen txikia egin zuen. Zegokion mahaia topatu orduko eseri zen bertan, ikaskideen udaren osteko elkartzeei entzungor. Liburuak eta estutxea motxilatik ateratzen ari zela hurbildu zen Igone beregana:

—Kaixo! Elkarren ondoan esertzea tokatu zaigu. Berria zara, ezta? Igone dut izena.

—Kaixo! Nik Amets. Berria naiz, bai, berriatuarra. Aurten aldatu naiz ikastolaz.

Orduantxe sartu zen irakaslea gelara, eta denak eseri ziren esanekotasun adostu gabean. Ametsek begi ertzetik begiratu zion ikaskide izango zuen neskari: ile kizkur luzea zeukan, sudur zuta, eta etengabe txoko batetik bestera zihoan begirada azkarra. Begiak, marroi argiak ala berde ilunak; ez zegoen guztiz seguru.

Berehala sortu eta sendotu zen haien arteko harremana. Amets bisitari kuxkuxero baten moduan sartu zen Igoneren mundura, eta halaxe jakin zuen herriko arraun taldean zebilela, aitak kotxean jarri ohi zituen abesti guztiak buruz zekizkiela eta bere urtarorik gogokoena negua zela; arrantzale familia batetik zetorrela, bere iritzia azaltzeko erraztasun harrigarria zeukala eta esne beroa hartzen zuela gauero lotara joan aurretik. Ondarroa ikusteko modu berezia zuen Igonek, eta Ametsek astiro ikasi zuen haren begiekin begiratzen ordura arte lehengusuaren bidez ezagututako kale eta bazterrei.

Arratsaldeak elkarrekin igarotzen hasi ziren, gitarra klaseek, futbolak eta arraun entrenamenduek libre utzitako egunetan. Bata eta bestearen herria txandakatzen zituzten. Biak irudimen handikoak zirenez, istorioak, abenturak eta misterioak asmatzen zituzten inguruko plaza eta ezkutaleku guztietan.

Ibaiertzeko farolen kableatuan zintzilik agertzen ziren objektuei esanahia bilatzen zieten: banderak agertzen baziren, gaueko pirata ontzien arteko guda baten aztarnatzat hartzen zituzten. Zapatilak agertzen zirenean, oreka galdu zuen funanbulista batenak zirela adostu eta bere bila abiatzen ziren. Mezuak uzten zituzten Ondarroa eta Berriatua batzen zituen mendiko bidexkan, astebetera itzuli eta zeintzuk desagertu ote ziren ikusteko. Bi herrietako elizen kanpandorretara igotzeko plana bururatu zitzaien, bietan altuena zein ote zen jakiteko, baina apaizek harrapatu eta aitona-amonei kontatzearen beldurrez bertan behera geratu zen.

Pixkanaka, inguruarekiko jakin-minak lekua ostu zion fikzioari. Behin, Berriatura joatea erabaki zuten egun batean, herriko mendietan gora abiatu eta Madalena auzoraino heldu ziren. Goi xamar zegoenez, bertako begiralekutik inguruko basoak, mendi tontorrak eta kortak ikusi zitezkeen, eta hantxe eseri ziren bokata bana jan bitartean. Ametsen familiaren korta ere begi bistan zuten, basoz inguratutako lur zati borobila, erdi-erdian ukuilua zuela. Azienda lasai bazkatzen ari zen, gutxi gorabehera haiek egiten zebiltzan gisara. Kortaren forma konpas bat etxetxoan iltzatu eta zirkulu bat marraztea bezalakoxea begitandu zitzaion Igoneri. Ez, ez; itsasontzi batetik kanabera hartu eta bueltaka hastea bezalaxe.

—Eta hori itsasontzia bada, mendiak olatuak dira.

—Denborale ederrak harrapatu gaitu ba!

Beste batean, Ondarroako portuan bueltaka zebiltzala, mutur handiaren atzeko aldean dagoen txoko batera joan ziren. Palet pilatuen artetik pasa beharra zegoen hara iristeko; eraikin ziplatu baten aterpea gurutzatzean baranda herdoildu bat agertzen zen, hain herdoildua ezen hezur zaharren antza ere bazuen. Portuko jendearen eta makinen etengabeko joan-etorrien oso bestelakoa zen txoko hori, gehienetan hutsik baitzegoen. Handik gora begiratuta Arta Punta ikusi zitekeen, margoz betetako gurutze erraldoia zeukan mendi magaleko zati laua. Igonek azaldu zuen gurutze hura ondarrutarren aurka borrokan aritutako ondarrutarren omenez egina zela eta, beraz, ez zela ia inoren gustukoa. Barandatik behera begiratuta, haitzak eta itsasoaren bagak baino ez zeuden.

Eguraldi kaxkarreko eguna zen, eta itsasoa aztoratua zegoen. Halako egunetan olatuek eztanda egiten zuten tokitik hain gertu egoteak beldurra ematen zion Ametsi. Igone, ordea, lasai ederrean zegoen, haizeak kizkurrak dantzan jartzen zizkiola. Ametsen ezinegonak hauspotuta edo, beldurrezko istorio bat kontatzen hasi zen:

—Aspaldi, Bermeoko, Ondarroako eta inguruko herrietako dozenaka, ehundaka gizon zeramatzan itsasontzi bat ur handitara abiatu zen, atuna arrantzatzeko egun egokia zelakoan. Lanean hasi ziren tarra-tarra, baina bat-batean, lehen oskarbi zegoen zerua ilundu eta haizea altxatu zen. Itsasoa erabat harrotu zen berehala, gutxitan bezalako enbata hasi baitzen… Ekaitza azkar pasako zelakoan, itsasoan geratzea erabaki zuten… eta hantxe geratu ziren, betiko.

—… hori benetan gertatu zen?

Irribarre maltzurrak ihes egin zion buruari gora eta behera eragin bitartean.

—Eta, aita arrantzalea izanda, halakoek ez zaituzte beldurtzen? Ez duzu pentsatzen itsasora joan eta ez dela itzuliko?

Ezetz berak. Txikitatik halakoak entzuten hazi izan zela, eta jakin bazekiela itsasoa bezain arriskutsua izan daitekeela lur lehorra. Amets mutu geratu zen, zer esan ez zekiela. Lagunaren moduko ausardiarik ez zion inori sumatu ordura arte. Igoneri begira egon zen une batez, harik eta berak soa aldendu zuen arte; begi berdeak zituen, zalantzarik gabe.

Ametsek pentsatu zuen bera ere ausartagoa litzatekeela Igonerena bezalako familia batean jaio balitz. Aita etxeratzea ospakizun bihurtzen zen haienean, lasaitzeko eta deskantsurako egunak, eta Igonek ia edozer egiteko baimena lortzen zuen horren aitzakiarekin. Hamaika abentura eta pasadizo bizitakoa zen, oinak itsasoan eta burua hodeietan edukitzera ohituta zegoen. Ametsen gurasoak, aldiz, lurrari ongi lotuta bizi ziren, eta zuhaitz enborren gogortasuna berezkoa zitzaiela zirudien zenbaitetan. Zurrunagoak, zorrotzagoak ziren. Ametsek, batzuetan, mendiak olatuak izatea desiratzen zuen.

Turruna

Brrrruuuuummmm! On? Serixo? Halako desordutan ze txalupa sartuko ete zan ba? Brrrruuuuummmm! Txitxarru de, ordun. Zemat denpora turrunak ez ninddule esnatzen... Brrrruuuuummmm! Baiñe, ze demontre? On ez bada antxoa sasoi! Brrrruuuuummmm! Ene... Zeoze pasa da. Arazuk... sirenik hainbestetan joten badau, zeoze pasa dalako da. Baiñe bentana urten eta ez dot iñun keirik ikusten, ez du iñor porturutz... Ze pasako ete zan? Zeoze bai... honek zarationek ez dauz bizilagunak esnatu? Brrrruuuuummmm! Ez da erre usaiñik kalin, herrixe hildde da, inor be ez dabil... Eon, han dator zeozein. Txo! Brrrruuuuummmm! Baine hori...? Brrrruuuuummmm! Amets da, halakoixi?

Brrrruuuuuummm!

Esnatzen

Eguzkiak itzuleraren biharamuna ekarri zuen harekin. Ederki lo egin zuela iruditu zitzaion, azken urteetan gurasoek trasteak gordetzeko erabilitako bere betiko logelan. Oraindik ere bazeuden mugitu gabeko kutxa batzuk gelaren bazter batean, desegin gabeko maletaren ondoan. Baina horrek ez zuen bereziki arduratzen.

Komunetik pasa eta sukalderantz abiatu zen, handik zetozen soinuek gurasoak jada gosaltzear zeudela aditzera ematen baitzuten. Gerturatu ahala kafe usaina nabarmenagoa egin zen, eta leihotik sartzen ziren egunsentiko argi-izpiek irudi bukolikoa eskaini zioten izatez berezia ez zen goizeko errutinari. Egunonak esanda eseri zen sukaldeko aulkietako batean.

Agur keinu eta bidaiaren inguruko galderak gora behera, apenas hitz eginda joan ziren egunaren lehenbiziko minutuak. Gurasoen jestu eta ohitura txikienaz ere jabetzen ahalegindu zen, makarrak kendu eta gorputza esnatu artean. Amaren eskuko zimurrei erreparatu zien, gerturatzen ari zion katiluari begira zegoelakoan. Aitak kafe hutsa hartu zuen zurrupada laburretan. Ama ogi txigortua gurinaz igurzten hasi zen. Madari gozo eta bigunduez betetako platera zegoen mahai gainean. Bat hartu eta isilunea etetea erabaki zuen:

—Hauek zeuek bildutakoak al dira? Itxura ederra dute.

Galderaren zergatia bera ulertuko ez balute bezala begiratu zioten biek, aitak ahoa erdi zabalik eta amak begirik ia kliskatu gabe. Bigarren honek aitortu zuen baietz, bezperan bildu zituztela etxeko lorategian. Aurten uzta ederra jasoko zutela zirudien.

Uzta aipatu, eta segituan kontatu zioten asteotan lan handia izaten ari zirela bai mendiko kortan, bai etxeko lorategi eta ortuan. Goiza lanean pasako zutela, baina berak lasai deskantsatzeko bitartean, bidaiatzea oso nekagarria dela. Amets ohartzerako, katilu eta mahai-tresnak harraskan utziak zituzten eta sukaldeko atea gurutzatzen ari ziren.

Zer egin ongi ez zekienez, sukaldeko leihotik begira geratu zen, jada argitua zuen zerurantz. Berriatuan bazen etxe urdin argi bat, mendiaren goiko puntan, zeru oskarbiaren kolore berekoa zena. Haien sukaldetik ederki ikusi zezakeen. Egun hartakoa bezalako eguraldiarekin, airean marraztutako marrak ziruditen etxeko ate, teilatu eta leihoek, norbaitek hari ikusezinez auskalo nondik eskegi balitu bezala, paretak oxigenozko atzealdean urtuta. Gurasoekin egin beharrekoa horren antzeko zer edo zer izango zela pentsatu zuen: zabaltasunean galtzear zegoen memoriari hari ikusezinez eustea, airean oroitzapenak ahal bezala marraztea. Estrategiak eta moduak aukeratu beharko zituen horretarako.

Egonean igaro zuen goiza, lorategira edo kortara gerturatu gabe. Hiruontzako bazkaria prestatu eta gurasoen zain egon zen tarte batez, baina, etxeratzen ez zirela ikusita, bakarrik bazkaldu behar izan zuen. Bazkalostean izebarekin geratua zegoen Ondarroan, liburu-denda zabaltzeko unea baino pare bat ordu lehenago, elkarrekin kafe bat hartu eta lasai mintzatu ahal izateko. Biharamunean hasiko zen berarekin dendan lanean.

Etxetik joan aurretik, lorategira irten zen, ama agurtzera. Bertan zuhaitzak, barazki landareak eta lore batzuk zeuden: arrosondoak, laranjondo bat… ama madariondoaren itzaletan eserita topatu zuen, esku lokaztuekin.

—Ama! Kontuz hor, e? Burura fruiturik eroriz gero… kar, kar, kar. Hobe zenuke barrura sartu, eguerdiko beroa ez da lanerako eta.

Ama begira geratu zitzaion urrunetik. Lasai egoteko esan zion.

—Ondarroara noa izebarengana. Furgoneta hartu dezaket?

Amaren baiezkoa jaso, gero arte esan, eta Ondarroara abiatu zen furgoneta hartuta. Madrilera joan zenetik gidatzen zuen lehenbiziko aldia zen hura.

Berriatutik Ondarroara bost minutuko bidea zegoen autoz. Errepide ona zen, bihurgune gutxikoa. Bidegurutze baten ostean agertzen zen Ondarroa parez pare; mendien arteko zulo batean eraikitako herria zirudien, Berriatutik ere igarotzen zen ibaiaren bokalearen ertzetan kokatutako etxe multzo luzexka.

Herriaren kanpoaldean zegoen ertzaintzaren kuartel ondoko parkinean aparkatu zuen. Kaserna hura eraikin modernoegia iruditu zitzaion, duela gutxi eraikitakoa ziurrenik. Herriaren Parte Zaharrerainoko zubia oinez gurutzatu zuen, segituan Kale Nagusian behera joateko. Pauso lasaian zihoan, lokal huts eta komertzio berriei erreparatzen; haur eskola, zahar-berritutako eraikinak, arrantzale eskola eta herri erdian geratzen zen azken kontserba fabrika ikusi zituen. Izebaren liburu-denda ere kale berean zegoen, oraindik goiz izanagatik pertsiana jaitsita bazuen ere. Hamar bat minutu igaro ziren izebarekin adostutako kafetegira iritsi zenerako.

Mimoz apaindutako lokala zen, Alamedako plazatik gertu zegoena. Izeba jada barruan zegoen, kamareroarekin hizketan. Ateari bultza egin eta segituan erreparatu zion Kontxiri, ilea motza eta morez tindatua zeramalako, señora moderno eleganteenaren gisan. Atearen hotsa entzun orduko biratu zen beregana.

—Amets, maitea!

Zerbitzariari zuzendu zitzaion beste behin ere:

—Hau Amets iloba da, Berriatuko ahizparena.

Ametsek irribarre lotsatua eskaini zion barraren beste aldekoari.

—Ene, Andonik esana zidan aldatua zeundela, baina noiz hazi zara horrenbeste? Eder-ederra zaude, aizu. Eseriko gara? Zer hartuko duzu?

Kafesne bero banarekin eseri ziren mahai borobil baten ertzean. Izeba indar eta energia handiko emakumea zen, bizitzan ederki sufrituta ere aurrera irteten jakin izan zuena. Horren adierazgarri zen oraindik ere lanean ibiltzea, jubilazio adina pasata ere. Irribarre konstantea eta begiratu gogorra zituen. Hamabost urteak bete aurretik hasi zen herriko kontserba fabrika batean lanean, eta ordutik goizero eguzkiari aurrea hartzeko ohiturari eutsi zion. Urteetara, liburu-denda zabaldu zuen herrian, bere betiko ametsetako bat omen zena betez. Eskerrak eman zizkion bertan lana eskaintzeagatik.

—Lasai egon, Amets. Badakizu hemen beti gaudela behar duena laguntzeko prest.

Hizketan hasi eta, kafeak edan zituztenerako, liburu-denda zabaltzeko ordua heldua zen. Elkarrekin abiatu ziren harantz, katiluak barran utzita. Dendaren parera heltzean, izebak besoan laztandu zuen iloba.

—Bihar erakutsiko dizut dena; gaur aprobetxatu ezazu arratsaldea.

Ezkerreko begia kliskatu eta denda barrura joan zen. Amets kalean geratu zen, nora joan asmatu ezinda. Eskumuturrean zeraman erlojuari begiratu, Andoni tabernan lanean ariko zela ondorioztatu, eta bisitan joatea erabaki zuen.

Uste bezala, Andoni barraren beste aldean topatu zuen, trapu batekin garagardo arrastoak garbitzen. Paretak eta zorua zuriz margotuak zituen taberna luzexka batean egiten zuen lan. Kanpoko argi iturri nagusia atea zenez, argiak piztuta izaten zituen beti. Gaupasetarako aproposa, baina egun osoa bertan emateko deseroso xamarra iruditu zitzaion Ametsi. Lehengusuaren bizkarrean zeuden apaletan askotariko irudiak eta botilak ikusi zitzakeen. Oraindik goiz izaki, taberna lasai-lasai zegoen.

—Eiii! Amarekin egon zara, ezta?

Bere ohiko irribarrearekin ongi etorria eman, eta eskatu gabe ere edalontzi bete garagardo prestatu zion. Beste bat atera zuen berarentzat ere, garbitu berri zituen edalontzietako batean. Barraren alde banatan jarrita, izebaren ile kolore berriaz, lanaz eta jubilazioaz hizketan hasi ziren.

—Bai, laster jubilatu beharko da. Uste dut lanik gabe aspertuta bizitzeak beldurtzen duela, ez du-eta besterik ezagutu bere bizitza guztian. Edo denda hartzeko inor ez topatzeak, agian… baina, aizu, lan hau aldi baterakoa da zuretzat, e? Zeuretik zer edo zer topatu artean.

—Edo ez, auskalo!

Andonik aurpegiera serioa jarri zuen. Brometan ari ote zen ala ez erabakitzen ari zela pentsatu zuen Ametsek.

—Jendea hizketan hasi da, e? Abokatu lana utzita zergatik hasiko ote zaren liburu-denda batean orain. Egia esan, kanpotik ikusita ez dauka zentzu handirik. Hobe zenuke beste zerbait bilatu, herrikoak denetariko istorioak asmatzen hasi aurretik.

—Baina zer demontrez ari zara? Herenegun itzuli nintzen eta! Zeinek hitz egingo du nitaz ba, Andoni. Faborez, e…

—Zeinek? Ondarroa herri txikia da, Amets, eta liburu-denda kale ibilienean dago. Eta jendeaz hizketan ari garela, lagunei hots egin behar zeniekeela uste dut. Badakitelako hemen zaudela. Atzo Endikarekin eta Izarorekin elkartu nintzen eta biek galdetu zidaten zugatik.

Hasperen luzea egin zuen lehengusuaren hitzok entzutean. Lehen ere bazekien une hau helduko zela, baina hain goiz ez izatearen esperantza zeukan. Urteetako ausentzia erosoa ere bilakatu zitzaion azkenean, eta hura hautsi behar izateak urduritasun handia sortzen zion.

—Ez dut haien kontakturik. Aspaldi galdu nituen.

—Nik baditut.

Andonik Izaroren telefono zenbakia eman eta adi-adi begiratu zion, noiz deituko zain. Ametsek bizkarra eman zion lehengusuari, zenbakia telefonoan markatu bitartean.

—Bai?

—Izaro, arratsalde on. Amets naiz. Andonik eman dit zure zenbakia.

Izaro ai ene badaka hasi zen telefonoaren beste aldean. Biharamunean elkartzea adostu zuten, heldu berriak lanaldia bukatu ostean.

— Musika Plazako tabernan, ados? Nik abisatuko ditut besteak.

—Primeran. Eskerrik asko, Izaro.

Hizketaldia bukatzean barrarantz biratu zen atzera. Andoni irribarrez ari zitzaion, edalontzi garden bat lehortu artean. Berak ere irribarre egin zuen.

Eguna iluntzen ari zen, eta etxera joateko garaia zuela erabakita, Andoni agurtu eta kalera irten zen. Paseorako giro ederra zegoen ordea, eta, furgonetarainoko bidea pixka bat luzatzeak kalte egingo ez ziolakoan, porturantz abiatu zen, hondartzara zihoan zubia eskuinean utzita. Zeharo harritu zuen portuaren itxura berriak. Kofradia zaharra hondakinez betetako orubea zen, eta haren ondoan eraikitzen ari ziren hormigoizko tramankulu izugarriaren makineria bertan gordeta zegoen. Eraikin hori kofradia berria izango zela suposatu zuen, baina senideren bati galdetu beharko zion ziur egon nahi bazuen. Handik metro batzuetara, ordea, ukigabe eta dekadentzia isilean ziharduen iraganak. Portuko segurtasun langileen kabinak aspaldiko argazkietako check-point kutsua mantentzen zuen, segurtasun barrak eta guzti; haren ondotik igarotzean, langilea ordenagailuko pantailan bakar-jokoan ari zela ohartu zen.

Portuan aurrera egin ahala, eraikin batzuei hutsik egotearen itxura hartu zien. Une hartan itsasontzi gutxi egotearen ondorio izango zela pentsatu zuen, eta ikusi beharko zela zein planta hartzen zuen itsasontziz betetako egunetan. Langile batzuk atzeman zituen arrainez betetako kutxak lokal batera sartzen. Txoko horretan bildua zegoen portuko argitasun ia guztia, ohartzerako gau betea zen eta.

Portuaren mutur handienaren puntaraino heldu eta bertan eseri zen, haizeak ur tanta gezak zekartzan arren. Auskalo noiztik ez zen itsasoari begira egoten. Faltan ere ez zuen gehiegi bota, egia esan; Ametsek ez zuen inoiz harekiko lotura berezirik sentitu, ez behintzat mendiarekikoa bezain bestekoa. Bazekien baserri auzoz osatutako herri batean hazteagatik zela, eta grazia egiten zion Ondarrutarrak haien kresalez eta bestez hizketan entzuteak. Kilometro gutxitan alda daitekeena!

Noizbehinka, arrantza-ontzi ez oso handiak irteten edo sartzen ziren portuko ahotik, olatuen gorak eta beherak kulunkatuta. Gustura zegoen haien ibilbideari so, eskuak patriketan gordeta. Itsasora abiatzen ziren ontziak zetozenak baino argitsuagoak zirela ohartu zen. Ondoan Andoni edo Igone baleude, horren zergatia azalduko liokete.

Baina Amets pozik zegoen pentsatuta ontzien joan-etorriak gureen antzekoak direla. Joandakoan beti izaten ditugula pausoak markatzeko gogo eta ausardia handiagoak, kanpoko munduan proiektatzeko argia agorrezina balitz bezala. Uzten ari garen lurrak gure joanaren berri izateak ez gaituela beldurtzen, edo are, geure ausentzia nabaritu dadin ere nahi genukeela, zeruertzean desagertuko den argi tantaren falta suma dezaten portuko ilunpean.

Itzulera, ordea, maiz hobe da hanka-puntetan bezala egitea, isil-gordeka, tupust ez egiteko adinako argiarekin, ez besterik. Gehienetan ez dakigulako zer topatuko dugun utzitako tokian, edo inor gure zain egongo den lanerako eskularruak jantzita, maletak kutxen antzera etxera sartzeko prest. Isil-gordeka porturatuko ginateke, turrun hotsak delatatuko ez bagintu. Zein arrain mota da norbera?

Ibilitako bidea atzera egiten hasi zen eta, martxa automatikoa sartua zuela, portuaren atzeko aldeko behatokiaz eta baranda herdoilduaz oroitu zen. Berehala topatu zuen harako sarbidea, Gurutze Gorriarena behar zuen eraikinaren ondoko aterpetik igarota. Denak bere horretan segitzen zuen: barandak, olatuek… Aldaketa bakarra Arta Puntan zegoen, gurutze erraldoia lurrera bota baitzuten urte batzuk lehenago. Igonek ederki ospatuko zuen, ziur.

Lagunak kontatutako istorioaz oroitu zen. Azkenean, Igoneren aitaren ordez, Amets izan zen alde egin zuena. Hara bizitzaren gorabeherak zer diren.

Furgonetaraino heldu zenerako aski hoztuta zegoen. Gainera zetorkionari begiratuta, pozik egoteko modukoa zela erabaki zuen. Goizak gurasoekin igaroko zituen, eta arratsaldeak lanean. Lanaldia bukatzean Andonirengana joango zen tragoa hartzera, eta hori ia eguneroko ohitura bihurtuko zuen. Ez zen plan txarra.

Kondairak

Aitak kafea bukatua zuen Amets sukaldera sartu zenerako. Goizean goiz egurra jotzera joateko asmoa zuen.

—Zuk zer egingo duzu gaur?

—Ba, amak nahiko balu, hondartzara joan gintezkeela pentsatu dut.

—Aaa… Berriatuko hondartzara, e?

Aita barrezka hasi zen. Egun Ondarroako hondartza dena, Berriatuko lurrak izan ziren aspaldian, eta aitak sarri egiten zuen horri lotutako txisterik. Gauza batzuk ez ziren aldatu.

Ama txabusina fina gerrialdean lotzen ari zela etorri zen. Elkarrekin gosaltzen hasi ziren, bezperako jokaera bertsuak errepikatuz ia-ia: ogi txigortua, gurina, madari batzuk eta kafea katilutan. Hondartzarako proposamena bota zion, baina, gogorik ez zuela-eta, atzera bota zuen.

—Etxean geratuko gara ba. Madriletik ekarritakoak txukuntzeko ere balioko dit.

Hizketaldi atseginean hasi ziren biak, baina amak aurpegira begiratzen ez ziola ohartu zen Amets. Bere hitzei eta begiei erdi ihesean zebilela iruditu zitzaion. Herria aldatu xamar sumatzen zuela esan zion. Egunero ikusten denari aldaketa handiak igartzea zaila dela aitortu zuen berak, baina ulertzen zuela zioena: etxalde batzuk desagertzear zeuden, eta auzo berriak eraiki ziren azken urteetan, plaza zabal hormigoidunak eta guzti.

—Zeure haurtzaroko herriarekin alderatuz gero, ederki aldatuta egongo da, ala?

Jakina den zerbait esateagatik edo, amak baiezko soinu lehorrarekin erantzun zion. Ametsi, baina, tira egiteko hari-mutur aski interesgarria iruditu zitzaion amaren haurtzaroarena, buruari eragin ziezaion aitzakia ona eskaintzen zuena. Garai hartako kontuak kontatzeko eskatu zion, goizeko bederatziak izateko soberako grinarekin.

Ama bere ogi txigortuari begira geratu zen une batez. Zaila zen gogo gabetua ala deseroso ote zegoen asmatzea.

—Kontatu dizut inoiz Madalenako pozura joan ginenekoa?

Hamaika aldiz entzundako istorioa zen, noski; Amets ere pasadizoa hasi eta buka kontatzeko gai zatekeen, eta ezin zuen sinetsi amak hori ez jakitea. Ezetz erantzun zion.

—Ez?... Ba… zortzi urte edo izango genituen. Madalena auzoaren atzeko aldean dagoen bidetik gora eginda heldu ginen putzura, zuhaitz handi eta zarbatsuen artetik pasata. Gogoan duzu tokia nolakoa den, ezta? Kobazulo baten ahoaren antza dauka, ia-ia. Eskumuturrean min hartu nuen egun batzuk lehenago eta, ohiturak agindu moduan, oihal zati bat putzuko uretan murgildu nuen, mindutako azalean jarri eta azkarrago sendatu zedin. Bat-batean, txoritxo baten txio-txioa entzun genuen, intziri ahul baten antzekoa. Eta hantxe agertu zen, putzuaren pareta baten ondoan, zauritutako txori txiki-txikia. Hanka hautsita zuen, gizarajoak. Hala iruditu zitzaigun guri. Orduan, eskumuturrean jarritako oihala erantzi eta txoritxoa harekin biltzea erabaki nuen, etxeraino halaxe eramateko. Herrira jaitsi ginenean, gurasoek galdetu zidaten ea oraindik mina ote nuen; eta orduantxe ohartu nintzen ezetz! Eskumuturraz oroitu ere egin gabe ibili nuela bueltako bide osoa. Txoritxoa erakustera joan nintzenean, ordea, oihal artean hilda topatu nuen.

Ama infantilizatzetik gertuegi zegoen harridura aurpegia jarri zuen Ametsek hark kontakizuna bukatutakoan. Goiza deskantsatzeko har zezala esan zion gero, bera arduratuko zela bazkariaz eta etxeko bestelako lanez.

Liburu-dendan arratsalde lasaia eman zuen, Madrileko estres mailarekin alderatuta jardun atsegina baitzen bertan egin beharrekoa. Bezerorik gabeko tartetxo batean, polizia-nobelak gordetzen zituen apalera gerturatu eta pare bat aukeratu zituen. Bizitza errealean gertatzen diren kasuekin zerikusirik izango ez zutela bazekien, baina burua zigor-zuzenbidetik guztiz aldendu ez zezan agian balioko zuten irakurgaiok.

Lanaldia bukatzean Musika Plazara abiatu zen, bezperan Izarorekin adostu bezala. Haiek jada bertan egotea espero zuen, ez zuelako jendez betetako terrazaren erdian zain egon nahi. Harri gris ilunez egindako plaza handia zen, herriko frontoiaren atzealdean zabaltzen zena. Oholtza txikia zuen eskuineko aldean, eta arkupe xumeak taberna bat gordetzen zuen haren atzean. Ongi gogoan zuen, txikitan askotan ibilia baitzen bertan jolasean. Plazarako sarreraren pareko etxea aspaldi ezagutu bezala zegoen: egurrezko barandadun balkoiak, laukizuzen formako leihoak, eta arropa garbiak alderik alde eskegita haren pisu guztietan. Hara heldu zen eta, bere poztasunerako, Izaro eta Endika bistaratu zituen oholtza ondoko mahaietako batean eserita. Haiengana abiatu zen zuzenean.

Derrigorrezko besarkada, muxu eta galderen ostean, trago bat eskatzera joan zen arkupeko tabernako barrara. Endikak kopa bat ardo zuri hartzeko galdegin zion, eta berarentzat berdina hartu zuen Ametsek. Horma-irudiz betetako taberna zen hura, sabaitik argimutil dotorea zintzilik zuena. Inguruak landarez apainduta, halako kutsu bohemioa eta alternatiboa zuen. Bi kopak eskuetan itzuli zen mahairaino, inguruko mahaietan eserita zegoen jendearekin begiradarik ez gurutzatzeko ahalegin kontzientea eginez. Eseri eta lagunei begira geratu zen, irribarretsu, baina hizketaldia nondik hasi ez zekiela.

—Igone beranduago etorriko da.

Ea zertan zebiltzan galdetu zien orduan. Izaro psikologo lanetan ari zen eskualdeko kontsulta pribatu batean, eta Endikak irakasle moduan emanak zituen azken urteak. Berak ere Madrilez pare bat hitz egin zituen. Ordubete inguru igaro zuten azaleko elkarrizketetan.

—Ei, begira nor datorren.

Endikak eskuarekin agurtu zuen urrunetik hurbiltzen ari zen neska, baina Ametsek ez zion ezagutzen zuen inoren antzik hartu. Izarori ahopean galdetu zion ea gazte garaiko inor ote zen, eta sinesgogortasuna aditzera ematen zuen barre algararekin erantzun zuen berak. Igone zen.

Bihotza lehertzear sentitu zuen, haren taupadak ia belarri barruetan ere nabaritu zitzakeen. Igoneri irribarre lasaia eskaintzen ahalegindu zen, baina masaileko giharrek ez zioten behar bezalako kasurik egiten. Igone hiru lagunengana heldu eta zutik geratu zen, mahai gaineko edalontziei begira.

—Ez dakit zer hartu edateko. Zuk muztioa duzu, Izaro? A, eta aspaldiko, bide batez.

Begia kliskatu zuen zutik egoteak eskaintzen zion talaiatik.

—Aspaldiko, bai. Dena ondo?

—Eskatzera noa, orain hitz egingo dugu.

Eta beste ezer esan gabe desagertu zen terrazako jende artean. Endikak eta Izarok ez zuten gertatutakoa ulertzen, eta halaxe jakinarazi zioten Ametsi. Zer izan da hori? Zer gertatu da zuen artean?

Ez zekiela erantzun zien, zeinen deseroso zegoen disimulatu nahian. Egia bestelakoa zen, ordea: Igonek berarekin haserre egoteko arrazoiak zituen, eta urteen joanak herra baretu ez ziola zirudien. Aitortu ez bazuen ere, kezka horrekin agertu zen lagunen juntadizora; baina orain beste zerbaitek erasaten zizkion erraiak.

Igone kopa bete ardo beltz hartuta itzuli eta ezer esan gabe eseri zen. Hankak katu baten dotoreziarekin gurutzatu zituen eta ardoari trago bat eman zion. Amets berari begira-begira zegoen. Ile liso eta motza zeukan, sudur borobila eta ezpain lodiak. Begirada Musika Plazako punturen batean galduta zuen, eta tragoa edaterakoan ere ez zituen begiak mugitu.

Nerbioak baretu ez eta eskuetan hotza nabaritzen hasi zen, Madrilen ikusitako hamarnaka kasu burutik pasatzen zitzaizkion bitartean. Susmo bat sortzen ari zitzaion sabelean. Eseri berriaren ahotsak ekarri zuen terrazara bueltan:

—Beno, zer? Zer moduzkoa izan da itzulera?

Bisigu batenak ziruditen bi begi zituen paretik berari so, bi zulo ilun ezezaguna zitzaion aurpegi batean. Begi marroiak ziren, zalantzarik gabe.

—Ona. Neure burua kokatzen ari naiz oraindik, baina ezin naiz kexatu.

Ametsen bihotz taupadak segundoro bizkortzen zihoazen. Endika eta Izarori begiratu azkarra bota zien, taupaden hotsa entzuteko gai izango zirela iruditu zitzaion eta. Susmoa nabaritzen zuen hesteetan korapilatzen. Hura ez zen Igone.

Denboran atzera II

Urteek aurrera egin ahala, hanka bat Berriatuan eta bestea Ondarroan edukitzen ikasi zuen Ametsek. Herri bakarrean, batzuetan, bi herri kabitzen zirela jakin zuen; edo Ondarroa bakarrean bi Ondarroa zeudela, bestela esanda: bi mendi talde, bi dantza talde, bi danborrada, bi errutina kolektibo. Bikoiztasun horretan, Igonek ongi aukeratua zuen zein aldetan kokatu; hasieran etxetik jasoa zena, hautu bilakatu zuen kozkortu ahala.

Herria ikusteko modu berezia zeukan Igonek: dena jakin nahi zuen iraganaz eta orainaz, eta aldatu beharrekoen zantzuak topatzen zituen kale izkina guztietan. Txikitan fikziozko istorioen eszenatoki bihurtutako toki eta uneei bizitza errealeko esanahia bilatzen zien, eta emozioz beterik kontatu ohi zizkion deskubrimenduok lagunari: Amets, gogoan duzu behin kableatu batetik bandera bat azaldu zela zintzilik? Ezetz asmatu zeinek jarria zen! Iritziak iritzi soiletik haragoko zerbait bihurtzen zituen, mundua inork baino beltzago ikusita ere baikortasuna mantentzeko adinako arrazoi eta sentimendu. Institutuko ikasle talde eta asanbladetan murgildu ahala hasi zen bidegabekeriez eta utopiez hizketan. Gaztetxeko zutabeetako bat bilakatu zen berehala, eta emakume taldeetan antolatzera pasa zen gero. Amets bere ondoko bidaidea izatera mugatu zen gehienetan: asteburuetan antolatutako elkarretaratze eta manifestazioetara elkarrekin joan ohi ziren, auzolanean laguntzen zuen eta noizbehinka Igoneren lagun berriekin tragoak hartzen hasi zen, Izaro, Endika… bere lagunak ere bihurtzeraino. Distantzia apur batekin begiratzen zion militantziaren munduari hala ere, etxean ongi ikusiko ez zutela bazekien eta. Baina Igone ederki moldatzen zen haien arteko zubi lanetan.

Pixkanaka, informazio iturri konstantea zen hura idortzen joan zen: asanblada eta bilkura guztien nondik norakoak kontatu ohi zizkiona, bilera batean egona zela aipatzera mugatu zen. Bidaide papera utzita, Amets mundu ezezagun horren kanpoko helduleku bilakatu zen lagunarentzat. Askotan, ongi ulertzen ez zituen gauzengatik kontsolatu beharrean topatu zuen bere burua. Behin, adibidez, Igoneren bila joan zen arraun entrenamendua bukatzean, eta Parte Zaharreko taberna batean trago bat hartzea erabaki zuten. Sartu eta berehala, kamareroaren eta Igoneren arteko begirada dantza hasi zen: batek eskuinaldea aurpegi serioz seinalatu begiekin, besteak buruarekin baiezko keinu sotila egin. Barraren ertzeko gizon edadetuak imintzio berezia egin zuen eskuarekin. Bekainak igo zituzten orduan, eta Ametsek ez zuen asmatu harriduraz edo kezkagatik ote zen. Igone belarrira gerturatu zitzaion, eta beste tabernaren batera joatea proposatu zion. Baina zergatik? Igoneren begi berdeak kliska egin gabe zituen bereei so, eta ahots ia entzunezinarekin labur-labur esan zion: txakurrak. Ondoko tabernako mahaian eseri zirenean, nekea sumatu zuen Igoneren begietan, bera axolagabe plantak egiten ahalegindu bazen ere.

Institutu garaia atzean utzi zuten eta, bidegabekeriez hizketan hainbestetan entzuteagatik edo, Ametsek Bilbon zuzenbidea ikastea erabaki zuen, egunero haraino autobusa hartuta. Igonek ez zuen unibertsitatera joateko asmorik, eta zaintzaile izateko ikasketak hasi zituen eskualdean bertan. Hala ere, denbora luzeagoa ematen zuen historia liburu eta gisakoetan murgilduta, bere klaseko apunteetan baino.

Biak herrian egonda ere, haien egunerokoa izugarri aldatu zen etapa berriaren hasierarekin batera. Egunero elkarrekin egotetik, asteburuetan eta aste barruko iluntze solte batzuetan elkar ikustera pasa ziren. Ezin esan erraza izan zenik, baina karrerak iraun zituen bost urteetan horretara ere ohitu ziren. Euren bideek noranzko ezberdinak hartuko zituztela ematen zuenean, Ametsek sekula aurreikusiko ez lukeena gertatu zen:

Igone agertu zen Berriatuko etxearen parera. Gaua zen eta negu hotza ari zuen kalean. Etxera sartzeko esan zion Ametsek, baina berak ezetz, paseoan joan nahi zuela. Begiak gorri-gorri zituen.

Txamarra hartu eta harengana joan zen Amets. Pauso motelez ekin zioten herria zeharkatzeari, pilotalekuaren atzeko aldean zegoen Txile plazara heldu ziren arte. Plaza txikia zen, baina goxoki bildua eta lasai esertzeko aproposa. Gauaren isiltasunak haien ahotsak lau haizeetara zabalduta ere, hitz egindakoa inork entzungo ez zuela sentiarazten zien toki horrek. Iturri txiki bat zegoen plazaren erdian, metal ura ematen zuena. Igonek begiak garbitu zituen bertako urarekin.

Barruak eztanda egin zion orduan. Bakarrizketa urdurian eta negar isilean hasi zen, begiak lurrean iltzatuta, arnasestuek esaldi oro behin edo bitan mozten ziotelarik.

—Etxeko giroa erabat gaiztotua dago aspaldian. Gurasoek bereiztea erabaki dute. Aspalditik igartzen nuen hala gertatuko zela, ez dakit zergatik ez dizudan lehenago kontatu. Baina bueno, jada ofiziala da.

Ametsek eskua bizkarrean jarri zion, eta erortzen zitzaizkion kizkurrak emeki laztantzen hasi zen, txintik esan eta lagunarengandik begiak itzuli gabe. Ez zuen inoiz hain egoera zaurgarrian ikusi.

—Kontua da ohartzerako herri osoak izan duela honen berri. Aurrekoan ama ogia erostera joan eta zeharo haserre itzuli zen etxera, okindegian denek pena aurpegiz begiratu ziotelako. Eta ama akituta dago. Ziur nago Andonik ere badakiela, agian kontatuko zizula pentsatu dut.

Arnasa pixka bat lasaitu zitzaion, eta etenaldi laburra egin zuen bere kontakizunean. Ametsek mutu segitzen zuen, laguna erabat hustu zedin zain.

—Bi aste barru aita itsasora doa. Eta amak hilabete batzuk kanpoan ematea proposatu dit. Biok elkarrekin. Pariseko senideengana joatea pentsatu du, edo beste edonora. Kontua hemendik alde egitea da, denbora batez behintzat.

—Eta zuk zer esan diozu?

—Oraindik ez diot erantzunik eman. Baina hilabeteak dira polizia oso gainean sumatzen dudala. Hau ere ez dizut inoiz esan. Ez dakit zenbateraino diren neure paranoiak edo hala den benetan. Batzuetan sekulako itolarria sartzen zait. Baina ez dut bizitza Ondarroatik kanpo irudikatzen.

Begirada lurretik altxatu eta Ametsengana itzuli zen.

—Esan didazunagatik… uste dut ongi etorriko litzaizukeela herritik kanpo ematea hilabete batzuk. Egoera pixka bat lasaitu arte, behintzat. Joateak ez du itzuliko ez zarenik esan nahi, eta benetan inporta duten gauzak ez dira aldatuko denbora batez Parisen egoteagatik.

Malko potoloak erortzen zitzaizkion masailean behera. Ametsek bazekien erabakia hartua zuela, baina gauzatzeko ausardia falta zitzaiola une horretan. Lehenengo aldia zen Igone ausardia kontuetan laguntzeko gai zena.

—Egia esan, ni ere antzeko zerbaiti bueltaka ibili naiz azkenaldian. Karrera bukaerako praktikaldia Madrilen egiteko aukera sortu zait. Zigor zuzenbideko bulego garrantzitsu batean da, pila bat ikasiko nuke. Lehen ez nekien zer esan baina, zu ere kanpora joango bazina, baiezkoa emateko zalantzarik ez nuke izango. Itun antzeko bat egin genezake; praktikaldia sei hilabetekoa da. Horren ostean bai ala bai bueltatuko nintzateke. Zuk ere berdina egin zenezake… Zer iruditzen zaizu?

Igone isilik geratu zen minutu eternal batez. Azkenean, ahots mehe ahulez esan zuen: ados. Elkar besarkatu zuten eta halaxe egon ziren tarte luze batez, haien berokiei burla egiten zien hotzari entzungor.

—Sei hilabete. Gero biak itzuliko gara.

Hala ekin zioten atzerriko abentura banari. Ametsentzat, ordea, Euskal Herriko bizitzaren barruko parentesi bat baino askoz gehiago bihurtu zen Madrileko praktikaldia. Mundu berri baten ateak zabaldu izanaren sentipena zuen: ordura arte izandako lotura guztien kontzientzia hartu zuen, bere izaerari eta nahiei jarritako muga eta baldintza guztiena. Bulegoan, bidegabekeriaren kontzeptua erdi ahaztu eta erronka juridikoek bereganatu zuten bere arreta osoa: legeei eta jurisprudentziari nahi bezalako zirrikituak bilatzen eman zituen goiz eta arratsaldeak, bere burua Madrileko auzitegietako gela handietan irudikatzen zuen, eta instrukzio bideen zein poliziaren ikerketa moduen nondik norako guztiek pizten zioten interesa. Edozer gerta litekeela ikasi zuen, errealitateak edozein nobela beltzetako fikzioa gainditu zezakeela. Bulegotik irtetean, sekula imajinatuko ez lituzkeen eszenak topa zitzakeen gauero. Astero maitasun eta zaletasun berri bat aukeratu zezakeen, eta inork ez zuen bere inguruko zurrumurrurik zabalduko. Edo, zabalduta ere, bera ez zen enteratuko. Paradisu hutsa.

Praktikaldia luzatzeko proposamena egin ziotenean, beraz, bitan pentsatu gabe onartu zuen. Hasieran Igonerekin egindako itunak lo aurreko minutuak aztoratzen bazizkion ere, hura hautsi izanak ez zion deskantsurik galarazten. Ordura arte noizbehinkako deiak eta mezu trukaketak mantendu zituen bai familiarekin, bai Lea-Artibaiko lagunekin; baina pixkanaka harremanok zaintzeari utzi zion. Gurasoak astean behin deitzen hasi zen, asko jota. Lagunen gutunak ez erantzuteko hautu inkontzientea egin zuen gero, harik eta haiek ere idazteari utzi zioten arte. Igonek bidalitako azken gutunak ez zituen zabaldu ere egin. Laneko estresaren aitzakiarekin arduragabetzen zuen bere burua. Orduan ez zen guztiz jabetu, baina berekoikeria handiz eman zion bizkarra bere betiko mundutxoari. Lehengusua zen maiztasunez deitzen eta kontaktatzen zuen pertsona bakarra, Madrilen egonda benetan falta botatzen zuena.

Pare bat urtetan, praktiketako bekaduna izatetik bulegoko plantilla finkoaren parte izatera igaro zen. Eraztun bat oparitu zioten bere engaiamenduaren sinbolo modura, bulegoko aspaldiko ohiturak markatu gisan. Eta eraztun hori ez zuen ordutik kendu.

Igaro ziren, beraz, sei hilabete. Eta beste sei. Eta horren ostean, beste sei…

Paretako izkribua

Gaur, enegarren urteko enegarren hileko enegarren egunean, Ondarroako Alamedako paretetako bat goitik behera margoturik azaldu da. Testu luze bat du idatzirik, herriko beste zenbait txokotan panfleto moduan ere zabaldua izan dena. Paper honetan nik neuk ikusi moduan jaso dut:

Albuko herriko bixilagunai traiziñoi leporatu gako haren egoerin nondik noakuk aztertu baik. Bi lagunen arteko ika-miketan bixan bertsiñoik ez entzuti eta halan da be iritzixe emoti ezta herritxar ona ixati. Egixe ra bakarran esanak entzun douzela ontxe arte, bañe guzurretan ibili rela esateko proba nahiku dakauela esan geinke. Aitxatutako probak erakusteko eta albuko herriko bixilagunan bertsiñoi entzuteko, kontzentraziñoire deixe etxen dotsuau, arratsaldeko zortziretan Kamiñazpin, handik alkarreaz juteko Alameda...

Bigarren susmoa

Bezperako aztoramendua guztiz baretu gabe esnatu zen bere Berriatuko ohean. Azken egunotan pilatutako nekeak ohi baino beranduagora arte loarazi zion.

Sukaldera abiatu zen, baina gurasoak jada kalera joanak ziren. Leihotik lorategia aztertu eta ez zuen amaren arrastorik topatu. Kortara igoko zen aitarekin.

Mahai gainean madari gutxi batzuk eta txigortu gabeko ogi-xerrak zeuden. Bakarrik gosalduko zuenez, tarte hori gurasoekin zer egin eta nola jokatu pentsatzeko aprobetxatzea erabaki zuen. Koaderno txiki bat alboan zuela madarietako bat zuritzeari ekin zion, hainbesteko nagiaz ezen labana fruitu bigunean iltzatuta geratzen baitzitzaion. Memoria zaintzekotan, abiapuntu logikoenetako bat argazkiak zirela pentsatu zuen. Etxe hartan bazeuden aspaldiko argazkiz betetako albumak eta kutxak. Goiza horiek bilatzen eta txukuntzen pasa zezakeen, gurasoak etortzean haien inguruko hizketaldia sortu ahal izateko.

Asmo horrekin igo zen etxeko ganbarara. Bere logelatik ateratako kutxak izkina batean pilatuta zeuden oraindik, altzari zaharrek eta edukiontzi beteegiek libre utzitako tarte batean. Horiek zabaltzen eta kuxkuxeatzen hasi zen lehenbizi, hautsez betetako beste txokoak gerorako utzita.

Egurrezko kutxa txiki batean, zuri beltzezko zenbait argazki solte topatu zituen. Ama eta bere neba-arrebak agertzen ziren ia denetan. Ondarroako izeba ezagutu zuen berehala, bere irribarre betierekoarekin. Berezienak iruditu zitzaizkion biak kutxatik kanpo utzi zituen: familia osoa agertzen zen batean, eta ama haien aitona-amonekin bestean.

Kartoizko kutxetan beste ezer topatuko ez zuela iruditu zitzaionean, hautsa pilatutako altzarien kaxoietan bilatzen hasi zen. Bat-batean, plastikozko edukiontzi batek arreta deitu zion, barrualdea adreilu formako koloretako objektuekin beteta zuela igartzen baitzen. Zabaltzean, begiratuki bildutako argazki-album potoloak topatu zituen. Bat ukitu eta, nahi gabe, hatz markak utzi zituen haren azal gaineko hauts geruza finean. Ukigabe zeuden, auskalo noiztik. Denak bere interesekoak izango zirela iritzita, edukiontzia bere horretan logelara jaistea erabaki zuen, bertan erosotasun handiagoz aztertu ahal izateko haietako bakoitza.

Ohe gainean ortozik eseri zen eta, kutxari begira, zein albumekin hasi pentsatzeari ekin zion. Bat segituan egin zitzaion erakargarri: kanpoko aldea urdin iluna zuen, eta planeten marrazkiak zituen han-hemenka sakabanatuta. Ametsen txikitako argazkien albuma zen, lehen bere logelako apalean egon ohi zena. Hartu, zabaldu, eta orrialdeak banan-banan pasatu zituen, bakoitzean zeuden launa argazkiei tentuz erreparatuz.

Haietako batean motelago pausatu zuen begirada: Igone eta biak agertzen ziren, ez ustezko Igone, gogoan zuen txikitako laguna baizik. Arraunean nola egiten zen irakatsi nahi izan zion egunean ateratakoa zen. Hamalau edo hamabost urte izango zituzten orduan. Igonek, nola ez, sekulako pasada eman zion.

Ametsek betetzen zuen lehenengo planoa, eta Igone haren bizkarrera igota zegoen, eskuinaldean eta argazkitik kanpo egongo zen zerbaiti edo norbaiti begira. Kizkur luze bustiak mototsa altu batean bilduak zeramatzan. Arraun elkarteak txalupak errekaratzeko erabiltzen duen aldapan zeuden, eguzkiak bete-betean jo arren begiak irekirik mantentzeko ahaleginean. Ederki pasa zutela gogoan zuen, eta argazkia ederra iruditu zitzaion. Albumaren plastikozko banatzailetik atera eta mesanotxean utzi zuen.

Atearen danbatekoak aterarazi zuen oroitzapenaren mundutik. Gurasoek oihu batean agurtu zuten. Ordulariari begiratu, eta ohartu gabe bazkalordua heldu zela ikusi zuen. Egurrezko kutxatik ateratako bi argazkiak hartu eta azkar batean joan zen gurasoengana.

Bi argazkiok sukaldeko mahai gainean utzi zituen, gurasoek ikusi zitzaten berak bazkaria prestatu bitartean. Gelara sartzean hori izan zen komentatu zuten lehenbiziko gauza.

—Hara. Ganbaran usmeatzen ibili zara?

Baietz erantzun zuen, aspaldiko argazkien bila igoa zela bertara. Bi horiek bereziki politak iruditu zitzaizkiola aitortu zion amari, eta haien inguruan hitz egin ziezaiola eskatu. Hasieran isilik geratu zen, azken egunotan gehiegitan jarria zuen txundidura aurpegiarekin.

Janaria plateretan zerbitzatu eta mahaiaren bueltan eseri ziren hiruak.

—Orduan, argazki honetaz hitz egitea nahi duzu? …ados. Gure sendiaren argazkia da, orain dela hirurogei bat urte eginikoa ziurrenik. Hau behintzat ezagutuko zenuen, ala?

Ondarroako izeba seinalatu zuen hatz erakuslearekin. Ametsek baiezko keinua egin zuen buruarekin. Amari hasperen sakon bat eskapatu zitzaion.

—Ados. Ba izeba Kontxiren ondokoa, osaba Manolo da. Hau ni naiz, nire ileko urkila gustukoena jantzita. Urte luzez gorde nuen, harik eta…

—Harik eta Igonek eta biok galdu genizun arte.

Barre egin zuten biek batera.

—Hala da, bai. Atzeko bi hauek, zaharrenak, aitona-amonak dira. Gazte-gazte agertzen dira hemen.

—Zeuen etxea al zen hau?

—Bai, noski. Hemen egondakoa zara, e? Beroki beltza daramana, badakizu nor den?

Ezezko keinua egin zuen buruarekin.

—Ba amonaren ahizpa da, Mercedes. Zeure jaunartzera etorri zen. Izkina honetan eserita dagoena, aldiz…

Lanera joateko ordua heldu arte aritu ziren hemengoaz eta hangoaz tar-tarrean. Amak oroitzapenei espero baino hobeki heltzen zien oraindik ere, eta horrek pixka bat lasaitu zuen Amets. Gauzak bildu, furgonetako giltzak hartu eta kanpora abiatu zen. Bide onetik ari zenaren sentipenarekin heldu zen Ondarroako Parte Zaharrera.

Aurreko egunetan baino nabarmen biziago sumatu zuen herria, jende andana baitzebilen batetik bestera, elkar agurtzen eta tragoak eskuetan. Asteburua heltzear zenaren seinaletzat har zitekeen halako giroa. Izebaren dendara sartu eta, berehala, liburuei zegokien giro isilak gain hartu zion kaleko burrunba eztiari.

Denda sakonkiago aztertzeko aprobetxatu zituen lanaldiko lehenbiziko minutuak. Liburuak gaika sailkatuta zeuden: jada kuxkuxeatu zituen polizia-eleberriak eta genero beltzekoak, nobela erromantiko eta erotikoak, komedia, haurrentzako liburuak… Izkina batean, ordura arte ongi erreparatu gabeko atala zegoen: aldizkariena, hain zuzen ere. Mota guztietakoak zeuden: moda ardatz zutenak, etxe barruko dekorazioari eskainitakoak, kotxe eta motorren ingurukoak, herriko gazte talde batek autoekoiztutakoa… halako batean, bata bestearen gainean pilatuta, “estimulazio kognitiborako ariketak” izenburupeko liburuxka sorta ikusi zuen. Bizpahiru hartu eta mostradorera eraman zituen, patxada handiagoz aztertu ahal izateko. Minutu gutxi batzuen buruan aspertu, probatzearren ezer galduko ez zuela erabaki eta gurasoentzat hartu zituen.

Ordularien orratzek azkar samar ibili zuten zortziak arteko tartea. Behin denda itxi eta Andonirengana joaten ari zela, era berean ezaguna eta ezezaguna zitzaion ahots batek geldiarazi zuen Amets kalean: Igone zen, bezperan ezagututako Igone.

—Ei! Ez nauzu ikusi, ala? Nora zoaz hain azkar?

Harrigarria iruditu zitzaion ordu batzuen buruan berarekiko hain jarrera ezberdina edukitzea. Gehiegi pentsatu gabe, lehengusuarengana trago bat hartzera joatekoa zela esan zion, baina berez libre zegoela eta, nahi izatekotan, paseo bat eman zezaketela herritik. Bere ustekaberako, Igonek baietz erantzun zion.

Plaiako Zubia gurutzatu eta egun Arraun Elkartea eta Gaztetxea dauden tokirantz abiatu ziren, ibai ertzetik zihoan pasealekuari jarraiki. Izebak lan egindako kontserba fabrika bertan kokatua egon zen aspaldi, beste bi edo hiru fabrikarekin batera. Halako lan eskergaren toki izandakoa pasealeku bihurtu izanak bestelako alaitasuna ematen zion herriaren zati horri. Hala zioen berak, behintzat. Eserlekuz, zuhaixkez eta mural koloretsuz beteta zegoen, eta herrikide ugari zebilen paseo mantsoan, Igone eta Ametsen gisara. Eguzkiaren azken izpiek bete-betean jotzen zuten bertan, ibaiaren beste aldeko etxeei eta mendialdeari silueta lausotuak margotuz. Gaztetxetik gertu samar zeudenean, ukondoak barandan bermatu zituzten. Ibaia, eliza, eta Parte Zaharraren gune nagusia ikusten ziren handik.

Bost neska gaztek bultzatutako batela pasa zen haien paretik, erritmoari oihu lehorren bidez eusten. Arraun gorrien mugimendu borobilei begira geratu ziren biak.

—Faltan botatzen duzu?

—E?

Zalantza zintzoa sumatu zitekeen Igoneren ahotsean, ondokoa zertaz galdetzen ari zen benetan jakingo ez balu bezala. Eskuaz azkar urruntzen ari zen batela seinalatu zion berak. Igonek egoera ongi ulertu gabe jarraitzen zuen, eta zeharka begiratu zuen Amets bere bisigu begiekin.

—Ea arrauna faltan botatzen duzun. Jada ez zara aritzen, ala?

—A… ez, ez. Jada ez naiz aritzen. Buf...! Aspaldi utzi nuen...

Erantzuteko astirik eman gabe berrekin zion paseoari. Ametsek Musika Plazan sortutako korapiloa gogortzen suma zezakeen sabelean, baina, alde egiteko gogoa izanda ere, jada pixka bat urrundutako neskaren ondora itzultzeko adorea bilatu zuen.

—Eta Gaztetxean zer giro dago egun? Egona zara?

—Ez. Etorri nintzenetik ez naiz hemendik askotan pasa. Baina giro ona dutela esango nuke.

Metro eskas batzuk aguantatu zituen lasaitasun plantak egiten. Berehala, ordulariari begiratzeko keinua egin eta Andonirengana joan beharra zuela esan zion Igoneri, uste baino gehiago luzatu zirela eta.

—Ados. Bide batez, Amets, Andoniren taldearen asteburuko kontzertura joatea erabaki genuen aurrekoan. Zeu ere etorriko zara, ezta?

Begitarte serioarekin begiratu zuen. Ametsek baietz oihukatu zion, korrika aldentzen zen bitartean.

Arnasestuka heldu zen Andoniren tabernaraino. Izaro ere bertan topatu zuen.

—Zer duzu, korrikalari?

Dena kontatzea erabaki zuen. Zirt-zart… eta dena bota. Andonik behar adinako konfiantza transmititzen zion, eta Izarok beste inork baino hobeki izango zuen Igone delakoaren nondik norakoen berri. Esan zien itxura fisikoak kezkatu zuela hasieran: ileak, sudurrak, begiek. Baina jarrera, begirada eta ahotsa ere bestelakoak zituela. Hori gutxi balitz bezala, gaur ez zuen arraunarekiko inolako loturarik erakutsi, ez Gaztetxearekin ere. Gaztetxearekin! Igonek! Nola da posible?!

—Deliratzen ari zara.

Ezetz berak. Pelikula biografikoetan bezala gertatzen ari zela: antzezleak Igoneren antza izan zezakeen detaileren batean, baina ez zen inondik inora benetako Igone. Inork jakitekotan, berak jakingo zuela hori, nerabezaro osoa elkarrekin pasa zuten eta. Gezur izugarri baten aurrean zeuden. Hura ez zen Igone.

—Amets, beldurtzen ari nauzu. Ez Igoneren kontuagatik, zugatik baizik. Jota zaude ala?

—Izaro, zuk jakingo duzu. Igoneren gurasoak herrian daude?

Isilune txiki baten ostean erantzun zuen:

—Ez. Ama Frantzian geratu zen, eta aitak, antza, biek alde egin zutela jakitean, bizitza beste nonbaiten berregitea erabaki zuen. Hori da herrian zabaldu zena, baina Igoneri ez diot inoiz zuzenean galdetu.

—Ja. Gezurraz jabetuko ziren bi pertsona garrantzitsuenak, beraz, ez daude hemen. Bera bai, ordea. Ez nazazue sinistu nahi ez baduzue, baina hemen zerbaitek ez du koadratzen.

—Amets, zer espero zenuen, hogeita hiru urte genitueneko pertsona berak topatzea? Ohartzen zara esaten ari zarenaz? Igone aldatu egin da, nola ez zen aldatuko ba! Urteak daramatzazu ihesean, eta besteoi ez diguzu alde egiten utzi nahi.

Amets zeharo aztoratuta irten zen tabernatik, laguna eta lehengusua agurtu ere egin gabe. Musika Plazaren ondotik igaro zen, eta denari estudio baten dekoratuaren antza hartu zion. Plazaren parean, beti arropa eskegita zeukan eraikinaren fatxada kartoizkoa izan zitekeela bururatu zitzaion, eta hurrengo enbatarekin eroriko zela, etxearen barruko aldea agerian utzita. Auskalo zein sekretu aireztatuko ziren orduan.

Etxeetan izkutaturik

Ez zan lehelengoko bidar. Etxin ezkuta genduzen, eskapateko aukeraik euki orduko nahi´ben ihes ein-eta. Ehuntzen dabillenan harixe lez, geure etxik be sare bihurtute euazen ordurako. Beste etxe batetik ailla zin gurea. Gaba zan. Betiko lez.

Andrazko bi zin, herrikuk bixak. Ez dai noa ixuzen, ez dai itxosoz bestaldea zeharkatzeko asmotan ezkuta ete zin ala lurrez eingo ete zittuezen kilometruk... ez netzen galdetu, hori ez zan galdetzen. Momentu ailla zanin desagertu zin.

Gehixenak ez diz iñoix bueltan etorri. Harek be ez, nik daienik behintzat. Baine, ontzungun, bixetako gaztienan itxuri hartu netzan neska batei... begixaz kiñu ein netzan, badaezpada, batek jakin... baiñe ez dot uste ikusi ninddunik...

Portuko Ranpa

Andoniren kontzertuaren eguna zen. Amets inor ikusteko gogorik gabe esnatu zen, eta hurrengo goizera arte ohe barruan egoteko gai izango zela pentsatu zuen. Mesanotxean, bezperan dendatik ekarritako koadernoen ondoan, Igone eta bien argazkia zegoen oraindik. Hotzikara batek zeharkatu zion bizkarrezurra. Izerdi lehorra zabaldu zitzaion gorputzean, burua bulegoan ikusitako desagertze kasuekin bete bitartean, eta talde zein erakunde ezberdinetan sartu izan diren ezkutuko polizien deklarazioak errepasatu zituen banan-banan. Bere burua madarikatu zuen Igoneren azken gutunak irakurri ez izanagatik, edo, itxita bazen ere, gorde ez izanagatik. Joder! Auskalo zer esango zion haietan. Ez zekien hau dena bere paranoia bat ote zen, baina zin egin zuen deskubrituko zuela.

Kasu zehatz batekin oroitu zen orduan, haur izanda desagertutako neskatila batenarekin hain zuzen ere. Hamaika urteren ostean berragertu ei zen eta, bera ote zen ziurtatzeko, belarrien formari erreparatu zioten adituek. Antza, sudurrak edota ileak ez bezala, belarriek ez zuten sekula haien forma galtzen.

Mesanotxeko argazkiari erreparatu zion berriz ere; Igoneren ezkerreko belarria ederki erakusten zuen. Ohetik altxatzean egin zuen lehenengo gauza, argazkia egun hartan jantziko zituen praken poltsikoan sartzea izan zen.

Euria ari zuen. Gurasoak ortura eta kortara joan ezinik egon beharko ziren, beraz, etxe barruko goxotasunean gordeta. Egongelako sofa banatan eserita topatu zituen, aita irakurtzen eta ama erdi lotan. Haiei begira geratu zen sukaldeko atetik; lotan, amak inoiz baino helduagoa zirudien. Goizeko bederatziak baino ez ziren.

Gosaldu ostean haien ondoan eseri zen. Aitak esku artean zuen liburua itxi zuen, eta amak begiak pixkanaka zabaldu zituen. Urruneko trumoi hotsen arteko isiluneak kafe usaineko hitzez bete zituen Ametsek, burutik pasa gabe ahoratzen zitzaizkionak: liburu-dendaz mintzatu zen, baita iluntzean ikusiko zuen Andoniren kontzertuaz ere. Abestien koadernoa horregatik eskatu zuela azaldu zien. Aitak esan zion bere gitarra zaharra ganbaran gordea egongo zela oraindik ere.

—Akorde guztiak ahaztu ditut dagoeneko. Zerotik hasi beharko nintzen… pena da!

Gurasoek ez zuten inoiz musika instrumenturik jo. Kantuan, baina, askotan aritu izan ziren, lanean, familia-bazkarietan zein lagunekin tabernan. Ahots goxoa zuten biek: amak fina eta egonkorra, aitak grabea eta hauskorra.

Txikitako abestiren bat kanta zezaten eskatu zien Ametsek. Elkar begiratu zuten, zer erantzun edo zein abestiri heldu telepatiaz erabakitzen ariko balira bezala. Amak makarrak garbitu zituen eta, pixka bat tenteago esertzen zen bitartean, esan zuen:

—Aztanen portalean gogoan duzu?

Noski. Irribarre egin zuen.

—Hasi zuek.

Afinatu gabeko bi ahots-hari korapilatzen hasi ziren, lerroz lerro indarra hartuz pixkanaka:

Aztanen portalean

arbola eder bi

bata da laranjea,

bestea madari…

Txikitan abestu ohi zioten abestia zen hura. Hitzak ezin hobeki zituzten gogoan, inolako esfortzurik gabe irteten ziren haien ahoetatik. Ametsek ez zuen abestu; gustura zegoen gurasoei begira eta haiek entzuten. Zenbait gauza aldatzea uste baino zailagoa dela erakusten zuen egoera horrek. Sofako kuxinetan bizkarra hondoratu eta ordu luzez bertan geratzeko gogoa sortzen zitzaion. Baina gogoari eutsi zion, halabeharrez.

Larrosatxuak bost orri daukaz

krabelineak amabi

gure umea gure dabenak

eskau bekio Amari…

Kantua ezpainetan zuela abiatu zen Ondarroara, bazkalostean. Eguraldia medio, jende gutxi zebilen herriko kaleetan, eta dendan ere arratsalde lasaia joan zen.

Iluntzean batu zen Izaro, Endika eta Igonerekin, Zubi Zaharrean. Zubi sendoa zen hura, harritzar marroiekin eraikia. Eguzkia mendiaren atzean ezkutatzen ari zen eta, azken argi izpiek euren bidea egin arren, egun osoan zehar presente egondako hodeiek zerua hartzeko mehatxuan ziharduten. Porturantz abiatu ziren, kontzertua bertako lokal batean egingo zelako. Astiro zihoazen; Igone eta Amets mutu, eta Endika eta Izaro hitz eta pitz.

Portuan langile gutxi batzuk zebiltzan hara eta hona, arrainez beteriko kutxen garraioan. Kontzertuaren lokala bertako eraikinetako baten lehenengo pisuan zegoen, eta eskailera estu batzuetan gora egin behar zen hara heltzeko. Haren leihoak zabalik zeuden, eta lau lagunek musika leuna aditu zezaketen handik. Kontzertua hasteko minutu batzuk falta zirenez, portuan beste pixka batez egotea erabaki zuten. Endikak eta Igonek zigarro bana piztu zuten.

Saturraranerantz begiratuta, mendi tontorreko baserri bat zen eguzki izpiek argiztatutako azken txokoa. Herria, itsasoa eta basoak gauaren iluntasunean sartzen ari ziren pixkanaka. Edo gaua zen herrian, itsasoan eta basoan sartzen zebilena. Giro hezea eta hotza zebilen, eta noizbehinkako euri lanbroak tanto distiratsuz blaitzen zituen lauren berokiak.

Aspaldiko lagunak elkartzen direnetan sarri gertatzen den gisan, gaztaroko eta haurtzaroko kontuez hizketan hasi ziren. Klaseko ateraldi, udako parranda eta gaueko ihesaldiak gogoan, orduko argazkirik apenas ez edukitzeak penatzen zituela esan zuten.

—Jo, aurrekoan, gurasoen argazki zaharrei begira egon nintzen. Izugarria da nola itzartu daitezkeen gogoan ez zenituen oroitzapenak. Argazkietako batean gure amaren ileko urkila agertzen zen, zuk eta biok lurperatu genuena, Igone. Gogoan duzu?

Igonek bere begi marroi ilunekin begiratu zion, baina ez zuen ahorik zabaldu. Portuko langileek hara eta hona garraiatutako kutxaren batetik, arrain ustel usaina zekarren haizeak.

—Argazkia ikusi beharko zenuen. Antiguako Eliza pareko zuhaixkaren sustraietan lurperatu genuen, elkar ezagutu genuen urtean bertan, ziurrenik. Zure gurasoak tabernan utzita igo ginen.

Endikak barre txikia egin zuen. Hiruak zeuden Ametsi begira. Urduri jarri zen, eta masailak gorritzen sumatu zituen.

—Igone, ziur naiz gogoan duzula. Eliza zaintzen zuen emakumearen beldur ginen, eta bat-batean azaldu zen. Ziztu bizian abiatu ginen aldapan behera, urkila ere bertan utzita. Bidean erori eta orkatila bihurritu zenuen. Hori ezin izan duzu ahaztu, aste batzuk entrenatu gabe eman behar izan zenituen-eta. Neure sorbalden gainean eraman zintudan gurasoengana.

—Ez dut hala gertatu zenik uste.

Ametsek begiak zabal-zabalik zituen. Ez zekien gorputzaren dardara giroak ala hizketaldiak eraginda ote zen.

—Nik ere ez dut gogoan Igonek inoiz orkatila bihurritu zuenik.

Izaroren ahotsa gogaikarria iruditu zitzaion Ametsi, haren belarritara sasi-psikologo baten erruki tonuarekin bota baitzituen hitzok. Esandakoak, baina, zeharo nahastu zuen. Ahoa erdi zabalik zeukan eta ez zekien begiak non pausatu.

Endikak zigarroa lurrera bota eta zapatarekin zapaldu zuen.

—Zer, sartuko gara?

Txintik esan gabe gailendu zen baiezkoa taldean. Lokalerainoko eskailerak igo eta barrura abiatu ziren. Ezkerretara jo zuten berehala, tabernako barra txiki batean trago bana eskatzeko. Jende dezente zegoen jada bertan, ez ordea estu sentitzeko adina. Eszenatokia hutsik baina ongi atondua zegoen, instrumentuak eta mikrofonoak musikariak noiz helduko zain.

Amets ingurura begira egon zen une batez. Pareten zentimetro guztiak apaingarriz beteak zeuden: posterrak, argazkiak, oihal zatiak, talde eta musikarien sinadurak, pegatinak, diskoak, koadroak, horma-irudiak eta estatua txiki zein handiak ikusten zituen nonahi. Kolorez betetako zulo iluna zen hura, erreferentzia musikal eta kulturalen jauretxea. Aspaldiko eszena punkiaren alderik goxoena metro karratu gutxi batzuetan kontserbatua, izerdiaren zapore geza giroan. Madrilen ere halako tokirik egongo ote zen galdegin zion bere buruari.

Pixka bat lasaiago zegoela ohartu zen, zerbeza hartu eta eskuak ez baitzion dardararik egin. Kontzertua nondik ikusiko zuten erabaki eta harantz abiatu ziren; gazte garaiak atzean utzitako gehienen gisan, aretoaren atzeko aldea hautatu zuten. Ametsek begi ertzetik begiratu zion Igoneri, edo haren irudiak argiaren kontra sortzen zuen siluetari, hobeki esanda. Garagardoa ondoko mahai batean utzi zuen, komunera joateko kontzertua hasi aurretik.

Taldetik metro batzuk urrundu eta komun gela estuan sartuta zegoela, Igone eta bien argazkia atera zuen praken poltsikotik. Begiak bere belarrian iltzatu zituen segituan. Irudia ahal bezain garbi eta zehatz gogoratzen entseatu zen, detaileak buruan iltzatzen.

Lagunengana itzuli zenean, Igoneren beste aldean kokatu zen nahita. Hala, fokuak bete-betean ematen zion haren ezkerretik. Aurpegirantz erortzen zen ile lisoak belarria ongi ikustea eragozten zion ordea. Pazientzia eduki beharko zuen, irudiaren zenbateko antza zuen ikusi nahi bazuen. Argazkiko belarria gogoan izaten ahalegindu zen, zerbezari trago txikiak eman bitartean.

Andoni eta bere taldekideak oholtzara igo ziren, entzuleen txalo zaparrada, animo oihu eta festa gogoz betetako algaren artean. Nabaria zen gehienak herriko lagunak zirela. Argiek behera eta musikak gora egin zuten. Ordu batzuk lehenago aitak aipatutako gitarra zaharra berriz jotzeko desira piztu zitzaion sabelean, Andoniren eskuen mugimendu azkarrei so. Ametsi, baina, oholtzak ez zitzaizkion inoiz gustatu. Bigarren plano batean egotera ohitu zen herri hartan, baita musika kontutan ere. Andoni oso bestelakoa zen; igar zitekeen eszenatoki gainean guztiz disfrutatzen ari zela, talde osatu berriaren babesean. Haien abesti propioekin hasi ziren. Erabaki ona.

Endikaren ahotsa aditu zuen Ametsek, esandakoa ongi ulertu ez bazuen ere. Igoneri, antza, berdina gertatu zitzaion, pixka bat makurtu eta eskuaz ilea belarriaren atzean jarri baitzuen, Endikari “zer, zer?” galdetzen ziolarik.

Orduantxe ikusi zuen. Bere belarri-hegalari begira jarri zen lehenbizi: kartilagoaren forma, tolesturen angelua, erdiko barrunbearen tamaina. Belarritakoek eragindako zulo eta orbanei erreparatu zien gero. Ez zuen argazkiko belarriaren inolako antzik. Eta bazekien horrek zer esan nahi zuen.

Jotzen ari ziren abestiaren bukaerak isilune bati eman zion bide. Ametsek txistu desatsegina entzuten zuen belarrietan. Zorabio lauso batek hartu zion burua, eta hurrengo abestia hasi zenerako foku itsugarriei forma topatzeko ahaleginean ari zen.

Izarok besotik heldu zion, eror ez zedin. Honek zerbezari trago bat emateko gomendatu zion, beroagatik zorabiatuko zela eta. Sasimediku tonu hori, beste behin ere. Baina esan bezala egin zuen.

Bere onera etorri zenean, Izaroren besoa askatu eta haren belarrira gerturatu zen. Espero ez zuen galdera bota zion:

—Antiguako eliza zaintzen zuen emakumea han al dabil oraindik ere?

Izaro zentimetro batzuk aldendu eta lagunari begira erantzun zuen:

—Bixenta? Ez, hil zen ta… zergatik galdetu duzu hori?

Denboran atzera III

Amets gurasoekin haserretuta zegoen, ez ziotelako mendi-taldearen irteera batera joateko baimenik eman. Gaua kanpoan pasa behar zela -eta, oraindik horretarako gazteegia zela erabaki zuten. Igonek aldiz, aisa eskuratu zuen joateko baiezkoa, baita Ametsen beste hainbat ikaskidek ere. Haien gurasoak permisiboagoak ziren. Inbidia zien.

Amets gurasoekin haserretuta zegoenez, goizean ez zien hitzik zuzendu gosaldu bitartean. Eta klaserako busa hartzeko irten aurretik, amak egunero janzten zuen urkila hartzea erabaki zuen. Motxilaren poltsiko batean gorde zuen, mugimendu azkar eta aurpegi errudunez. Etxeko atea zeharkatu eta segituan, ordea, irribarre bihurri batek ihes egin zion. Ama irudikatu zuen gela batetik bestera joaten, etxea goitik behera nahasten urtaro aldaketetan nola, ditxosozko urkilaren bila. Ez zuen aurkituko.

Goiza ikastolaren ohiko errutinan igaro zuen Ametsek, harik eta Andonirekin batera sarrerako atea zeharkatu eta bazkaltzera joan ziren arte. Jangelako mahaia bildu eta, izebari baimena eskatuta, bazkalostean etxetik atera zen Igonerekin elkartzeko. Zubi Zaharrean batuko zirela adostu zuten eguerdian, klaseko azken txirrinak jo zuenean. Eta halaxe egin zuten.

Egun hartako abenturak Ondarroako eskailera eta aldapetan gora eraman zituen. Portalen sarguneetan ezkutatu ziren, pelikula amerikarretan detektibeek egiten zuten moduan. Pixkanaka, istorioaren bukaera hilerrian kokatu zuten. Herriaren goiko aldean zegoen, Antiguako elizaren ondoan, eta inguru osoa ikusi zitekeen handik.

Eliza zaintzen zuen emakumea, Bixenta, ondo-ondoan eraikitako etxe batean bizi zen. Haren etxearen, elizaren eta hilerriko atearen artean plaza txiki bat zabaltzen zen eta erdian, lurretik metro erdira altxatutako harrizko loreontzi batean, zuhaitz handi bat zegoen. Igone eta Amets haren inguruan korrika aritu ziren, neka-neka eginda esertzea erabaki zuten arte.

Ametsek amaren urkila erakutsi zion Igoneri.

—Ez didate mendira joaten utziko.

—Benetan? Ba, zu banintz, mendi irteeraren egunera arte ez nioke urkila itzuliko.

Igone beti izan zen Amets baino ausartagoa.

—Nik daukadala jakingo balu, begia aterako lidake.

—Ezkuta dezagun, beraz!

Eta, etengabe txoko batetik bestera zihoan begiradarekin, urkila ezkutatzeko moduko toki baten bila hasi zen Igone. Azkenean, plazaren erdiko zuhaitza hatzaz seinalatu eta bertan lurperatzea proposatu zion lagunari. Barre algara artean ekin zioten lurretan eskuekin zulotxo bat zabaltzeari. Urkila barruan sartu, eta zuloa estaltzen ari zirela ate baten hotsa aditu zuten.

Elizaren zaintza lanak egiten zituen emakumea bere etxetik irteten ari zen. Zuhaitzaren oinarria nahasten ibiltzeagatik errieta egingo zielakoan, aldapan behera herrirantz korrika hasi ziren Amets eta Igone. Atzera begiratzeko tarterik hartu gabe zihoazen, arnasestuka, adrenalinak eragindako barre txikiak erreprimitu nahian.

Ohartzerako, Amets bakarrik zegoen. Jauzi arinak emanez mantsotu zuen abiada, eta gorputza biratu zuen lagunaren bila. Metro batzuk atzerago zegoen, lurretik altxatu ezinda, eskuekin eskuineko orkatilari eusten ziola. Harengana heldu baino lehen ere, Ametsek bazekien bihurritu egin zuela. Bere bizkarretan hartu zuen Igone, eta hala abiatu ziren herriko kaleetan barrena, galtzada-harriekin estropezu ez egiteko ahaleginean.

—Berriatuan bageunde, Madalenako putzura eramango zintuzket!

Baina Ondarroan zeuden, eta Igoneren etxera joatea erabaki zuten. Behin laguna gurasoekin utzita, Ametsek ere etxeratzea erabaki zuen, Berriaturainoko busa hartuta. Iluntze hartan amak urkila ikusi ote zuenetz galdetu zion. Ametsek ezetz erantzun zuen; urteak pasako ziren egindakoa aitortuko zion arte.

Urkila ez zuten egundo berreskuratu, hasiera batean ahaztu zitzaielako eta, beranduago, alferrik izango zela pentsatu zutelako.

Baina hortxe behar zuen oraindik ere. Herdoildua, zikindua, hautsita akaso, baina hortxe.

Zuk ere ederki zenuen gogoan, ezta?

Azken kanta

Andoniren taldea azken kanta jotzear zela atera zen lokaletik, lagunei bere ihesaldiaren abisurik eman gabe. Aretotik irten aurretik azken begirada bota zion oholtzari, eta Andoni berari so zegoela ohartu zen. Ahal bezain azkar alde egin zuen.

Porturainoko eskailerak jaitsi eta pauso arinez ekin zion Antiguako elizarainoko bideari. Jada ez zebilen inor portuan. Gau beltza eta hezea zen, eta zerua itxi-itxia zegoen. Berokiaren kremailera kokotseraino igo zuen.

Inguruko mendietatik behe-lainoa ur-jauzien antzera jaisten ari zen herrirantz. Lainoz osatutako erreka estuak sortzen ari ziren zuhaitzen artetik, eta mendiaren beste aldean ezkutatutako izaki erraldoiren baten hatz hezurtsuak ziruditen, hain zuten kolore zurixka… Ametsen bila zetozela zirudien; Berriatuko lurretatik bere bila. Herria lainopean geratu baino lehen hilerri ingurutik alde egin izana espero zuen, baina bazekien ez ziola denborarik emango.

Pauso batzuk entzun zituen bizkarrean. Ez zen gelditu, baina pare bat metro buelta emanda ibili zituen, pausoen hotsa zeinek sortua ote zen ikusteko. Bere atzean ez zegoen inor.

Ondarroako kale-katuren bati egotzi zizkion soinuok. Ez zuen bestelako hipotesietan pentsatzeko astirik.

Musika plaza zeharkatu zuen, eskegitako arropaz betetako balkoiei ia erreparatu gabe. Euri zaparrada txikien eta gaueko iluntasunaren ondorioz, herriko etxe askoren fatxadek kartoi bustiaren kolorea hartua zuten. Parte Zaharreko kaleetan gora ari zela, berarengandik metro batzuetara norbaitek irrist egin izanaren soinua entzun zen. Oraingoan bai, gelditu eta buelta erdia eman zuen.

Itzal bat sumatu zuen soslai, ezkerrerantz zihoan kale batera sartzen, baina gerora ez zen pausoen soinurik berriz aditu. Hara begira geratu zen une batez. Nor ote zen oihukatzea bururatu zitzaion, baina hain berandu ere ez zen, eta herriko edozein lagun egon zitekeen etxerako bidea egiten.

Aurrera jarraitu zuen. Gutxi falta zitzaion herritik irten eta hilerriraino zeraman bide estuan sartzeko. Asfaltatutako bidexka zen hura, mendian murgildu ahala gorako aldapa ia atzemanezina zuena. Auto bat estu-estu sar zitekeen bertan. Egun argitan, ibaia eta Ondarroako auzo berrienak ongi ikusten ziren handik, baina gau hartan behe-lainoak bista oro eragozten zion, ordurako herria ia osorik hartua baitzuen.

Hilerriaren atearen paretik igaro zen, Antiguako elizaren eta haren ondoko etxearen artean zabaltzen zen plazatxoraino heltzeko. Urteak ziren bertara igotzen ez zela. Gogoratu bezala zegoen dena. Aldaketa bakarra, plazaren erdiko zuhaitzaren tamaina zen; ederki handitu zen berak kanpoan emandako urteetan.

Lurra bustirik zegoen. Errazago mugituko zuen hala, baina azkazal eta eskuaren toles guztietan itsatsita geratzen zitzaion ezinbestean. Bulegoko eraztuna jantzita zeraman eta, zikindu ez zedin, kendu eta harri batzuen gainean uztea erabaki zuen.

Biluzik sentitu zen, Madrilekin lotzen zuen azken haria gupidagabeki moztu balu bezala; ez zegoen hatzok zilarraren arrastorik gabe ikustera ohituta. Orain Lea-Artibain zituen buru eta gorputz, baina gogoan zuen bertako mundua bere begien aurrean desegiten ari zen. Urkila derrigor topatu beharra zuen, biluztasun horretan ziurtasunik aurkitu nahi izatekotan.

Ez zuen lurperatu zuten toki zehatza gogoratzen ordea. Sustraiak eta enborra hazi egin ziren ordutik, eta loreontzi erraldoiaren barruko lurra haiekin batera mugitu zela zirudien. Lan handia izango zuen urkila aurkitzen, baina, zegoen egoerara iritsita, lana bost axola Ametsi. Zoratuta bezala hasi zen lurra nahasten eta ateratzen.

Orduan sumatu zuen. Elizaren eta etxearen arteko txoko estuan irudi bat agertu zen. Hasieran, errieta egiteko berresnatutako Bixenta zelakoan, begiak katu izutu baten antzera itxi zituen Ametsek, irudiaren ertzak definitzeko ahaleginean. Baina hura ez zen txikitan sustoa eman zien silueta bera. Ile lisoa dantzan zuen gaueko haize hotzarekin, bi hankak lurrean sendo jarrita. Argiak bizkarretik ematen zion, baina Ametsek bazekien berari begira zegoela. Haren begiak sumatzen zituen beragan iltzatuta, izerdi tanta batek bezain geldoki arakatzen bere azala.

Segundoek minutuen traza hartu zuten. Hotzikara bat sumatu zuen bizkarrezurrean gora, beste behin, eta oilo-ipurdia jarri zitzaion gorputz osoan. Ehizatua izango den animaliaren antza zuen, eskuak lurrean sartuta, makurtuta, bere harrapakariari so. Haizea uluka zebilen hosto eta hilarrien artean. Alde egiteko zioela zirudien.

Silueta beltzak hanka bat aurreratu zuen Ametsengana. Mugimendua sumatu orduko, bere gorputzak maldan behera abiatzea erabaki zuen. Portuan entzundako pauso hots bera aditu zuen, azkarragoa oraingoan, atzetik segika. Ametsek ziztu bizian jarraitu zuen, pentsatu gabe, oraindik ere buruaren alde banatan zituen kabestruek agindutako norabidean, korrika. Bihotzaren taupadak belarrian suma zitzakeen. Izerdi hotza eta bero itogarria zituen aldi berean.

Asfaltatutako bidea, musika plaza, kartoi bustiaren koloreko etxeak, Alameda, izebarekin kafea hartu zuen tokia, behin bandera bat zintzilik azaldu zen kableatua, Zubi Zaharra, izebaren liburu-denda eta lokal hutsak atzean utzi zituen, ibaia zeharkatu eta Ertzaintzaren egoitzaren ondoan aparkatutako furgonetara heldu zen arte. Zabaldu eta barruan eseri zen, argirik piztu gabe, ilunetan. Arnasestuka ari zen, inoiz baino zarata eta itolarri handiagoz. Kotxe barruan geldirik geratu zen, zain, silueta oraindik ere atzetik ote zuen ikusteko. Bere arrastorik ez zen inon ageri.

Mozkorraren eta nekearen arteko zeozer zeukan gorputzean. Bien batura izango zen, agian. Edonola ere, burua arin sumatzen zuen, gidatzeko arinegi. Baina etxera heltzea besterik ez zuen nahi. Furgonetaren giltzari eragin zion. Argiak piztu, eta ahal bezain azkar egin zuen Berriaturako bidea.

Begiak minduta sartu zen etxera. Eztanda egiteko zorian zegoen. Bere logelarantz abiatu zenean, amarekin topo egin zuen; pijama jantzia zeraman, lo aurpegi galanta zuen eta ohetik komunera joateko altxatua zela zirudien. Bitan pentsatu gabe hasi zen Amets sabeleko korapiloa ahotik askatzen:

—Ama, izugarria irudituko zaizu, baina, Igone, txikitako Igone, Ondarroakoa, badakizu, ezta? Ile kizkurra, eta, bueno, kontua da egun hauetan berarekin batu naizela, baina ez da bera, benetan, ama, Andoniri esan diot, baina berak ez du ulertzen, eta…

Negar zotinek esaldiak mozten zizkioten, eta arnasa hartzea ahazten zitzaiola zirudien. Ama harridura aurpegiz zegoen berari so, begiak zabal-zabal eginda, bekainak eroriak eta ahoa erdi irekita. Azkenaldian gehiegitan zuzendu zion aurpegierarekin.

—Eta, zera, gaur, Andoniren kontzertuan zegoen, eta, ama, zin degizut ez dela bera, ez zen zure urkilaz oroitzen, eta urkila bilatzera joan naiz baina, beldurra sentitu dut, ama…

Amak besarkatu egin zuen. Amets baino txikiagoa zen altueraz, eta burua negar zotinei eusten zebilen bularraldean hondoratu zuen. Amets mutu geratu zen. Itzuli zenetik besarkatzen zuen lehenengo aldia zen hura.

—Bihar hitz egingo dugu, ados? Berandu da orain. Nekatuta zaude eta lo egin behar zenuke. Esne beroa hartu eta joan lotara.

Komunera sartu zen beste ezer gehitu gabe. Ametsek ez zuen esnerik nahi eta logelara joatea beste erremediorik ez zuela pentsatu zuen.

Logelara sartu orduko, negar isilean lehertu zen. Burua eskuekin heldu zuen, eta postura horri eutsi zion denbora luzez, harik eta nekeak gorputzaren dardara ere eten zuen arte. Hortzak estutzen ari zela ohartu zen orduan. Ohean etzan eta giharrak erlaxatzen ahalegindu zen.

Ziur zegoen Antiguan azaldutakoa Igone zela. Eta ziur zekien hura ez zela Igone, zalantza izpirik ere ez zuen. Praketan gordetako argazkia atera eta apenas begiratu gabe mesanotxean utzi zuen. Lo seko geratu zen berehala.

Absoluzioa

Nora axa, ara beleti. Horretaixik dabil Amets beti. Ia ze asmok ekarri daben oin etxera. Gustora egoala emoten eban, ez dozu pentsetan? Eta oinn, hainbeste urte ta gero barrido etxin euki biher… kasuen! Baina badakizu zer dinuen: Madril, Toledo, kanpuk ikusi ta etxa gero! Arrazorik ez-jako falta ta! Baina, baina… raro dabil, ez dozu pentsetan? Beti usmaka, beti galdetzen, beti galdutako ardi baten modun… egoeriai nundik kolpe be ez dakit ondo. Andonik be antzeko zeozer esatzan ahiztiai, entzun? Aurreko baten telefonoz deitxu eusten Kontxik. Danak susmo berdinaz gabiz… Zerk aldatu ote dau gure etxeko txikixe! Ia Madril, Madril, or bisi baño naixa dot amen il!

Puf!

Nekatuegi esnatu zinen. Begiak zabaldu besterik ez zenuen egin, eta horrekin indar guztiak ahitu zenituela iruditu zitzaizun. Gorputza koltxoian hondoratua sentitu zenuen. Akituta zeunden.

Kostata bildu zenituen ohetik altxatzeko kemena eta gogoa. Bezperan gertatutakoa amets baten moduan gogoratzen zenuen, hasi kontzertutik eta amarekin izandako elkarrizketaraino. Ez zenuen ezer ez inor zaintzeko gogorik: ez zenuen kanturik nahi, ez argazkirik bilatu nahi, ez istoriorik entzun nahi. Ezer ez. Zarata handiegia zenuen buruan.

Komunetik pasa eta sukalderainoko bidea egin zenuen, etxeko giroari erreparatzeko inolako ahaleginik egin gabe. Sukaldeko leihora gerturatu eta bezperako hodeiek bertan segitzen zutela ikusi zenuen. Mendi puntako etxe urdinari begira geratu zinen; egun grisetan, ez zirudien airean eskegitako ate eta leiho multzoa. Eguraldia kaskartzen bazen, tokiz kanpo geratzen zen erabat.

Kafe eta madari usainik ez zegoela konturatu zinen orduan. Mahai gainean ez zen txigortu gabeko ogi zerrarik ageri. Gurasoen arrastorik ere ez zegoen inon. Sukaldetik irten eta ia bihotzekoak eman zizun, lehen ez baitzinen ohartu ere egin egongelan zure zain zegoen egoeraz: gurasoak sofan eserita aurkitu zenituen, eta, haien ondoan, Andoni; eta, bere ondoan, Igone. Denak isilik, zuri begira.

—Egun on, Amets, bihotza. Ondo lo egin al duzu? Aizu, zera… zurekin hitz egin behar dugu.

Gurasoek zuri hainbestetan zuzendutako harridura aurpegi bera eskaini zenien. Ez zenuen guzti hau zertara zetorren ulertzen. Ama mintzatu zen berriz ere:

—Zaila da hau esatea, baina ulertu behar duzu maite zaitugulako egiten dugula.

Andonik eta Igonek baiezko keinua egin zuten buruarekin. Andoni ezin serioago zegoen, eta Igonek antzerkilari baten dramatismo bera erakusten zuen aurpegian.

—Gauza asko ahazten ari zarela iruditu zaigu. Gauza inportanteak. Eta hori, zeure adinean, ez da oso normala.

Su txiki bat piztu zitzaizun sabelaren goiko aldean. Gauaren erdian esnatu eta ispiluren bat zeharkatu ote zenuen galdetu zenion zeure buruari. Besteen ahotsak urpean baleude bezala aditzen zenituen, distortsionatuta. Gurasoentzat erositako estimulazio kognitiborako koadernotxoak eskutan zituztela ohartu zinen. Ez zenekien noiz hartu ote zituzten zeure logelatik. Igonerena izan zen hurrengo hitza.

—Zugatik kezkatuta gaude, ez besterik. Ez duzu lehengo Amets bera ematen.

Eskuaz koadernoetako bat luzatu zizun.

—Baina ziur gaude noizbait une hau oroitzean barre egingo dugula denok.

Koadernoa heltzeko modu arraroa zuela ohartu zinen, hatz potoloa azpian eta beste lauak gainean jarri zituen eta. Arraroa egin zitzaizun, ikusi eta ulertu zenuen arte.

Zure bulegoko eraztuna zeraman jantzita.

Izoztuta geratu zinen. Begiak eraztunetik altxatu eta beragana itzuli zenituen. Oihu egiteko beharra sentitu zenuen, baina ez zenuen ahorik zabaldu. Igoneren bisigu begiak zugan iltzaturik zeuden eta, eraztuna ikusi zenuenaren ziurtasunarekin, ahoaren ertzak goratu zituen, irribarre zorrotz egiteraino.

Table of Contents

(Izengabea)

(Izengabea)

BIdean

Heltzear

Denboran atzera I

Turruna

Esnatzen

Kondairak

Denboran atzera II

Paretako izkribua

Bigarren susmoa

Etxeetan izkutaturik

Portuko Ranpa

Denboran atzera III

Azken kanta

Absoluzioa

Puf!